محمدرضا کریمی
پول کالایی است که به عنوان یک وسیله دادوستد در مبادلات عمل می کند. به طور سنتی گفته می شد که پول به عنوان یک واحد محاسبه، یک واحد ارزش گذاری و یک وسیله مبادله نیز عمل می کند. حال چنین می گویند که دو مورد نخست مشخصه های ضروری نبوده و در پی مشخصه سوم (وسیله مبادله) می آیند. در واقع، از آنجایی که بیشتر پول ها در طول زمان، به دلیل تورم یا سقوط دولت ها از نظر ارزشی تنزل می کنند، کالاهای دیگر اغلب بهتر از پول، اندوخته های زمانی ارزش هستند.
بنابراین پول فقط تکه کاغذ نیست. بلکه وسیله دادوستد است که مبادله را آسان می کند. فرض کنید که من می خواهم کیف خود را با یک جفت کفش نو معاوضه کنم. بدون استفاده از پول، باید فرد یا افرادی را پیدا کنم که یک جفت کفش اضافی داشته باشند (و بخواهند از کفششان جدا شوند) و در همان زمان هم در جستجوی یک کیف باشند. پس همان طور که روشن است، این وضعیت دشواری است. به این مشکل، تقارن دوجانبه (دوگانه) خواسته ها (double/ dual coincidence of wants) می گویند.
تقارن دوگانه وضعیتی است که عرضه کننده کالای الف کالای ب را بخواهد و عرضه کننده ب هم کالای الف را. نکته در این است که ایجاد پول روشی منعطف تر از مبادله پایاپای برای دادوستد -که مشکل تقارن دوگانه خواسته ها را دارد- است.
پس از آنجایی که پول به عنوان وسیله مبادله شناخته می شود، من دیگر مجبور نیستم کسی را پیدا کنم که که یک جفت کفش نو داشته و در عین حال به دنبال یک کیف هم باشد. پس وجود پول این گونه مشکلات را بسیار ساده تر کرده و بنابراین زندگی ما بسیار آسان تر و اقتصادمان کاراتر شده است.
جهت تعیین ارزش پول ها و ایجاد مبنایی برای تبدیل آن ها به یکدیگر، طلا در اوایل قرن نوزدهم به عنوان مبنای اصلی مورد قبول کشورها قرار گرفت. در این دوران که تا دهه 1930 ادامه داشت، طلا وسیله اصلی انجام پرداخت های بین المللی بود.
ملت ها از دیرباز سکه هایی از فلزات ارزشمند از جمله مس، نقره و طلا ضرب می کرده و از آنها به عنوان وسیله ای برای مبادله، واحد ارزش گذاری و محاسبه (همان گونه که در بالا گفته شد) و نیز برای نگهداری و انباشت ثروت استفاده می نمودند. در این میان سکه های طلا و نقره گسترده تر شد و سرانجام طلا به دلیل کمیابی و ویژگی های برجسته خود به عنوان ارزشمندترین فلز قیمتی جایگاه معتبری در نظام پولی کشورها به دست آورد. پیش از ایجاد اسکناس، سکه طلا یک وسیله پرداخت معتبر در اکثر نقاط جهان تلقی می شد و برای انجام مبادلات خارجی نیز مورد استفاده قرار می گرفت. پس، نظام پایه طلا ریشه در تاریخ کاربرد سکه طلا در مبادلات تجاری از گذشته های دور دارد.
پس از انقلاب صنعتی و پیدایش تولید انبوه با توجه به افزایش چشمگیر در حجم تجارت بین المللی، جابه جایی مقادیر زیادی طلا برای انجام مبادلات دشوار و غیرعملی بوده و دولت ها و دست اندرکاران تجارت به فکر ایجاد یک وسیله پرداخت آسان تر و مطمئن تر افتادند که همان پول جدید یعنی کاغذی و اعتباری بود.
منابع:
بازرگانی بین الملل، تالیف و ترجمه دکتر حقیقی، 1384.
