محمدرضا کریمی, نویسنده در ویکی وبیا

ویژگی های فلات ایران

فلات ایران در جنوب غرب آسیا قرار دارد و یکی از مناطق مرتفع و کوهستانی غرب آسیا به شمار می رود. مساحت فلات ایران دو میلیون و 600 هزار کیلومتر مربع است. حدود 2،500 کیلومتر از غرب به شرق و حدود 1،500 کیلومتر از شمال به جنوب آن است. ایران امروزی 63 درصد یعنی حدود دو سوم کل فلات (نجد) ایران را تشکیل می دهد. بقیه مناطق فلات در قرن13 هجری، با وقوع حوادثی تاریخی به تدریج از ایران جدا شده اند. این مناطق در حال حاضر عمدتاً به افغانستان و پاکستان تعلق دارند. مناطق غربی فلات ایران نیز در عراق است.

نقشه ایران بزرگ تر

فلات ایران به شکل مثلثی است که بین دو فرورفتگی قرار دارد. این دو فرورفتگی عبارتند از خلیج فارس در جنوب و دریای خزر در شمال. به طورکلی فلات ایران از شمال به دریای خزر محدود است. در شرق، به جلگه حوضه رود سند می رسد. در جنوب آن کویر ساحلی قرار دارد و در جنوب غربی به زمین های پست بین النهرین محدود می شود. فلات ایران در غرب به ارتفاعات ارمنستان می پیوندد و از شرق با منطقه کوه های پامیر به هم پیوسته است. درنهایت فلات ایران برآمدگی ای را تشکیل می دهد که جلگه های آسیای داخلی را به فلات های آسیای صغیر و اروپا متصل می کند.

همین وضعیت جغرافیایی باعث شده فلات ایران در طول هزاران سال نقش مهمی در تاریخ جهان ایفا کند. درواقع زمانی که دریانوردی آسان نبود فلات ایران تنها راهی بود که بخش های مختلف آسیا را به یکدیگر و به کشورهای حوزه دریای مدیترانه و اروپا متصل می کرد. از آن جایی که فلات ایران چهار راه دنیای قدیم به شمار می رفت در آن مردمان زیادی از نژادها و ملیت های مختلف نیز تردد و مراوده می کردند و یا ساکن می شدند.

دورادور فلات ایران را کمانی از کوه های مختلف فراگرفته که فرورفتگی مرکزی را احاطه کرده اند. این فرورفتگی مرکزی بستر دریایی خشک شده است و در حال حاضر بیابان هایی بی آب و علف آن را فرا گرفته اند. این بیابان ها در زمره بایرترین کویرهای جهان است. این منطقه به دو قسمت تقسیم می شود: دشت کویر در شمال و دشت لوت در جنوب.

فلات ایران گسل ها، چین خوردگی ها و دره های زیادی دارد. بخش های دور از مرکز فلات ایران در معرض کوهزایی آلپی و در حال تجربه بالا رفتن و متعادل شدن است. بنابراین بسیار زلزله خیز است.

کوه های مغرب فلات ایران سلسه کوه های زاگرسند که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده اند. کوه های زاگرس بیش از 1000 کیلومتر طول و 200 کیلومتر عرض دارد. این کوه ها چین های موازی متعددی دارند.

در قسمت شمالی مثلث فلات ایران سلسله کوه های البرز قرار دارند. بلندترین قله این کوه ها دماوند نام دارد که بیش از 5672 متر ارتفاع دارد. این کوه ها در امتداد سواحل منحنی شکل جنوب دریای خزر کشیده شده اند.

سلسله کوه های البرز در مشرق، کوه های خراسان را ایجاد می کنند. این کوه ها چندان مرتفع نیستند.

یک رشته کوه جنوبی به نام مکران نیز سلسله کوه های دورادور مثلث ایران را تکمیل می کند.

آب و هوای فلات ایران در شمال خشک و قاره ای تا نیمه گرمسیری (با تابستان های گرم و زمستان های نسبتاً سرد) و در جنوب گرمسیری (با تابستان های داغ و زمستان های گرم) است. شرایط خشکی بر فلات ایران حاکم است درنتیجه بارش های پراکنده سالانه دارد که از 50 تا 150 میلی متر متغیر است. فقط دامنه های شمالی البرز (تا 2،000 میلی متر) و کناره های جنوب غربی و گستره شمالی رشته کوه سلیمان (تا 1،000 میلی متر) بارندگی کافی دریافت می کنند.

