“جهان بر پاشنه جنگ خبری می چرخد.” این اندیشه کمپانی الجزیره برای رقابت با شبکه های بزرگ خبری جهان یعنی سی ان ان و بی بی سی است. برای همین شبکه الجزیره با سرمایه اولیه 13 میلیون دلار تصمیم گرفته پخش برنامه هایش را به زبان انگلیسی آغاز کند. هم اینک برنامه های این شبکه به زبان انگلیسی در حال پخش است.
الجزیره که پس از واقعه 11 سپتامبر نامش بر سر زبان ها افتاد، در جریان جنگ افغانستان طعم پیروزی در میدان جنگ خبری را چشید. همان طور که سی ان ان توانست از جنگ خلیج فارس وپخش مطالب و تصاویر انحصاری از بمباران بغداد بهترین نتیجه و سود مالی را به دست آورد. این الجزیره بود که برای اولین بار سخنرانی معروف بن لادن را پخش کرد که از مسلمانان می خواست “جنگ مقدس” را شروع کنند و پس از آن هم به پخش انحصاری سخنرانی های بن لادن ادامه داد. اما بیش از همه راز موفقیت شبکه در احترام به اصول حرفه ای ست. پیشتر یکی از مسئولان شبکه گفته بود :” راز موفقیت ما آزادی بیان است. ما شرایط سیاسی مشخص مطلوبی در مورد این یا آن کشور در نظر نداریم. فقط به هرکس می گوییم نظراتش را بگوید.”
مسؤلان شبکه می گویند الجزیره تنها یک ایستگاه خبری ست و بنابراین با اخبار به صورت حرفه ای و با صداقت برخورد می کند. الجزیره به احساسات بینندگان عرب احترام می گذارد و خود را ملزم نمی بیند طبق نظر نظام های سیاسی رفتار کند.
در حالی الجزیره این سبک کاری را برگزیده که به گفته کارشناسان عرب، تلویزیون های کشورهای عربی تا کنون اخبار را با کیفیت نازلی ارایه می دادند و همین باعث شده بود مردم برای کسب اطلاعات به شبکه های بیگانه مراجعه کنند. براین اساس الجزیره کوشید کادر خود را از میان خبرنگاران حرفه ای جهان عرب ببندد. خود مدیر شبکه “جاسم العلی” دوره هایی را در زمینه ارتباطات در ژاپن، فرانسه و آمریکا گذرانده است.
غسان بن جدو عضو هیأت انتخاب کننده نیرو برای شبکه می گوید:”ما با خبرنگاران مشهور و حرفه ای جهان غرب و خارج از آن کار می کنیم. شیوه گزینش نیرو به این ترتیب است که از افراد حرفه ای درخواست همکاری می کنیم. ولی نیروهای علاقه مند با سابقه دو تا چهار سال هم می توانند در امتحانات ورودی شرکت کنند. انتخاب نیرو دو بار در سال انجام می شود و مدیر، سردبیر و نماینده مدیر شبکه در آن دخالت دارند. کسانی که وارد کادر می شوند باید در رشته های تبلیغات و خبرنگاری تحصیل کرده باشند و یا دراین زمینه ها به طور تجربی کار کرده باشند.”
وی درباره میزان الگوبرداری از شبکه های غربی می گوید:”البته این کار را انجام می دادیم ولی حالا به شیوه خودمان کار می کنیم.” شبکه الجزیره در 37 کشور و اکثراً کشورهای عربی نمایندگی دارد. 15 تا 20 نفر از نیروهای الجزیره کسانی هستند که با بسته شدن بخش بی بی سی عربی به استخدام شبکه در آمدند. بودجه سالانه الجزیره در حال حاضر 60 میلیون دلار است که نیمی از آن توسط امیر قطر تأمین می شود. این بودجه در مقایسه با بودجه یک میلیارد دلاری سی ان ان رقم زیادی محسوب نمی شود. با وجود این شبکه می کوشد با پرداخت دستمزدهای مناسب انگیزه کارکنانش را بالا نگه دارد. هر چند که میزان دستمزد پرداختی هم در مقایسه با دستمزدی که شبکه های مشهور غربی می پردازند چندان زیاد نیست.
برنامه های کلان و مهم برای چند ماه بعد چیده می شوند. هرماه برنامه ریزی دیگری برای همان ماه انجام می شود و هر دو هفته هم انجمن برنامه ریزان تشکیل می شود تا برنامه ها و اخبار مرور و نقاط ضعف و قوتشان به طور اساسی بررسی شود وتغییرات لازم انجام گیرد. اما دو جلسه روزانه هم تشکیل می شود که در آنها میزان اهمیت اتفاقات تعیین می گردد. بن جدو می گوید:” هر روز نمایندگان شبکه ها در این برنامه ریزی شرکت می کنند. آنها در کار خود استقلالی غیرطبیعی دارند.”
مثلاً برنامه ای تدوین می شود تا مشخص شود در مورد اتفاقات عراق باید چه کاری انجام دهند و از چه کسانی برای مصاحبه دعوت کنند. بن جدو می گوید:”ما اصلاً در الجزیره بوروکراسی نداریم.”
شکل کار در الجزیره به گونه ای است که افراد و جریان های مختلف در هر کشور می توانند به طور آزادانه نظرشان را بیان کنند. به همین خاطر است که بن لادن یک طرف دعوا و آمریکا طرف دیگر آن شمرده می شود و نظرات هر دو در شبکه پخش می شود.
رسانه های غرب می گویند الجزیره شبکه ای غیر حرفه ای و غیر استاندارد است. اما کارشناسان عرب طرفدار الجزیره اعتقاد دارند بحث بر سر غیر حرفه ای بودن نیست. بلکه غربی ها می خواهند الجزیره از مواضع آنها پیروی کند.
الجزیره در پاسخ به همه انتقادات می گوید که “همیشه همه عقاید و نظرات را لحاظ می کند و اگر انتقادی از خط مشیی وجود دارد، جایی برای طرح نظر طرف مقابل هم در نظر گرفته می شود… .” حکومت تحت امر امیر قطر بارها گفته به استقلال سردبیر احترام می گذارد.
