دانشمندان می گویند خورشید یکی از 200 میلیارد ستاره ای است که فقط در کهکشان ما یعنی کهکشان راه شیری قرار دارند (به تازگی دانشمندان حدس می زنند تعداد ستاره های کهکشان راه شیری حتی به 400 میلیارد بالغ شود). حالا تصور کنید چه تعداد ستاره در کل جهان وجود دارد. اگر به سیاراتی که دور این ستاره ها هم می گردند فکر کنیم متوجه می شویم که دنیای ما چقدر عظیم است.
دانشمندان چگونه ستاره ها و سیارات دیگر را پیدا می کنند؟
دانشمندان ستاره ها را از روی نوری که بازتاب می دهند پیدا می کنند. ولی خیلی سخت است که سیاره هایی که دور ستاره ها هستند را هم بتوان با این روش پیدا کرد. چون سیاره ها از خودشان نور ندارند و با استفاده از بازتاب نور ستاره ای که به دورش می گردند روشن می شوند. در نتیجه نمی توانند نور زیادی را منعکس کنند. به این ترتیب این سیاره ها را به طور مستقیم نمی توان دید. بلکه به خاطر فشاری که این سیاره ها بر ستاره ای که دورش می گردند وارد می کنند به وجود آنها پی می برند.
چون با این که ستاره ها سیاره ها را با جاذبه شان محکم نگه داشته اند، ولی خود سیاره هم یک کشش جاذبه ای روی ستاره دارد و این را ستاره شناسان می توانند اندازه گیری کنند. یعنی هر بار که سیاره هر مدار را به طور کامل دور می زند، ستاره خیلی کم به سمت عقب و جلو می لرزد. با مطالعه جرم ها و مدارهای این سیاره ها، ستاره شناسان امیدوارند مطالب بیشتری درباره منظومه های مشابه منظومه شمسی بدانند.
دانشمندان از چه موقع به وجود سیاراتی در خارج از منظومه شمسی پی بردند؟
تا سال 1991، نه سیاره منظومه شمسی ما، تنها سیاره های شناخته شده جهان بودند. ستاره شناسان می دانستند که فقط ستاره ما یعنی خورشید نیست که سیاره دارد. اما هیچ مدرکی هم نداشتند که نشان دهد سیاره های دیگری هم دربیرون از منظومه شمسی ما وجود دارند. با این همه در میانه دهه 1990 میلادی ستاره شناسان به شواهدی درباره وجود سیاراتی دور ستاره های دیگر دست پیدا کردند. به این ترتیب که آنها نشانه هایی از وجود سیارات را دور یک ستاره رو به مرگ پیدا کردند. آنها متوجه شدند که اشیایی به اندازه زمین دور این ستاره می گردند.
در سال 1995 ستاره شناسان سوییسی هم منظومه شمسی دیگری پیدا کردند. ستاره این منظومه از نظر دما و اندازه و سرعت چرخش و امواج رادیویی که به بیرون می فرستد به طور کامل شبیه به خورشید ما است. اندازه سیاره این ستاره به بزرگی سیاره مشتری یا زحل است ولی در مقایسه با این دو سیاره خیلی به ستاره اش نزدیک تر است. اگر چه با این شرایط در چنین سیاره ای امکان حیات وجود ندارد، ولی این کشف نشان داد که ستاره هایی مثل خورشید وجود دارند که سیاره هایی دورشان می گردند.
ادامه جست و جوها
از آن موقع تا به حال سیاراتی پیدا شده اند که دور ستاره ها می گردند. بعضی از آنها خیلی نزدیک ستاره شان هستند ولی بعضی از آنها هم از ستاره شان دور هستند. این کشفیات شواهدی به دست ما می دهد که نشان می دهد در خارج از منظومه شمسی ما جهان های دیگری وجود دارند که ممکن است سیاره هایی مناسب زندگی داشته باشند. جست و جو در میان 1000 ستاره نزدیک به خورشید ممکن است عاقبت به یافتن سیاراتی مثل زمین منجر شود که در آنها امکان حیات وجود دارد.
سیاره ای که درآن حیات وجود دارد باید سطح خاکی داشته باشد و جرمش بین نیم تا ده برابر جرم زمین باشد. همچنین فاصله مناسبی از ستاره اش داشته باشد. به گونه ای که دما و فشار جوی سیاره طوری باشد که امکان وجود آب مایع به وجود بیاید.
ستاره شناسان حدود 70 منظومه مشابه منظومه شمسی پیدا کرده اند و هر سال هم منظومه های جدیدی کشف می کنند. در تقریباً همه موارد فقط یک سیاره دور هر ستاره وجود داشته. به نظر می رسد که همه این سیاره ها هم گازی شکل هستند و سطح خاکی ندارند. با این همه ستاره شناسان حدس می زنند که ممکن است میلیاردها منظومه مشابه منظومه شمسی در کهکشان ما باشد. حالا فضاپیماهایی که پرتاب می شوند می خواهند جواب این پرسش ها را پیدا کنند که منظومه شمسی ما یک منظومه بی همتا است یا منظومه های دیگری هم مثل منظومه شمسی ما وجود دارند که تعدادی سیاره خاکی و گازی دارند. به طوری که یک سیاره آن به بزرگی مشتری باشد و دیگری مثل زمین امکان حیات داشته باشد.
پرسش های ما درباره منظومه های شمسی زیاد است به عنوان مثال این که منظومه ها چگونه به وجود می آیند و تکامل پیدا می کنند؟ آیا منظومه دیگری وجود دارد که حیات در آن وجود داشته باشد و آیا زندگی در سیارات دیگر هم امکان پذیر است؟
منابع:
http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/980215a.html
http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question10.html
پرسش
فاصله زمین از خورشید چقدر است؟
مقالات مرتبط: