درمان مننژیوم
یافتن بهترین درمان برای مننژیوم به اندازه تومور، به این که با چه سرعتی در حال گسترش است، در کجا قرار گرفته است و سن و سلامتی فرد بستگی دارد.
وقتی بیمار در حال تصمیم گیری درباره بهترین درمان است، هم بیمار و هم پزشک می بایست فواید بالقوه درمان (مثل کم کردن نشانه ها و پیشگیری از رشد بیشتر تومور) و عوارض جانبی بالقوه و خطرات درمان را نیز در نظر بگیرند.
مننژیوم ها بسته به این که تومور چقدر سریع در حال رشد است و چقدر احتمال دارد که بعد از درمان برگردد به سه گروه تقسیم می شوند:
مننژیوم گرید (درجه) یک یا خوش خیم: مننژیوم های خوش خیم (غیرسرطانی) تومورهایی با رشد آهسته اند که اغلب بافت طبیعی مغز که در نزدیکی شان قرار دارد را تحت تأثیر قرار نمی دهند. مننژیوم های خوش خیم شایع ترین نوع هستند و 70 تا 80 درصد از همه مننژیوم ها را شامل می شوند. بسیاری از مننژیوم های خوش خیم هیچ درمانی نمی خواهند. بیشتر مننژیوم های خوش خیم که درمان شده اند بعد از درمان برنمی گردند.
درجه (گرید) دو یا آتیپیک (atypical) (آتیپیک به معنی غیر معمول است):
مننژیوم درجه دو معمولاً نسبت به مننژیوم خوش خیم با سرعت بیشتری رشد می کند و امکان (شانس) بالاتری از نظر رشد مجدد بعد از درمان دارد.
درجه سه (مننژیوم آپلاستیک یا بدخیم): مننژیوم های بدخیم شکلی از سرطان مغز هستند و بیشترین احتمال وجود دارد که بعد از درمان مجدد رشد کنند. مننژیوم های بدخیم نادرند و تقریباً دو تا سه درصد همه مننژیوم ها را شامل می شوند.
درمان یک مننژیوم ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی (رادیوتراپی) یا تحت نظر گرفتن و انتظار watching and waiting)) باشد. (مورد آخر نظارت فعال نامیده می شود.)
جراحی: جراحی درمان ترجیحی برای بیشترمننژیوم ها است بخصوص برای تومورهایی که بزرگند، سریع رشد می کنند، یا باعث علایم می شوند.
هدف جراحی برداشتن تومور به میزان ممکن است. به هرحال بسته به اندازه و محل قرارگیری مننژیوم این کار همیشه ممکن نیست. به علاوه برخی از تومورها نمی توانند به طور کامل برداشته شوند زیرا تومور به مناطق مهم مغز یا عروق خونی بسیار نزدیک است یا با آنها درگیر شده است. در این موارد ممکن است فقط قسمتی از تومور برداشته شود.
بعد از عمل جراحی این امکان وجود دارد که تومور برگردد. این خطر بستگی به این دارد که چقدر از تومور برداشته شده و خوش خیم، آتیپیک یا بدخیم بوده است. اگر تومور به طور کامل با جراحی برداشته نشده است، اغلب پرتودرمانی (رادیوتراپی) بعد از جراحی پیشنهاد می شود تا خطر برگشتن آن را کاهش دهد.
عوارض جراحی: عوارض احتمالی جراحی شامل آسیب به بافت طبیعی مغز که در نزدیکی تومور قرار دارد، خونریزی و عفونت است. عوارض بالقوه مهم می تواند شامل این موارد باشد:
– بعد از جراحی مننژیوم، تجمع موقت مایع در مغز (ادم مغزی) شایع است. ممکن است قبل و بعد از جراحی دارویی داده شود تا این مشکل به حداقل برسد.
– حدود 20 درصد از افرادی که قبل از جراحی تشنج نداشته اند، بعد از جراحی دچار تشنج می شوند. معمولاً بعد از جراحی داروی ضد تشنج پیشنهاد می شود و اگر بعد از جراحی تشنج رخ ندهد، دارو به آرامی قطع می شود.
