محمدرضا کریمی

بعضی از افراد می توانند عصبانیت یا حس ناامیدی شان را کنترل کنند و احساساتشان را به مجراهای غیرمخرب بکشانند. اما کسانی که به ناگهان به روی افرادی آتش می گشایند و یا با سلاح سرد به دیگران حمله ور می شوند نمایش هولناکی از نبود کنترل بر احساساتشان را به نمایش می گذارند.

انسان ها اغلب در هنگام تعامل با اعضای خانواده، کارکنان ادارات، همکاران و حتی همسفرانشان دچار حس یأس، سرخوردگی و عصبانیت می شوند. اما بیشتر آنها واکنش هایشان را کنترل می کنند. به طوری که تعداد نسبتاً کمی از این کنش ها و واکنش ها به خشونت منتهی می شود.

مارکو ژاکوبونی استاد روانپزشکی دانشگاه کلمبیا در توضیح این که چرا بعضی از افراد به افکار خشونت بارشان جامه عمل می پوشانند و دیگران نه به «نورون های آینه» اشاره می کند. ژاکوبونی بیشتر به خاطر مطالعاتش درباره نورون های آینه شناخته می شود. نورون های آینه به مدار کوچکی از سلول ها در مغز اطلاق می شوند. این نورون ها احتمالاً نقش مهمی در شناخت اجتماعی دارند.

به گفته این محقق آن چه که حس عصبانیت را به عمل تبدیل می کند غالباً چیزی است که کنترل شناختی یا به اصطلاحی که کمتر علمی است خود کنترلی نامیده می شود. وی می گوید که ریچارد نیسبت استاد روانشناسی اجتماعی دانشگاه میشیگان و برجسته ترین فرد در زمینه مطالعات مربوط به هوش می گوید ترجیح می دهد پسرش خودکنترلی بالایی داشته باشد تا هوش بالایی. خودکنترلی برای داشتن عملکردی خوب در زندگی عنصری کلیدی است، چراکه مغز، به سهولت ما را نسبت به همه نوع تأثیراتی حساس می کند. به عنوان مثال تماشای فیلمی خشونت آمیز ما را مستعد اعمال خشن می کند. حتی گوش دادن به لفاظی های خشن ما را به سوی اعمال خشن مایل تر می کند. ازقضا همان نورون های آینه که ما را تلقین پذیر می کنند نسبت به هرنوع تأثیراتی هم آسیب پذیرمان می کنند.

به خاطر همین است که سازوکارهای کنترلی این قدر اهمیت دارند. درحقیقت ما بعد از سال ها مطالعه درباره نورون های آینه و عملکردشان تحقیق آزمایشگاهی مان را بر سازوکارهای کنترلی در مغز برای نورون های آینه متمرکز کردیم. اگر خوب فکر کنیم می بینیم مغز جایی است که باید سازوکارهای کنترلی برای نورون های های آینه در آن وجود داشته باشد. نورون های آینه سلول هایی هستند که به عنوان مثال وقتی آتش می شوند که من می بینم شما یک فنجان چای را با شتاب برمی دارید و من هم به تقلید از شما فنجان چایم را می قاپم.

اما چطور می شود که من از شما تقلید می کنم ولی این تقلید همیشگی نیست؟ ایده ای که در این زمینه وجود دارد این است که در مغز سیستم هایی وجود دارد که با تقلیدی صرفاً درونی به ما کمک می کند. این سیستم ها هنگامی که ما فقط تماشاگریم فعالیت نورون های آینه را تعدیل می کنند، به طوری که می توانیم نوعی از تقلید درونی را داشته باشیم که به ما اجازه می دهد تا با دیگران همدردی کنیم بدون این که آشکارا تقلید کنیم.

مسئله اصلی تعادل قدرت بین این سازوکارهای کنترل است که ما بالا –پایین می نامیم چراکه مثل مدیرانی هستند که از بالا به پایین کارکنان را کنترل می کنند. جهت عکس این وضعیت سازوکارهای کف- بالا مثل نورون های آینه است. تماشا کردن کسی که فعالیتی را انجام می دهد بر تصمیم گیری های ما اثر می گذارد و موجب می شود که ما هم همان عمل را انجام دهیم.

محمدرضا کریمی

اگر روابطی دارید که در گیرودار حفظ و پروراندنشان هستید، پس یار و همراه خوبی هستید. کتابی که در حوزه زیست شناسی تکاملی منتشر شده تصریح می کند توانایی ما برای مدیریت روابط اجتماعی پیچیده ای مثل ارتباط با همکاران، دوستان دوران کودکی و آشنایان و … همان چیزی است که باعث شده مغز انسان بزرگ پیشرفته شود.

نویسنده این کتاب، رابین دانبار استاد دانشگاه هاروارد، برای اثبات تئوریش که می توان آن را در زمره فرضیه های هوش اجتماعی به حساب آورد، به نتیجه مشاهداتش از پرندگان استناد می کند. او اخیراً درباره چند گونه از پرندگان مطالعاتی انجام داده و بین اندازه مغز و نوع روابطشان پیوندی شفاف و آشکار یافته است.