فلات ایران رودهای کوهستانی نسبتاً کمی دارد که بیشتر به گودی هایی منتهی می شوند. بزرگ ترین رودهای ایران، کارون، هلمند و هریرودند. آب این رودها به طور گسترده ای برای آبیاری مورد استفاده قرار می گیرند. دریاچه های فلات ایران بیشتر دریاچه های نمکند (ارومیه، دریاچه نمک) که این موضوع در گودال های ایران امری طبیعی به شمار می رود. فلات ایران بیابان هایی بزرگ و گیاهان استپی (کم پشت) بر روی خاک بیابان خاکستری دارد. بیابان های بزرگ ایران عبارتند از: بیابان نمک دشت کویر، بیابان ماسه ای دشت لوت، ریگستان و بیابان سنگ ریزه ای و ماسه ای دشت مارگو. استپ های دارای خاک قهوه ای بیشتر دامنه کوه ها و ارتفاعات داخلی را در بر گرفته است. جنگل های پهن برگ روی خاک جنگلی قهوه ای دامنه های شمالی کوه های البرز و دامنه های غربی زاگرس را می پوشاند. دامنه های شرقی رشته کوه های سلیمان و کیرتهر، محدوده ساوانا (علف های گرمسیری) هستند که کم پشتند و جنگل های نیمه گرمسیری با درخت سدر هیمالیا و عناصر گیاهان استوایی نیز آنها را می پوشاند.

جوندگان و خزندگان جانداران اصلی ساکن در فلات ایران هستند. همچنین حشرات سمی بسیار و عنکبوتیان (رطیل، عقرب) نیز در فلات ایران وجود دارند. بسیاری از پرندگان مهاجر نیز خانه زمستانی شان محدوده دریاچه های فلات است.

منابع:
ZarubezhnaiaAziia: geografiiaFizicheskaia. مسکو، 1956.
پتروف، MPایران: ocherkFiziko–geograficheskii. مسکو، 1955
دایره المعارف بزرگ شوروی، نسخه 3 (1970-1979). © 2010

ایران از آغاز تا اسلام، تألیف پرفسور رمان گریشمن، ترجمه دکتر محمد معین، تصحیح دکتر میترا مهرآبادی

امتیاز به مطلب

10 حقیقت جالب درباره خواب دیدن

خواب دیدن

خواب های ما می توانند جذاب، هیجان انگیز، وحشتناک و یا فقط ساده و عجیب باشند. اینها اطلاعاتی است که محققان درباره خواب های ما کشف کرده اند.

1. همه خواب می بینند
مردان خواب می بینند. زنان خواب می بینند. کودکان هم خواب می بینند. حتی کسانی که ادعا می کنند خواب نمی بینند هم خواب می بینند. در واقع، پژوهشگران دریافته اند که آدم ها معمولاً در طول شب چند خواب می بینند که هر یک بین 5 تا 20 دقیقه به طول می انجامد. در مدت عمر، افراد به طور متوسط شش سال را خواب می بینند!

2. اما چرا بیشتر خواب هایتان را فراموش می کنید
بر اساس برآوردهایی که به وسیله محققی به نام جی. آلن هابسون انجام شده 95 درصد از تمام خواب ها به سرعت و در مدت کوتاهی پس از بیدار شدن فراموش می شوند. چرا سخت است که خواب هایمان را به خاطر بیاوریم؟ براساس یک نظریه، تغییراتی که حین خواب در مغز به وجود می آید از پردازش اطلاعات و ذخیره سازی آنها به گونه ای که برای شکل گیری خاطره مورد نیاز است حمایت نمی کند. اسکن مغز افراد خواب نشان داده که لوب فرونتال در طول خواب رم (REM) یعنی مرحله ای که در آن خواب می بینیم، غیر فعال است. لوب فرونتال منطقه ای که نقش کلیدی در شکل گیری خاطره بازی می کند.

3. همه خواب ها رنگی نیستند
در حالی که حدود 80 درصد از تمام خواب ها رنگی هستند، درصد کمی از افراد ادعا می کنند تنها خواب سیاه و سفید می بینند. در یک مطالعه کسانی که در حال خواب دیدن بوده اند را بیدار کردند و از آنها خواسته شد تا رنگ هایی که با خواب هایشان مطابقت داشته را از نمودار انتخاب کنند، آنها بیشتر رنگ های ملایم پاستل را انتخاب کردند.

4-مردان و زنان خواب های متفاوتی می بینند
محققان دریافته اند موقعی که پای محتوای خواب ها به میان می آید، تفاوت هایی بین مردان و زنان وجود دارد.

