حمیده احمدیان راد
صورت فلکی به گروهی از ستارگان قابل مشاهده در داخل منطقه خاصی در آسمان شب گفته می شود. کلمه صورت فلکی همچنین به ناحیه ای که یک گروه بخصوص از ستارگان در آن ظاهر می شوند هم گفته می شود. ستاره شناسان آسمان را به 88 منطقه یا صورت فلکی تقسیم بندی کرده اند.
مردم در تمدن های اولیه گروه هایی از ستارگان را در دو سوم شمالی آسمان مشاهده می کردند. آنها این گروه از ستارگان را به نام حیوانات و شخصیت های اسطوره ای نام گذاری کردند. برای مثال صورت فلکی اسد “لئو” به خاطر یک شیر اسطوره ای به این شکل نام گذاری شد. صورت فلکی حوت یا ماهی (Pisces) برای دو ماهی و ثور (Taurus) برای یک گاو نر به این ترتیب نام گذاری شدند.
از آغاز قرن 15 تا میانه قرن 18 میلادی، ملوانان اروپایی نیمکره جنوبی را کشف کردند و به دنبال آن بسیاری از صورت های فلکی در یک سوم جنوبی ترین نقطه آسمان را هم کشف کردند. آنها بر روی این گروه از ستارگان نام ابزارهای علمی و همین طور حیوانات را گذاشتند. مثلاً صورت فلکی تلسکوپیوم به خاطر تلسکوپ نامگذاری شد. موشکا برای پرواز و توکانا به اسم یک پرنده بزرگ آفریقایی، آمریکای جنوبی و مرکزی به این نام نامگذاری شد.
بعضی از گروه های ستارگان که خوب شناخته شده اند و معروفند، تنها بخشی از یک صورت فلکی را تشکیل می دهند. چنین گروه های کوچک تری آستریسم (Asterism) نامیده می شوند. برای مثال دب اکبر، یک آستریسم است که در صورت فلکی اورسا میجر (Ursa Major) یا خرس بزرگ قرار دارد.
بعضی از صورت های فلکی را می توان فقط در طول فصل های مشخصی از سال به دنبال انقلاب سالانه زمین در اطراف خورشید مشاهده کرد. هنگامی که زمین به دور خورشید حرکت می کند، در هر زمانی بخش مشخصی از آسمان قابل مشاهده در شب به تدریج تغییر می کند. یک مشاهده گر در استوا می تواند همه صورت های فلکی را در طول یک سال ببیند. اما یک مشاهده گر درقطب شمال یا قطب جنوب فقط می تواند صورت های فلکی یک نیمکره را ببیند.
