مریخ دو تا ماه به نام های فوبوس و دیموس دارد. این ماه ها درسال 1877 به وسیله ستاره شناس آمریکایی آصف هال (asaph hall 1907-1829) کشف شدند.
این دو ماه، هردو ماه های کوچکی هستند. فوبوس 13.8 مایل یا 22.2 کیلومتر عرض دارد و عرض دیموس فقط 7.8 مایل یا 12.6 کیلومتر است.
ترکیبات تشکیل دهنده این ماه ها از آهن و سنگ است. آنها شاید از سیارک هایی باشند که به وسیله حوزه جاذبه ای مریخ گیر افتاده باشند. این ماه ها جو ندارند.
فوبوس: فوبوس که معنی ترس می دهد از دیموس بزرگ تر است. جرم فوبوس 1.08X1016 است. فوبوس در فاصله 5600 مایلی (9000 کیلومتری) به دور مریخ می گردد. اصلی ترین شکل فوبوس یک حفره بزرگ به نام "استیکنی" (نام همسر هال ستاره شناسی است که فوبوس را کشف کرد) است که 6.2 مایل (10 کیلومتر) عمق دارد.
دیموس: دیموس به معنی وحشت، کوچک تر از ماه دیگر مریخ است. دیموس فقط 7.8 مایل (12.6 کیلومتر) عرض دارد و جرم آن1.80×1015 است. دیموس در فاصله 14300 مایلی (23000 کیلومتری) از مریخ به دور آن می گردد.
ما انسان ها هزاران سال است که از کره کوچکمان به جهان بزرگ بالای سرمان نگاه می کنیم. ستاره شناسان قدیم، نقاط نورانی ای را می دیدند که به نظر می رسید همراه با ستارگان حرکت می کنند. آنها این اشیاء را سیاره نامیدند.
منظومه شمسی به خورشید و همه اشیایی که اطراف خورشید حرکت می کنند گفته می شود. یعنی این که منظومه شمسی ما از یک ستاره یعنی خورشید، هشت سیاره، 138 تا ماه و تعدادی ستاره دنباله دار، سیارک ها و دیگر سنگ های فضایی تشکیل شده. برای آگاهی بیشتر درباره خورشید به مقاله خورشید برای کودکان مراجعه کنید.
منظومه شمسی ما بخشی از یک کهکشان به نام کهکشان راه شیری است و خورشید در مرکز منظومه شمسی قرار دارد. ستاره شناسان عقیده دارند منظومه شمسی 4.5 میلیارد سال قبل تشکیل شده است. خورشید 99.8 درصد مقدار ماده (جرم) منظومه شمسی ما را در خود دارد. این مقدار ماده زیاد باعث شده که خورشید روی سیارات، ماهواره ها، سیارک ها، ستاره های دنباله دار و شهاب ها کشش جاذبه ای ایجاد کند. آنهایی که به ستارگان نگاه می کنند ستاره های دنباله دار با دنباله های درخشان و شهاب ها را هم در آسمان می بینند. سیارک ها و ستاره های دنباله دار در مسیر دایره ای به دور خورشید می گردند.
سیارات
سیاره یک جسم فضایی بزرگ است که نور ستاره ای را که دور آن می گردد بازمی تاباند.
هشت سیاره ای که منظومه شمسی ما را تشکیل می دهند، تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند (پلوتون هم یک سیاره کوتوله است). پس زمین هم فقط یکی از اشیای منظومه شمسی است.
همه سیارات شبیه به هم نیستند. بعضی از آنها حتی جامد هم نیستند. سیارات منظومه شمسی ما به دو دسته سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر تقسیم شده اند. سیارات داخلی تر به خورشید نزدیک ترند. آنها کره های جامد تشکیل شده از سنگ مثل زمین هستند. سیارات داخلی تر عبارتند از تیر، ناهید، زمین و مریخ. این سیارات در 600 میلیون سال اول زندگیشان به وسیله شهاب سنگ ها بمباران شده اند. به خاطر همین است که شما چاله هایی با اندازه های مختلف روی سیارات داخلی تر و ماه هایشان پیدا می کنید. (به حفره های روی ماه فکر کنید.)
بشر در سال 1969 به ماه رفت تا سنگ ها و حفره های آن را مطالعه کند. در قرن اخیر، مریخ پیماها درباره حفره های روی مریخ اطلاعاتی برای ما ارسال کرده اند. حتی روی زمین هم چاله هایی وجود دارد. زمین هم یک موقعی به وسیله شهاب سنگ ها بمباران شده بود و چاله های زیادی داشت. اما در مدت میلیون ها سال و شاید بیشتر، باد، باران، یخ و آب شکل سطح زمین را که پر از چاله بوده تغییر داده اند. اما باز هم چاله هایی روی زمین پیدا می شود.