به گفته یک محقق خواب به نام ویلیام دمهوف، خواب های زنان کمی طولانی تر است و شخصیت های بیشتری دارد. در خواب های مردان، مردان دو برابر زنان ظاهر می شوند در حالی که زنان در مورد هر دو جنس به یک میزان خواب می بینند.

5. حیوانات هم احتمالاً خواب می بینند
آیا تا به حال سگی را دیده اید که در حال خواب دمش را تکان می دهد و یا پاهایش را در حالی که خواب است حرکت می دهد؟ با اطمینان نمی توان گفت که حیوانات واقعاً خواب می بینند، اما محققان بر این باورند که این احتمال وجود دارد که جانوران هم خواب ببینند. درست مثل انسان ها، حیوانات هم از مراحل خواب عبور می کنند. در یک مطالعه، به یک گوریل زبان اشاره به عنوان یک وسیله ارتباطی آموزش داده شد. در یک مورد گوریل تصاویر خواب را نشان داد که احتمالاً نشان می دهد تجربه خواب دیدن داشته.

6. شما می توانید خواب هایتان را کنترل کنید
خواب شفاف خوابی است که با این که خودتان در خوابید اما آگاهید از این که در حال خواب دیدن هستید. در این نوع خواب، اغلب می توانید محتوای خوابتان را «هدایت» و یا کنترل کنید. تقریباً نیمی از افراد می توانند تجربه دست کم یک نمونه از رؤیای شفاف را به یاد بیاورند و برخی از افراد قادرند بیشتر رؤیاهای شفاف ببینند.

7. احساسات منفی در خواب ها معمول ترند
طی یک دوره بیش از چهل ساله، محققی به نام کالوین اس هال بیش از 50000 رؤیا را از دانشجویان کالج جمع آوری کرد. این گزارش ها در طول دهه 1990 میلادی در دسترس عموم قرار گرفت. شمارش خواب ها نشان داد که در طول خواب دیدن ها احساسات زیادی از شادی گرفته تا ترس تجربه می شوند. شایع ترین احساساتی که در خواب تجربه می شود اضطراب است و احساسات منفی به طور کلی بسیار شایع تر از احساسات مثبت بود.

8. افراد نابینا خواب می بینند
افرادی که بینایی شان را قبل از سن پنج سالگی از دست داده اند معمولاً در بزرگسالی خواب های بصری ندارند، اما با این حال خواب می بینند. با وجود این که نابینایان تصویری ندارند، اما خواب هایشان به همان پیچیدگی و زنده بودن خواب کسانی است که می بینند. درواقع خواب های افراد نابینا معمولاً شامل اطلاعاتی از حواس دیگر به جز احساسات بصری است. یعنی شامل اطلاعاتی از صدا، لامسه، چشایی، شنوایی و بویایی است.

9. شما در طول خواب هایتان فلج می شوید
خواب رم، مرحله ای از خواب که طی آن خواب دیدن رخ می دهد، با فلج عضلات ارادی مشخص می شود. این پدیده شما را از عملی کردن خواب هایتان باز می دارد. در واقع، به دلیل این که نورون های حرکتی تحریک نمی شوند، بدن شما حرکت نمی کند.

در برخی از موارد، این فلج شدن می تواند به حالت بیداری، حتی تا ده دقیقه پس از بیداری، منتقل شود. این شرایط به عنوان فلج خواب شناخته می شود. آیا تا به حال از خواب وحشتناکی بیدار شده اید و خود را قادر به حرکت ندیده اید؟ در حالی که این تجربه می تواند ترسناک باشد، اما کارشناسان می گویند که این وضعیت کاملاً طبیعی است و مدت چند دقیقه یعنی تا زمانی که کنترل طبیعی ماهیچه برگردد طول می کشد.

10. بسیاری از خواب ها جهانی هستند
در حالی که خواب ها اغلب به شدت تحت تأثیر تجربیات شخصی ما قرار می گیرند، محققان دریافته اند که تم های خاصی در فرهنگ های مختلف مشترکند. به عنوان مثال، مردم سراسر جهان خواب هایی درباره تعقیب، مورد حمله واقع شدن یا سقوط دارند. خواب های مشترک دیگر شامل رویدادهای مدرسه، احساس یخ زدن و قادر به حرکت نبودن، دیر رسیدن، پرواز و عریان بودن در انظار عمومی است.