به نوشته دانبار مغز پرندگانی که شریک زندگی دارند نسبت به اندازه بدنشان خیلی بزرگ است. درحالی که پرندگانی که در دسته ها و به شکل بی قاعده زندگی می کنند مغزهای خیلی کوچک تری دارند. دانبار احتمال می دهد پرندگانی که مغزهای کوچک تری دارند برای مدت بسیار کوتاهی شریک زندگی دارند. چراکه قابلیت های ذهنی لازم برای تشکیل و حفظ پیوندهای عاطفی پیچیده تر را ندارند.

دانبار متوجه شده که میمون ها پیوندهای پایداری تشکیل می دهند و به ویژه یک ناحیه نئوکورتکس بزرگ دارند. نئوکورتکس منطقه ای از مغز است که احساسات را تنظیم می کند و مسئول سطح بالاتری از عملکردهای شناختی مثل زبان، یادگیری، حافظه و افکار پیچیده تر شناخته می شود. انسان ها نسبت به بقیه موجودات تعدادی از بغرنج ترین و پیچیده ترین روابط را شکل می دهند و مغز ما مقدار عظیمی انرژی معادل 20 درصد انرژی بدنمان را می سوزاند.

دانبار با توجه به اندازه و پیچیدگی مغز انسان، حساب می کند که گروه اجتماعی یک فرد باید مرکب از حدود 150 نفر باشد. این تعداد آخرین حد روابطی است که مغز ما همزمان می تواند دنبال کند. در این عدد که حالا به نام «عدد دانبار» شناخته می شود، انواع مختلفی از روابط لحاظ شده است. در یک سر طیف، ما یک گروه اصلی مرکب از تقریباً پنج نفر را داریم که یک بار در هفته با آنها صحبت می کنیم و در طرف دیگر طیف یک گروه تقریباً صد نفره از آشنایان داریم که تقریباً یک بار در سال با آنها هم صحبت می شویم.

برخی با محاسبه تعداد افرادی که در محل کار یا میان فامیل و همچنین در شبکه های اجتماعی می شناسند عدد دانبار را کم می یابند. اما دانبار در جواب می گوید اگر کسی فکر می کند که بیشتر از این تعداد دوست دارد یا احتمالاً خیلی کمتر درباره این افراد می داند و یا اصولاً نمی تواند آنها را دوست بنامد.

منبع:http://www.scientificamerican.com/

محمدرضا کریمی

تحقیقاتی که درباره بابون های وحشی (نوعی میمون) انجام شده، شاید بهترین روش را برای مبارزه روزانه با استرس روانی عرضه کند.

استرس برای ادامه حیات جانوران ضروری است. به عنوان مثال گورخری شیری را می بیند. استرس او را وامی دارد فرار کند و جانش را نجات دهد. اما ما انسان های امروزی بیشتر به دلایل روانی دچار استرس می شویم که خیلی پایدارتر و طولانی مدت تر از موردی مثل دیدن شیر و فرار کردن از دست آن است. کار، سبک زندگی، خانواده و حتی تعطیلات برای ما استرس زا هستند.

آن چه که استرس را خطرناک می کند آزاد شدن هورمون های گلوکوکورتیکوئید به وسیله بدن ما است. سطح بالای این هورمون ها به دیابت، فشارخون، کاهش تستوسترون، از دست دادن حافظه و فشار آمدن بر سیستم ایمنی می انجامد.

رابرت ساپولسکی، استاد عصب شناسی دانشگاه استنفورد، برای بیشتر از سه دهه استرس را در بابون های وحشی کشور کنیا مورد مطالعه قرار داده و براین اساس درباره افرادی که بیشتر تحت تأثیر استرس قرار می گیرند دو پیش بینی قوی ارایه کرده است. براساس اولین پیش بینی شخصیت نقش عظیمی در زمینه استرس بازی می کند. اگر کسی فرق بین تهدیدی بزرگ و موردی فرعی را بفهمد، وقتی در معرض تهدیدی بزرگ است بتواند راهی پیدا کند که تاحدی بر آن کنترل پیدا کند و درصورتی که پیامد بدی گریبانش را بگیرد سازوکار مقابله با آن را داشته باشد، استرس نسبتاً پایینی دارد.

پیش بینی دوم به ارتباطات اجتماعی فرد مربوط است. براساس تحقیق ساپولسکی بابون هایی که ارتباطات قوی ای دارند سطوح گلوکوکورتیکوئید پایینی دارند و درمقایسه با بابون های منزوی تر تقریباً سه سال بیشتر زنده می مانند.

هورمون های گلوکوکورتیکوئید که مورد توجه این محقق قرار گرفته اند بخشی از سیستم ایمنی بدن ما هستند و در جنگ با سرطان و التهاب به ما کمک می کنند. این هورمون ها در همه جانوران تولید می شوند و به انسان ها (و نیز بابون ها و پستانداران دیگر) برای رویارویی با یک تهدید حتمی یاری می رسانند.

استرس مزمن از نگرانی های روزمره زندگی متمایز است. بارها گفته شده که استرس مزمن می تواند به چند بیماری از جمله حملات قلبی، دیابت و سکته مغزی بینجامد. تنوع بیماری های ناشی از استرس زیاد است و از چیزی مثل آکنه تا موردی جدی مثل سرطان متغیر است.