سیاره های خارجی تر سیارات گازی بزرگی هستند که حلقه دارند. این سیارات شامل مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند. پس زحل تنها سیاره ای نیست که حلقه دارد. بین سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر یک کمربند سیارک ها است که در آن سیارک ها به دور خورشید می گردند. بعضی از سیارات ماه هایی دارند. اما بعضی ها ماه یا قمر ندارند.
منظومه شمسی ما از خورشید، هشت سیاره و یک سیاره کوتوله (و ماه هایشان)، یک کمربند سیارک ها و بسیاری از ستاره های دنباله دار و شهاب سنگ ها تشکیل شده است. خورشید در مرکز منظومه شمسی ما است. سیارات، ماه هایشان، سیارک ها، ستاره های دنباله دار و سنگ های دیگر همه به دور خورشید می گردند.
بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی ما مشتری است. به دنبال آن زحل، اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و در آخر پلوتون کوچک قرار دارند. مشتری به قدری بزرگ است که همه سیارات دیگر را می توان در داخل آن جا داد.
سیارات داخلی تر، سیارات خارجی تر
سیارات داخلی تر (سیاراتی که نزدیک به خورشید دور آن می گردند) کاملاً از سیارات خارجی تر (سیاراتی که دور از خورشید به دور آن می گردند)، متفاوتند.
سیارات داخلی تر عبارتند از: تیر، ناهید، زمین و مریخ. این سیارات نسبتاً کوچکند و بیشتر از سنگ تشکیل شده اند و تعداد کمی ماه دارند یا اصلاً ماه ندارند.
سیارات خارجی تر عبارتند از: مشتری، کیوان، اورانوس، نپتون و پلوتون (یک سیاره کوتوله). آنها اکثراً بسیار بزرگ، اکثراً گازی و حلقه دار هستند و ماه های زیادی دارند (به استثنای پلوتون که کوچک و سنگی است و تنها یک ماه بزرگ و دو ماه ریز دارد).
دما روی سیارات
معمولاً هر چه سیارات دورتر از خورشید قرار گرفته باشند، سردترند. تفاوت ها موقعی رخ می دهد که اثر گلخانه ای، یک سیاره را گرم می کند (مثل ناهید) که با یک جو ضخیم احاطه شده.
تراکم سیارات
سیارات گازی خارجی تر نسبت به سیارات سنگی داخلی تر تراکم کمتری دارند.
زمین متراکم ترین سیاره منظومه شمسی است. زحل کمترین تراکم را دارد. به طوری که روی آب شناور باقی می ماند.
جرم سیارات
مشتری سنگین ترین سیاره است. زحل به دنبال آن است. اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و پلوتون به ترتیب در رده های بعدی قرار دارند.
نیروهای جاذبه بر روی سیارات
سیاره ای که سطحش قوی ترین نیروهای جاذبه ای را دارد، مشتری است. اگرچه زحل، اورانوس و نپتون هم سیارات خیلی سنگینی هستند، نیروهای جاذبه شان در حد نیروی جاذبه زمین است. این به خاطر این است که نیروی جاذبه ای که در سطح سیاره بر یک شیء وارد می شود، با جرمش و با معکوس مربع شعاع سیاره متناسب است.
طول یک روز در سیارات
یک وز مدت زمانی است که طول می کشد تا یک سیاره حول محورش (360 درجه) بچرخد. یک روز بر روی زمین تقریباً 24 ساعت طول می کشد.
سیاره ای که طولانی ترین طول روز را دارد ناهید است. یک روز روی ناهید 243 روز زمینی طول می کشد (یک روز روی ناهید بلندتر از سالش است. یک سال روی ناهید تنها 224.7 روز زمینی طول می کشد).
سیاره ای که کوتاه ترین طول روز را دارد مشتری است. یک روز روی مشتری فقط 9.8 ساعت زمینی طول می کشد. موقعی که شما از زمین به مشتری نگاه می کنید، می توانید بعضی از تغییر شکل هایش را ببینید.
متوسط سرعت حرکت در مدار سیارات
سیارات با سرعت های مختلف به دور خورشید می گردند. هر سیاره موقعی که به خورشید نزدیک تر می شود سرعتش زیاد می شود و موقعی که از خورشید دور می شود، سرعتش آهسته تر می شود (این قانون دوم حرکت سیاره ای کپلر است).
پرسش
دما روی سیارات
