اسباب بازی ها مى توانید به شکلى خارج از کنترل بر شخصیت افراد تأثیر بگذارند.
یک دختربچه ممکن است تعداد زیادى عروسک باربى داشته باشد. آن چه که دراین عروسک براى او جالب است، علاوه بر خود عروسک، وسایل جانبى آن مانند لباس ها، وسایل آرایش و … است. ضمن این که قیمت این عروسک هم بسیار مناسب است. در حالی که در داخل کشور خود ما عروسکی تولید نمی شود که با باربی رقابت کند.
شرکت ماتل عروسک باربی را با تیراژ زیاد و به شکل صنعتى تولید مى کند. بنابراین قیمت آن ارزان تمام مى شود. اما وضعیت درکشور ما به گونه اى است که مى توانیم بگوییم ما اصلاً صنعت اسباب بازى نداریم. چندسال پیش عروسک هاى دارا و سارا براى مقابله با عروسک باربى در بازار عرضه شدند ، ولى هرگز نتوانستند جاى باربى را پر کنند.
دکتر معصومه رفیقى مرند کارشناس باسابقه در زمینه بازى و اسباب بازى درباره تأثیر اسباب بازى مى گوید:"از دوران پیش از دبستان، اسباب بازى نیاز فطرى بچه ها را ارضا مى کند. بازى ها و اسباب بازى ها براى بچه ها حالت نمادین دارد. آنها با بازى با اسباب بازى باکاربرد وسایل آشنا مى شوند. اسباب بازى ها دسته بندى هاى مختلف دارند. بعضى از آنها فناورى خاصى را معرفى مى کنند و کودکان و نوجوانان با کاربرد وسایلى که برآمده از فناورى هاى پیشرفته است، آشنا مى شوند.
این اسباب بازى ها که به نحوى با کشاورزى و صنعت و غیره ربط دارند به بچه ها ایده مى دهند و به آنها راهى براى انتخاب شغل آینده شان نشان مى دهند. جنبه مثبت اسباب بازى بیشتر از جنبه منفى آن است. در واقع، جنبه منفى اسباب بازى ورود محصولات و وسایلى است که فرهنگ هاى دیگر را اشاعه مى دهد. براى مثال، وسایل جانبى و وسایل خانه یک عروسک خاص مى تواند تجمل گرایى و مصرف گرایى را در داخل به وجود آورد. درحالى که همه خانواده هاى ما امکان تهیه آنها را ندارند. در موارد خاصى اگر استفاده از این اسباب بازى ها مثل باربى همه گیر شود، مى تواند قانون و قاعده هاى فرهنگى و سنتى را بشکند".
اسباب بازى هاى دیگر هم اگر درست مورد استفاده قرار نگیرند، مى توانند بر شخصیت بچه ها تأثیر منفى بگذارند. نمونه این اسباب بازى ها، اسباب بازى هاى جنگى مانند تانک و تفنگ و مسلسل است.
دکتر رفیقى مى گوید:"آمارها نشان مى دهد دختران هم به این اسباب بازى ها تمایل زیادى نشان مى دهند. این پدیده در کشورهایى که جنگى در آن در مى گیرد، بیشتر رخ مى دهد. اگر از این وسایل درجهت منفى استفاده شود، خشونت ناشى از این ها باعث مى شود که بچه ها کم حوصله شوند و حالت تهاجمى این اسباب بازى ها بر بچه ها اثر منفى مى گذارد. بنابراین، والدین یاب بچه های بزرگ تر مى توانند درکنار بچه ها در این بازى ها شرکت کنند و بازى را به شکل پلیس بازى درآورند و قانون بگذارند".
چندى پیش یکى از کارشناسان کانون پرورش فکرى کودکان و نوجوانان گفت:"مدتى پیش از حمله آمریکا به عراق از نمایشگاه اسباب بازى نورنبرگ آلمان بازدید کردم و در آنجا وقوع جنگ را پیش بینى کردم. شکل تهاجمى برخى از اسباب بازى ها و شعارها و پیام هاى آنها حکایت از وقوع جنگ بر ضد عراق داشت. بعد از واقعه ۱۱ سپتامبر و پیش از وقوع جنگ افغانستان هم اسباب بازى ها القاعده و تروریسم را نشانه رفتند. این گونه تأثیرات جدید نیست. نازى ها سه، چهار سال پیش از آغاز جنگ جهانى دوم، اسباب بازى هایى را وارد بازار کرده بودند تا زمینه را براى جنگ مهیا کنند". طبیعى است که وقتى اسباب بازى ها براى ایجاد زمینه جنگ تولید مى شود، براى مقاصد دیگرى هم تولید مى شود.
اسباب بازى ها به رشد ذهنى و عاطفى بچه ها کمک مى کنند، به شرط این که اسباب بازی های به درد بخور در اختیارشان باشد. اسباب بازى هاى خشن روى کودکان و نوجوانان تأثیر بد مى گذارند و تأثیر فرهنگى اسباب بازى ها، عروسک ها و وسایل جانبى آنها هم مى تواند خطرناک باشد، به خصوص در کشورهایى مثل کشور ما که به اسباب بازى فقط به عنوان سرگرمى نگاه مى شود و بنابراین تمهیداتى براى خنثى کردن اثرات منفى آنها اندیشیده نمى شود. ممنوعیت بازى با برخى از اسباب بازى ها هم فقط کودکان و نوجوانان را نسبت به آنها کنجکاوتر مى کند. بنابراین، واقعاً لازم است به آموزش مؤلفه هاى فرهنگى خودمان از طریق اسباب بازى هاى ساخت داخل بیندیشیم.
علاوه بر ایران که عروسک هاى دارا و سارا را عرضه کرد، کشورهاى دیگر هم براى مقابله فرهنگى با اسباب بازى هاى سایر فرهنگ ها، به خصوص عروسک باربى دست به تولید عروسک زدند. عروسک امینه و فولا در کشورهاى عربى از جمله این عروسک هایند.
فولا به عنوان نماد یک دختر مسلمان طرفداران زیادى در کشورهاى اسلامى پیدا کرده و اسباب بازى هاى غربى و باربى را به عقب رانده است. این نشان مى دهد که کشورها از بابت تأثیر فرهنگى و حتى سیاسى اسباب بازى ها بیمناکند، به ویژه آن که این نوع اسباب بازى ها هر بار به شکلى جدید و با هدف هاى خاصى به بازار عرضه مى شوند.