منبع:

http://psychology.about.com/od/statesofconsciousness/tp/facts-about-dreams.htm

مطالب مرتبط:

خواب دیدن

مراحل خواب

کابوس ها

زیاد می خوابم ولی همیشه خسته ام

امتیاز به مطلب

خزرها که بودند؟

قوم باستانی خزرها، از مردم قفقاز شمالی وجزو قبایل ترک بودند. آنها در قرن دوم میلادی در تاریخ ظاهر شدند و در منطقه ولگای بالا ساکن شدند. در اواخر قرن 6 میلادی، امپراتوری تجاری تأسیس کردند و در قرن 7 به عنوان یک قدرت ظاهر شدند و بعد به قدرت بزرگی تبدیل شدند. آنها بین قرون 7 تا 10 در استپ های بین دریای خزر و دریای سیاه حکومت می کردند. خزرها همسایگانشان را خراج گذار خود کردند. پایتخت خزرها در دلتای رود ولگا یک مرکز تجاری بزرگ بود.

خزرها در قرن 7 در برابر ایران با روم شرقی متحد شدند و تا اواسط قرن 8 میلادی با اعراب در جنگ بودند. آنها در قرن 8 تا 10 میلادی به توسعه خود ادامه دادند و امپراتوری شان به سمت غرب و کناره دریای سیاه گسترش یافت. خزرها بلغارهای ولگا و کریمه را شکست دادند، قبایلی از اسلاوهای شرقی را مجبور به اطاعت کرد و با اعراب، ایرانیان و ارامنه جنگیدند. امپراتوری آنها از سواحل شمالی دریای سیاه و دریای خزر به اورال و به سمت غرب تا کیف ادامه داشت. در قرن دهم خزرها روابط دوستانه ای با امپراطوری بیزانس برقرار کردند. امپراتوری بیزانس سعی کرد از آنها در مبارزه علیه اعراب استفاده کند.

طبقه حاکمه خزرها در قرن 8 میلادی یهودی شدند و برخی از خزرها هم در قرن 9 مسیحی شدند. آنها به طورکلی روابط نزدیکی با امپراتوران روم شرقی داشتند. امپراتوری خزرها در قرن 10 میلادی رو به انحطاط رفت. در سال 965 میلادی «اسویاتوسلاو» دوک کیف ارتش خزرها را در هم شکست. برخی باور دارند که خزرها نیاکان بسیاری از یهودیان شرق اروپا هستند و بعضی این نظر را رد می کنند.

نام دریای خزر به واسطه خزرها بر روی این دریاچه باقی مانده است.

منابع:

Britannica Concise Encyclopedia

Columbia Encyclopedia

امتیاز به مطلب

روش های بارور کردن ابرها

حمیده احمدیان راد

بارور کردن ابرها تکنیکی است که برای تحریک تشکیل باران در یک ابر مورد استفاده قرار می گیرد. این کار معمولاً با انتقال ذراتی مناسب به داخل ابرهای حاوی آب بسیار سرد انجام می شود.

بارش طبیعی موقعی رخ می دهد که آب فوق سرد با ذرات شن، نمک و گرد و غبار تماس پیدا می کند و بلورهای یخ تشکیل می شود. بلورهای یخ، هسته هایی (ذرات مایع یا جامد ریز معلق در جو) را ایجاد می کنند که قطرات آب بیشتری می توانند به آنها ضمیمه شوند، به این ترتیب اندازه قطرات بزرگ می شوند. موقعی که قطرات آب یا ذرات برف به اندازه کافی بزرگ می شوند می توانند به صورت باران یا برف فرود آیند.

در فرایند باروری ابر، تعداد این هسته های در دسترس افزایش می یابد تا فواید بیشتری از رطوبت داخل ابر به دست آید. در این شرایط قطرات باران یا برفی تشکیل می شوند که درصورتی که باروری ابر صورت نمی گرفت تشکیل نمی شدند.

به طورکلی ابرها چه در تابستان و چه در زمستان بارش کاملاً مؤثری ندارند.

در زمستان مشکل این است که به اندازه کافی بلورهای های یخ در ابرها وجود ندارد. ایده این است که ذراتی شبیه به یخ به آنها اضافه شود تا بتوانند ببارند. شناخته شده ترین ذره برای بارور کردن ابرها در این شرایط یدید نقره است. مدت ها است انسان می داند که ساختار یدید نقره در سطح مولکولی خیلی شبیه به ساختار یخ است و شاید به همین خاطر است که یخ ها می خواهند به آن متصل شوند. به این ترتیب یدید نقره به مانند یک هسته برای تشکیل قطرات باران و ذرات برف مورد استفاده قرار می گیرد.

درنتیجه در فرایند تشکیل باران سرد با استفاده از باروری ابرها، می توان از یدید نقره به عنوان هسته برای بلورهای یخ بهره برد.

زمان اولین اکتشافات در آزمایشگاه در زمینه باروری ابرها به دهه 1940 میلادی برمی گردد که با موادی مثل یدید نقره انجام گرفت. ماجرا از این قرار بود که محققی به نام دکتر وینسنت جی شافر، در آزمایشگاه جنرال الکتریک در نیویورک در زمینه ایجاد ابرهای مصنوعی در یک اتاق سرد تحقیقاتی انجام می داد. در حین انجام یکی از آزمایش ها شافر احساس کرد اتاق خیلی گرم است و یخ خشک داخل اتاق قرار داد تا فضا را خنک کند. بخار آب داخل اتاق، ابری را اطراف یخ خشک تشکیل داد. درواقع بلورهای یخ داخل یخ خشک، هسته هایی را تشکیل داده بودند که درنتیجه آن قطرات آب فوق سرد می توانستند داخل اتاق تشکیل شوند. (قطرات آب فوق سرد زمانی به وجود می آیند که آب در دماهایی پایین تر از نقطه انجماد است.)

این اتفاقی که دانشمند آمریکایی مشاهده کرد، فرایند تشکیل باران سرد است.

فرایند دیگر، فرایند تشکیل باران گرم است. فرایند تشکیل باران گرم معمولاً در ابرهای مناطق گرمسیری رخ می دهد که هرگز به نقطه انجماد نمی رسند. در این ابرها، قطرات باران حول یک هسته باران پسند تشکیل می شوند. هسته باران پسند یک ذره مانند نمک یا گردوغبار است که آب را جذب می کند. قطرات کوچک هم با هم برخورد می کنند و یکی می شوند تا قطره ای را تشکیل می دهند که به قدری بزرگ و سنگین است که می تواند ببارد.

به این ترتیب اصطلاح باران سرد (در خلال فرایندی که بلورهای یخ را درگیر می کند به وجود می آید) و باران گرم (در خلال فرایندی که به طور کامل مایع است به وجود می آید) برای توصیف دو فرایند مربوط به بارش طبیعی ابر مورد استفاده قرار می گیرند.

براساس همین دسته بندی، بسته به دمای حجم ابری که قرار است بارور شود، دو نوع مختلف از عوامل مورد استفاده قرار می گیرند که این عوامل هم نوع فناوری خود را دارند.

بیشترین عواملی که در باروری ابرها برای تولید باران سرد و طرح های باروری ابرها برای تقویت بارش برف به کار می روند یدید نقره و یخ خشک (دی اکسید کربن منجمد) هستند. عواملی دیگر مانند گازهای مایع (به عنوان مثال نیتروژن مایع) نیز می توانند برای بارور کردن ابرها در این دسته مورد استفاده قرار گیرند.

به طور مشابه بیشترین عواملی که در باروری ابرها برای تولید باران گرم به کار می روند شامل برخی از انواع نمک (به عنوان مثال نمک معمولی و خشک کلرید کلسیم) هستند. این نمک ها پردازش می شوند و به شکل پودر درآورده می شوند تا باعث رشد قطرات آب ابرها شوند. ذرات نمک، بخار آب ابرها را جذب می کنند و قطراتی را تشکیل می دهند که به قطراتی که در ابر هستند اضافه می شوند و بارش را به وجود می آورند.

عواملی که ذکر شد از مبدأ زمین و از داخل سیلندرهایی یا از طریق یک هواپیمای در حال پرواز به ابرها منتقل می شوند. (به عکس مراجعه کنید.)

پروژه های بارور کردن ابرها در چه مناطقی انجام می شود؟

دو نوع عمده از مناطق برای انجام پروژه های بارور کردن ابرها وجود دارد. مناطق کوهستانی و طیفی از سرزمین های کشاورزی. پروژه هایی که در مناطق کوهستانی انجام می شوند اغلب برای افزایش برف زمستانی است که به دنبال افزایش برف زمستانی، در بهار و تابستان رواناب ها افزایش می یابند. پروژه های دیگر به طور مستقیم بر روی محصولات یا محدوده اراضی کشاورزی انجام می شوند. این پروژه ها به طور معمول در طول فصل تابستان انجام می گیرند تا بارش بیشتری روی محصولات کشاورزی و یا پوشش گیاهی اراضی انجام شود. به طور معمول این پروژه ها در مناطقی انجام می شود که در صورت بارش اضافی از آن بارش منتفع می شوند.