– بعد از جراحی برخی از افراد دچار مشکلات اعصاب (نورولوژیک) مثل ضعف عضله، مشکلات صحبت کردن یا اشکال در هماهنگی coordination)) می شوند. این نشانه ها بستگی به این دارد که تومور در چه جایی قرار گرفته باشد. در بسیاری از مواقع این نشانه ها بعد از چند هفته برطرف می شوند.
افرادی که جراحی مغز انجام داده اند یا تومورهای مغزی دارند، با خطر فزاینده به وجود آمدن لخته های خونی در وریدها (ترومبوز ورید عمقی) و ریه ها (امبولی ریه) مواجهند. در نتیجه درمان هایی برای پیشگیری از به وجود آمدن لخته های خونی در طی جراحی و پس از آن پیشنهاد می شود.
پرتودرمانی (رادیوتراپی) ((radiation therapy:
در پرتودرمانی از پرتوهای ایکس پرانرژی برای تخریب سلول های توموری استفاده می شود. پرتو ایکس به دقت روی منطقه ای از مغز که تحت تأثیر تومور است هدف گذاری می شود. برخلاف سلول های طبیعی، سلول های توموری کمتر قادرند که تخریب ایجاد شده به وسیله اشعه را ترمیم کنند. منطقه ای از مغز که درمان می شود به دقت محاسبه می شود تا بیشترین مقدار اشعه به سلول های تومور برسد و حال آن که عرضه اشعه به بافت طبیعی مغز به حداقل برسد.
پرتودرمانی اغلب برای بعد از جراحی، یا برای زمانی که جراحی ممکن نباشد پیشنهاد می شود.
اگر جراحی انجام شود، پرتودرمانی معمولاً بعد از این که فرد به طور کامل از جراحی به خود آمد (recover)شروع می شود.
راه های مختلفی برای انجام پرتودرمانی وجود دارد.تصمیم گیری درباره پرتودرمانی می بایست به وسیله یک متخصص انکولوژی اشعه صورت گیرد. (به علم مطالعه تومورها انکولوژی گفته می شود.)
پزشک اندازه و محل قرار گیری منطقه ای را که نیازمند درمان است، هرنوع از نشانه های کنونی، عوارض بالقوه درمان، سلامت عمومی بیمار و هرنوع درمان قبلی او را در نظر می گیرد.
پرتو درمانی ممکن است در دوزهای کوچک متعدد انجام شود که به آن رادیوتراپی fractionated (منقسم) می گویند. (در رادیولوژی، این اصطلاح به تقسیم دوز کامل پرتوتابی به دوزهای کوچک تر و تجویز فاصله دار آن ها اطلاق می شود.) این عمل پنج روز در هفته برای 5 تا 6 هفته انجام می شود و هر درمان فقط ثانیه هایی (چندین ثانیه) طول می کشد. بیمار اشعه را حس نمی کند و این کار مشابه عکس گرفتن ساده است.
پرتودرمانی همچنین ممکن است به صورت یک رادیو جراحی استرئوتاکتیک انجام شود. (استرئوتاکتیک اصطلاحی است که به ویژه به مناطق جداگانه ای از مغز اطلاق می شود که اعمال خاصی را کنترل می کنند.) این کار در واقع شامل انجام عمل جراحی نمی شود، اما به جای آن از شعاع های باریک اشعه که از زاویه های متعدد تابانده می شود استفاده می شود. این کار به دوز بسیار بالای اشعه اجازه می دهد که به یک مکان کوچک برخورد کند.
رادیوجراحی استرئوتاکتیک به عنوان درمانی منحصر بفرد یا به عنوان گزینه ای در میان شمار محدودی از درمان ها، برای تومورهای کوچک به کار می رود.
عوارض پرتودرمانی: متأسفانه پرتودرمانی نمی تواند بدون خطر آسیب رساندن به بافت طبیعی مغز که در نزدیکی قرار دارند، رشد همه سلول های توموری را متوقف کند.
