محمدرضا کریمی
شاید ضرب المثل «تو همان چیزی هستی که می خوری» به گوشتان خورده باشد. معنی این مثل این است که نوع غذایی که هر فرد می خورد بر سلامتیش اثر می گذارد و منظورش این نیست که هرچه بخوری همان می شوی! به عنوان مثال اگر گیاه بخوری، گیاه می شوی. البته یک نوع حلزون دریایی این قاعده را به هم زده است.
این جانور دریایی که الیزیا چلورتیکا elysia chlorotica نام دارد و شبیه برگ است، با مکیدن لبه های جلبک ها تغذیه می کند. جلبک مثل بقیه گیاهان غذایش را با کمک گرفتن از نور خورشید تأمین می کند.
سیدنی کی پیرس زیست شناس و استاد دانشگاه فلوریدای جنوبی مشاهده این حلزون دریایی جلبک خوار را گزارش داده است.
پیرس می گوید که این حلزون دریایی درست مثل گیاهان ابزار تبدیل نور خورشید به غذا را در اختیار دارد. حلزون های دریایی فقط خود جلبک را نمی دزدند. بلکه آنها درواقع دستور ساخت کلروفیل را هم از آن می دزدند. به عبارت دیگر آنها شروع می کنند تا مثل غذایشان رفتار کنند.
این نقطه پیوند یک گیاه و یک جانور است. درواقع گیاهان در داخل سلول هایشان ساختارهای ریزی به نام کلروپلاست دارند. کلروپلاست ها، دی اکسید کربن و آب را با استفاده از نور خورشید و یک ماده شیمیایی به نام کلروفیل به قند تبدیل می کنند. فرایندی که طی آن کلروپلاست ها با استفاده از کلروفیل قند می سازند فتوسنتز نامیده می شود.
جلبکی که به وسیله حلزون دریایی خورده می شود هم مثل گیاهان از فرایند فتوسنتز استفاده می کند تا غذا بسازد. پس از آن که حلزون دریایی کشف شده به وسیله پیرس جلبک را می خورد، کلروپلاست های آن را جدا می کند و به جای هضم و دفع کلروپلاست ها، آنها را در داخل سلول هایش جذب می کند. وقتی حلزون، کلروپلاست را در داخل سلول هایش داشته باشد، می تواند از فرایند فتوسنتز استفاده کند تا غذا بسازد. پیش از این که این حلزون ها کلروپلاست ها را جذب سلول هایشان کنند تا بتوانند غذا بسازند، ممکن است تا مدت ها و چه بسا حتی حدود یک سال بی غذا بمانند. تفاوت آنها با جانوران دیگر مثل مرجان ها این است که مرجان ها سلول های حاوی کلروپلاست را در بدنشان ذخیره دارند و با استفاده از آن مقداری از غذایشان را می سازند.
اینجا یک مشکل دیگر وجود دارد و آن این است که بالأخره کلروپلاست ها در طول فتوسنتزها کلروفیل ها را تمام می کنند و به ذخیره تازه ای نیاز دارند. این ذخیره کلروفیل از کجا تأمین می شود؟ یک ایده این است که موقعی که جانوران کلروپلاست ها را جذب می کنند، همراه آنها ذخیره مادام العمر کلروفیل را هم جذب می کنند. اما این در مورد حلزون دریایی صادق نیست. پیرس و همکارانش فهمیده اند که برخلاف جانوران دیگر، حلزون های دریایی خودشان می توانند کلروفیل بسازند که معنیش این است که آنها چیزی بیش از تنها کلروفیل را از جلبک دزدیده اند.
درواقع داخل بدن تقریباً همه سلول های زنده ژن وجود دارد. ژن حکم دستورالعملی را دارد که براساس آن موجود زنده می تواند هرچه را که به آن نیاز دارد بسازد. یک گیاه هم ژن هایی دارد که به عنوان مثال حاوی راهنماهایی برای ساختن کلروفیل هستند. حلزون دریایی ای که پیرس کشف کرده هم وقتی کلروفیل مورد نیازش تمام می شود، مثل گیاهان کلروفیل می سازد.
بنابراین حلزون های دریایی تنها کلروپلاست های جلبک ها را نمی بلعند. بلکه راهنماهای ژنی آنها را هم می پذیرند. به بیان دیگر حلزون های دریایی همانی می شوند که می خورند.