حمایت مالی پروژه های بارور کردن ابرها از سوی چه کسانی انجام می شود؟

در برخی از کشورها سازمان های کشاورزی، شهرداری ها و سازمان های مربوط به آب و برق آبی حامیان مالی این پروژه ها هستند. سازمان های کشاورزی آرزو دارند رواناب اضافی برای آبیاری بخش کشاورزی به وجود آید و یا در طول فصل رشد بارش های مستقیم بر روی محصولات یا محدوده اراضی انجام شود. شهرداری ها نیز به افزایش آب آشامیدنی (از طریق ذخیره سازی در مخزن و یا افزایش جریان آب) علاقه مندند. از طریق رواناب ها و یا رودخانه هایی که دارای امکانات تولید برق آبی هستند نیز می توان میزان تولید برق آبی را افزایش داد.

منابع:

http://www.weatheronline.co.uk/reports/wxfacts/Cloud-seeding.htm

http://www.weathermodification.org/faq.php

http://www.scientificamerican.com/article/cloud-seeding-china-snow/

امتیاز به مطلب

تونل های باد

ترجمه: حمیده احمدیان راد

تونل های باد تونل های بزرگی هستند که هوایی در داخل آنها در حال حرکت است. تونل های باد برای کپی کردن واکنش های یک شیء در حال پرواز مورد استفاده قرار می گیرند.

محققان از تونل های باد استفاده می کنند تا بیشتر درباره این که چگونه یک هواپیما پرواز می کند یاد بگیرند.

سازمان های فضایی از تونل های باد برای آزمایش مدل هایی در مقیاس هواپیما و فضاپیما استفاده می کنند. برخی از تونل های باد به قدری بزرگند که نسخه های با اندازه کامل از وسایل نقلیه را می توان در آنها آزمایش کرد. تونل باد هوا را اطراف یک جسم به حرکت در می آورد درنتیجه در تونل های باد شرایطی به وجود می آید شبیه به این که گویی واقعاً شیئی در آنها در حال پرواز است.

امتیاز به مطلب

ماده، حالت ها و انواع تغییرات آن

هر آن چه اطراف ما است ماده است. اتم ها و مولکول ها همه از ماده تشکیل شده اند. ماده هر چیزی است که دارای جرم است و فضایی را اشغال می کند. ماده گاهی اوقات به نور و تابش الکترومغناطیسی مربوط است.

با این که ماده را می توان در سراسر جهان یافت، اما تنها چند شکل آن بر روی زمین پیدا می شود. هر یک از این حالت ها گاهی فازهای ماده نامیده می شوند. اغلب درباره تنها پنج حالت ماده صحبت می شود. حالت های زیادی از ماده در محیط های بی نهایت (افراطی) مانند خورشید وجود دارند. احتمالاً دانشمندان با انجام کشفیات بیشتر در جهان حالت های بیشتری را نیز کشف می کنند.

پنج حالت ماده

شما احتمالاً درباره جامدات، مایعات، گازها، پلاسما و یک حالت به نام چگال بوز-اینشتین (BEC) چیزهایی شنیده اید. دانشمندان مدت های مدیدی است درباره جامدات، مایعات و گازها اطلاعات دارند. اما پلاسما ایده جدیدی بود که به وسیله ویلیام کروکس در سال 1879 ارایه شد. همچنین دانشمندانی که در زمینه ماده چگال بوز-اینشتین تحقیق می کردند، جایزه نوبل را برای کارشان در سال 1995 دریافت کردند.

چه چیزی حالت ماده را به وجود می آورد؟ حالت ماده نتیجه حالت فیزیکی مولکول ها و اتم ها است. به جامدات فکر کنید. آنها اغلب سخت و شکننده اند. مایعات سیال و روانند، می توانند کمی به اطراف حرکت کنند و به شکل ظرف درآیند. گازها همیشه در اطراف شما هستند. مولکول های گاز در مقایسه با مولکول های موجود در یک مایع خیلی از هم جدا هستند. اگر گازی بوی زیادی داشته باشد، قبل از این که بتوانید آن را مشاهده کنید قادرید بویش را حس کنید. اما چگال بوز-اینشتین مربوط به اتم هایی است که حتی نزدیک تر به هم و کم انرژی تر از اتم های یک جامدند.

امتیاز به مطلب

خواب دیدن

خواب دیدن در طی مرحله خواب حرکت سریع چشم (REM) روی می دهند. در یک شب عادی، ما در مجموع 2 ساعت خواب می بینیم که به خاطر چرخه خواب، این دو ساعت از هم تفکیک و جدا می شوند. پژوهشگران درباره چگونگی خواب دیدن و این که چرا خواب می بینیم اطلاعات زیادی ندارند. به عنوان مثال درباره خواب های نوزادان تازه متولد شده چیزی نمی دانند. همچنین نمی دانند چرا طول عمر موش های محروم از خواب REM به میزان زیادی کوتاه تر از موش های دیگر است.