خوشبختانه عوارض معمولاً جدی یا تهدید کننده برای حیات فرد نیست.
در طول درمان با اشعه استرئوتاکتیک، بیمار با از دست دادن موها دست به گریبان خواهد بود که معمولاً حدود هفته سوم یا چهارم درمان شروع می شود.
از دست دادن موها معمولاً در مناطقی که درمان صورت می گیرد انجام می شود. این وضعیت ممکن است موقتی یا دایمی باشد. موها معمولاً دو تا سه ماه بعد از پایان درمان شروع به رشد مجدد می کنند.
خستگی خفیف شایع است و اغلب تا چند هفته آخر پرتو درمانی ایجاد نمی شود. ممکن است قرمزی یا تحریک خفیف پوست رخ دهد که موقتی است. در طول پرتودرمانی، سردرد و تهوع به طور غیرشایع رخ می دهد که می تواند در صورت نیاز درمان شود. رادیوجراحی استرئوتاکتیک خیلی خوب و معمولاً بدون علایم یا با حداقل علایم تحمل می شود.
شایع ترین مورد از علایم ممکن است خستگی کوتاه خفیف و سردردهای خفیف گذرا باشد.
مراقبت فعالactive surveillance) ): اغلب این امکان وجود دارد که درمان به تأخیر انداخته شود و یک مننژیوم به دقت تحت نظر گرفته شود. به این کار مراقبت فعال یا انتظار هوشیارانه (گوش به زنگ) می گویند.
اگر مننژیوم کوچک باشد، به آهستگی رشد می کند و علامتی ایجاد نمی کند و در این شرایط مراقبت فعال ممکن است یک گزینه باشد.
مراقبت فعال همچنین می تواند برای افرادی که مسن تر هستند (خطر بالاتری از عوارض مرتبط با درمان دارند) یا افرادی که سایر مشکلات مهم پزشکی دارند پیشنهاد شود.
با مراقبت فعال لازم است که بیمار معاینه شود و به صورت دوره ای تحت MRI یا CT اسکن مغز قرار گیرد. این کار معمولاً سه تا شش ماه بعد از اولین اسکن مغز انجام می شود. سپس با فرض این که مننژیوم رشد نکند یا در طول این زمان ایجاد علایم نکند، یک بار در سال انجام می گیرد.
اگرتومور شروع به رشد کند یا باعث علایم شود درمان پیشنهاد می شود.
درمان اگر تومور دوباره رشد کند:
اگر یک مننژیوم بعد از درمان دوباره رشد کند، ممکن است جراحی یا پرتو درمانی بیشتر امکان پذیر باشد.
آزمون های بالینی clinical trials)):
پیشرفت در درمان مننژیوم مستلزم این است که درمان های بهتری در طول آزمون های بالینی شناسایی شود. آزمون بالینی روشی به دقت کنترل شده است تا مؤثر بودن درمان های جدید یا ترکیبات جدیدی از درمان های شناخته شده مورد مطالعه قرار گیرد. آزمون های بالینی در بسیاری از کشورها در سرتاسر جهان درجریان است.
برای یافتن پاسخ سایر پرسش های خود درباره آزمون های بالینی یا مطالعه درباره آنها به پایگاه های زیر مراجعه کنید:
www.cancer.gov/clinicaltrials/learning/
منابع:
1)http://www.uptodate.com/contents/meningioma-beyond-the-basics)2013)
2) فرهنگ معاصر انگلیسی فارسی-محمدرضا باطنی/دستیاران: فاطمه آذرمهر، مهران مهاجر، محمد نبوی/انتشارات فرهنگ معاصر/چاپ یازدهم –ویراست دوم1382
3) فرهنگ پزشکی انگلیسی-فارسی دورلند-دکتر بهرام قاضی جهانی-دکتر آیدین تبریزی -ناشر گلبان با همکاری آریان طب و قاضی جهانی– ویراست بیست و هفتم 2004– چاپ اول
Oxford ADVANCED LEARNER’S DICTIONARY-7thedition(4