در این دیاگرام ستارگانی که در نوک دیاگرام هستند روشن ترین ستارگان هستند. نقاطی که تاریک ترین ستارگان هستند به طرف کف قرار می گیرند. این نقاط در گروه هایی قرار می گیرند که با انواع مختلف ستارگان سازگارند. این دیاگرام نموداری است که رنگ ستارگان (رده طیفی یا دمای سطح) و درخشش آنها را نشان می دهد. ستاره شناسان روی این دیاگرام رنگ ستارگان، دما، درخشش، رده طیفی و مرحله تکاملی شان را نشان می دهند. این دیاگرام نشان می دهد که سه نوع مختلف از ستارگان وجود دارد:

بیشتر ستارگان که شامل خورشید هم می شود، از ستارگان رشته اصلی هستند که سوختشان با همجوشی هسته ای –در همجوشی هسته ای هیدروژن به هلیوم تبدیل می شود- تأمین می گردد. برای همین این ستاره ها داغ تر و روشن تر هستند. این ستاره ها در این دوره در با ثبات ترین زمان زندگی شان به سر می برند. این رشته معمولاً حدود پنج میلیارد سال طول می کشد.

هنگامی که ستارگان در آستانه مرگ قرار می گیرند، تبدیل به غول های بسیار بزرگی می شوند (بالاتر از ستارگان در رشته اصلی). این ستارگان ذخیره هیدروژنشان ته کشیده و خیلی پیرند. در همین حال لایه های خارجی تر آنها گسترش پیدا می کند و هسته شان منقبض می شود. این ستارگان در نهایت منفجر خواهند شد (با از دست دادن جرم به یک سحابی سیاره ای یا ابر نواختر تبدیل می شوند) و سپس به کوتوله های سفید، ستارگان نوترونی یا سیاهچاله ها (باز هم به خاطر از دست دادن جرم) تبدیل می شوند.

ستارگان کوچک تر (مثل خورشید ما) در نهایت به کوتوله سفید ضعیفی تبدیل می شوند (ستارگان داغ، سفید و تاریک) که پایین رشته اصلی هستند. اینها ستارگان داغ منقبضی هستند که سوخت هسته ای شان را از دست داده اند و در نهایت به کوتوله های سرد و تاریک تبدیل خواهند شد.

طبقه های طیفی در دیاگرام هرتزپرانگ-راسل

نوع دیگری از طبقه بندی به نام زیر گروه (subtypes)

در داخل هر نوع از ستارگان، ستاره هایی هستند که بر اساس موقعیتشان، در درون زیرگروه ها (از صفر تا نه) جا می گیرند.