شاهان ماد
چنان که گفتیم در قرن هشتم پیش از میلاد رییس یکی از قبیله های ماد، که یونانیان به او دئیوس می گفتند، قبیله های ماد را با هم متحد کرد و یک پادشاهی محلی به وجود آورد. به این ترتیب دیااکو بنیان گذار حکومت ماد شد. اما آرزوی دیااکو برای اتحاد قبایل ماد درواقع بیشتر در زمان پسرش فرورتیش محقق شد.
فرورتیش یا به زبان یونانی فراارتس (655 تا 633 قبل از میلاد) بعد از پدرش دیااکو به تخت سلطنت نشست. در زمان فرورتیش، قلمرو ماد منطقه وسیعی از همدان تا شرق دماوند و جنوب کرانه های صحرای مرکزی ایران بود. سیاست فرورتیش در ابتدا حفظ مناسبات خوب با آشور بود. فرورتیش به مرور آریایی نژادهای دیگر از جمله پارس ها را مطیع خود کرد. اما وقتی به سمت شرق پیشرفت کرد خواست که از قید آشور خلاص شود و دیگر به آنها باج نپردازد. اما این تصمیم به ضرر خودش و مادها تمام شد. فرورتیش با آشور وارد جنگ شد ولی سپاه چریکی او در مقابل قشون مشق کرده آشور تاب نیاورد و شکست خورد. سکاها هم که از متحدان آشور بودند از عقب به مادها حمله کردند و فرورتیش در این جنگ ها جانش را از دست داد. بعد از این واقعه به قول هرودوت مادها 28 سال تحت قیادت سکاییان باقی ماندند. (653 تا 625 قبل از میلاد)
پس از مرگ فرورتیش، کیاکزار (هوخشتره) به جای پدر به تخت سلطنت نشست. هوخشتره قدرتمندترین شاه ماد بود. چنان که گفته شد مادها 28 سال تحت قیادت سکاها بودند. سال هایی که هوخشتره پسر و جانشین فرورتیش ملزم به اطاعت از سکاها بود برای آینده نظامی ماد بی فایده نبود. او قشون خود را تحت نظمی جدید درآورد. سواره نظام و کمان دار و پیاده نظام ترتیب داد و احتمالاً فنون جنگی سواران سکایی که در جنگ متحرک مهارت داشتند را به کار گرفت. در نهایت هوخشتره آشور را شکست داد و بخشی از مستملکات آن را گرفت. سکاییان را هم شکست داد و از زیر بار پرداخت باج به آنها رهایی یافت.
چنانکه گفته شد حکومت پسر هوخشتره یعنی اژدهاگ (584 تا 550 پیش از میلاد) دورانی نسبتاً آرام بود اما سرانجام حکومت مادها و حکومت اژدهاگ به دست نوه خودش کوروش کبیر سرنگون شد. کوروش کبیر نوه اژدهاگ از دخترش ماندانا بود. ماندانا با پادشاه پارس یعنی کمبوجیه اول ازدواج کرده بود.
منابع:
تاریخ ایران نوشته حسن پیرنیا
ایران از آغاز تا اسلام، تألیف پرفسور رمان گریشمن، ترجمه دکتر محمد معین، تصحیح دکتر میترا مهرآباد
ایرانیان، نوشته همایون کاتوزیان
مطالب مرتبط:
روابط ساکنان ایران و بین النهرین قبل از حمله کوروش
مکان جغرافیایی پایتخت های ایران
نواحی شکل گیری تمدن در فلات ایران
سرگذشت ساکنان اولیه ایران، عیلامی ها