هورمون ها باید به وسیله یک گیرنده شناخته شده و به آن متصل شوند و سپس مجموعه هورمون – گیرنده، تولید پیام (سیگنال) می کند. گیرنده ها باید هورمون ها را از میلیون ها مولکول دیگر که در معرض آن قرار دارند تشخیص دهند. پیام های تولید شده باعث ایجاد تغییرات (به عنوان مثال در روندهای داخل سلول) می شود.
انواع گیرنده های هورمونی چه هستند؟
1-گیرنده های غشایی: این گیرنده ها در درون غشا یا روی سطح غشای سلول ها هستند و اتصال هورمون به آنها باعث تولید پیام می شود. پاسخ در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه ایجاد می شود. هورمون های پروتئینی و کاتکول امین ها (اپی نفرین و نوراپی انفرین) از این طریق عمل می کنند.
2-گیرنده موجود در سیتوپلاسم سلول مثل گیرنده های هورمون های استروئیدی
3-گیرنده های موجود در هسته سلول مثل گیرنده های هورمون های تیروئیدی
هورمون هایی که گیرنده های آنها در هسته یا سیتوپلاسم است به زمان بیشتری (چند دقیقه تا چند ساعت) نیاز دارند تا بتوانند عمل خود را انجام دهند.
ترشح هورمون ها چگونه کنترل می شود و کنترل فیدبکی چیست؟
ترشح هورمون ها با مکانیسم کنترل فیدبکی کنترل می شود که شامل فیدبک مثبت و فیدبک منفی است. فیدبک منفی از فعالیت بیش از حد سیستم های هورمونی جلوگیری می کند و نمی گذارد هورمون بیشتر از میزان لازم ترشح شود.
مکانیسم فیدبک مثبت کمتر رایج است و در جهت تقویت اثرات زیستی یک هورمون است. در موارد کمی در ترشح هورمون ها مکانیسم فیدبک مثبت رخ می دهد. مثلاً قبل از تخمک گذاری میزان ترشح هورمون لوتئینی (LH) افزایش می یابد، سپس خود LH با اثر بر تخمدان ها موجب ترشح بیشترش می شود. این مسئله تا زمانی ادامه می یابد که غلظت LH به حد قابل قبولی برسد و از آن به بعد فیدبک منفی از ترشح LH می کاهد.
مکانیسم کنترل فیدبکی هورمون ها بسیار مهم است و بسیاری از تشخیص ها بر پایه ارزیابی ارتباط فیدبکی است.
علاوه بر کنترل فیدبکی منفی و مثبت ترشح هورمون، تغییرات دوره ای در آزاد شدن هورمون به وجود می آید که تحت تأثیر تغییرات فصلی، مراحل مختلف تکامل و پیر شدن، دوره شبانه روزی یا خواب قرار دارند. به عنوان مثال، ترشح هورمون رشد به طور بارزی در جریان مرحله اول خواب افزایش می یابد. اما در جریان مراحل بعدی خواب کاهش می یابد.