پستانداران و پرندگان هم مراحل خواب REM را دارند اما جانوران خونسرد مانند لاک پشت، سوسمار و ماهی چنین نیستند.

خواب REM و خواب دیدن
خواب REM که به عنوان خواب مرحله 4 هم شناخته می شود معمولاً پس از یک دوره خواب عمیق شروع می شود. پل دماغی -منطقه ای از مغز که سیگنال های خواب REM از آن سرچشمه می گیرند- مسیر سیگنال ها به سوی نخاع را مسدود می کند. مسدود شدن مسیر سیگنال ها به سوی نخاع باعث می شود بدن به هنگام خواب REM بی حرکت شود. درصورتی که پل مغزی جلوی سیگنال های طناب نخاعی را سد نکند، افراد به خواب هایشان عمل می کنند. عملی کردن خواب ها بدون این که از حواس چیزی دریافت شود می تواند خطرناک باشد چراکه به عنوان مثال یک فرد ممکن است به طرف دیوار بدود، از پله ها سقوط کند یا حتی اتفاقاتی بدتر از آن رخ دهد. این شرایط که به نام اختلال رفتاری خواب REM شناخته می شود نادر است و با راه رفتن در حین خواب تفاوت دارد. راه رفتن حین خواب نسبت به این وضعیت رایج تر است.

پل مغزی همچنین از طریق تالاموس (که یک صافی و نیز تقویت کننده اطلاعات حسی و موتور کنترل عملیات در اعماق مغز است) سیگنال هایی به قشر مغز می فرستد. قشر مغز بخشی از مغز است که با پردازش اطلاعات (یادگیری، تفکر و سازماندهی) ارتباط دارد. به نظر می رسد بخش هایی از مغز که هنگام خواب REM روشننند به یادگیری و حافظه کمک می کنند. نوزدان حدود 50 درصد از زمان خوابشان را در خواب REM هستند درحالی که 20 درصد از زمان خواب بزرگسالان در خواب REM سپری می شود. این تفاوت را می توان با میزان بسیار زیاد یادگیری در مراحل ابتدایی رشد توضیح داد. اگر به افراد مهارت های مختلفی آموزش داده شود و سپس آنها از خواب REM محروم شوند، اغلب نمی توانند آنچه را که به آنها آموزش داده شده به یاد بیاورند.

امتیاز به مطلب

شکل خانواده و جامعه در ایران باستان

ترجمه: حمیده احمدیان راد

احتمالاً شنیده اید که در حین خواب مراحلی را پشت سر می گذارید. این حرف به این معنا است که وقتی خوابید هنوز چیزهایی در درون سرتان می گذرد و مغزتان فعالیت می کند.

اختراع دستگاهی که نوارمغزی می گیرد به دانشمندان اجازه داده با روشی جدید به مطالعه خواب بپردازند. در طول دهه 1950 میلادی دانشجویی به نام یوجین اسرینسکی (Eugene Aserinsky) از این وسیله برای کشف آن چه امروزه به عنوان خواب REM شناخته می شود استفاده کرد. مطالعات بیشتر نشان داد که انسان حین خواب مراحلی را پشت سر می گذارد. دستگاه نوار مغزی در هر یک از مراحل خواب وجود امواج مغزی متفاوتی را نشان داد.

دو نوع اصلی از خواب وجود دارد:
1-خواب با جنبش غیر سریع چشم (NREM) که به عنوان خواب آرام نیز شناخته می شود.
2-خواب با حرکت سریع چشم (REM) که به عنوان خواب فعال یا خواب متناقض نیز شناخته می شود.

شروع خواب

در خلال نخستین مراحل خواب، ما هنوز نسبتاً بیدار و هوشیاریم و مغز آن چه به عنوان امواج بتا شناخته می شود را تولید می کند که کوچک و سریعند. همچنان که مغز شروع می کند به آرامش و کند شدن، امواج آهسته تری که به نام امواج آلفا شناخته می شوند تولید می شوند. در طول این مدت درحالی که هنوز به طور کامل خواب نیستیم، ممکن است احساسات و تأثیرات عجیب و به شدت واضحی را تجربه کنیم که به نام توهمات خواب (hypnagogic hallucinations) شناخته می شوند. مثال های رایج این پدیده عبارتند از این که احساس می کنیم در حال سقوطیم و یا می شنویم که کسی نام ما را صدا می زند.

اتفاق بسیار شایع دیگر در این مرحله، پرش میوکلونیک است. اگر حین خواب به طور ناگهانی و ظاهراً بدون هیچ دلیلی تکان خورده اید پس پدیده عجیب پرش های میوکلونیک را تجربه کرده اید. با این که ممکن است این تکان ها غیر عادی به نظر برسند، اما درواقع کاملاً عادی هستند.

پیش از این کارشناسان خواب را به پنج مرحله مختلف تقسیم کرده بودند اما به تازگی، مراحل 3 و 4 ترکیب شده اند به طوری که در حال حاضر چهار مرحله خواب وجود دارد.

مرحله 1

مرحله 1 شروع چرخه خواب است و مرحله نسبتاً سبک و خفیفی از خواب است. مرحله 1 را می توان دوره گذار بین بیداری و خواب در نظر گرفت. در مرحله 1، مغز امواج تتا با دامنه بلند را تولید می کند که امواج خیلی کند مغز هستند. این مرحله از خواب، تنها مدت کوتاهی به طول می انجامد (حدود 5-10دقیقه). اگر کسی را در این مرحله از خواب بیدار کنید، ممکن است بگوید که واقعاً خواب نبوده.

مرحله 2

این مرحله حدود 20 دقیقه طول می کشد. در مرحله دوم خواب، مغز شروع می کند به تولید انفجارآمیز امواج مغزی منظم، سریع و با آهنگ ثابت که به نام دوک های خواب مشهور است. در این مرحله دمای بدن شروع به کاهش و ضربان قلب شروع به کند شدن می کند.

مرحله 3

این مرحله پیش تر به دو مرحله سه و چهار تقسیم شده بود. در خلال مرحله 3، امواج مغزی عمیق و کندی به نام امواج دلتا شروع به پدیدار شدن می کنند. این مرحله گاهی خواب دلتا نامیده می شود چراکه امواج مغزی کندی که امواج دلتا نام دارند، در طول این مرحله تولید می شوند. در طول این مرحله، افراد کمتر واکنش نشان می دهند و سر و صدا و فعالیت در محیط ممکن است به دادن پاسخ از سوی فرد خواب نینجامد. این مرحله همچنین به صورت یک دوره گذار بین خواب سبک و خواب بسیار عمیق عمل می کند. خیس کردن رختخواب و راه رفتن در خواب به احتمال زیاد در انتهای این مرحله خواب رخ می دهد.

مرحله 4

بیشترخواب دیدن ها در طول مرحله چهارم رخ می دهد. این مرحله خواب حرکت سریع چشم (REM) نام دارد. خواب REM با حرکت چشم، افزایش تنفس و افزایش فعالیت مغز مشخص می شود. به خواب REM خواب متناقض نیز گفته می شود زیرا در حالی که مغز و سایر دستگاه های بدن فعال تر می شوند، عضلات شل تر و آرام تر می گردند. در این مرحله به خاطر افزایش فعالیت مغز پدیده خواب دیدن رخ می دهد اما عضلات ارادی فلج می شوند.

توالی مراحل خواب

ذکر این نکته ضروری است که مراحل خواب به دنبال هم رخ نمی دهند. خواب در مرحله 1 شروع می شود و به دنبال آن مراحل 2 و 3 رخ می دهد. اما بعد از مرحله 3 خواب و پیش از ورود به مرحله REM، مرحله 2 خواب تکرار می شود. پس از خاتمه مرحله REM، بدن معمولاً به مرحله 2 خواب برمی گردد. این چرخه مراحل خواب معمولاً چهار یا پنج بار در طول شب تکرار می شود.

به طور متوسط ما حدود 90 دقیقه پس از به خواب رفتن، وارد مرحله REM می شویم. نخستین چرخه خواب REM ممکن است تنها مدت کوتاهی طول بکشد، اما به تدریج هر چرخه طولانی تر می شود. در ادامه مدت خواب REM می تواند به یک ساعت هم برسد.

به این ترتیب وقتی به صبح نزدیک می شویم دوره REMطولانی تر می شود. به همین خاطر است که ما فکر می کنیم صبح رؤیاهای بیشتری می بینیم و البته چون به وقت بیدار شدن نزدیک تر است آنها را هم اغلب بهتر به یاد می آوریم.

منبع:

www.about.com

مطالب مرتبط:

خواب دیدن

مراحل خواب

کابوس ها

زیاد می خوابم ولی همیشه خسته ام