دکتر مونا زارع

مجاری نیمدایره ای سه مجرای کوچک هستند که هر کدام دو سوم یک دایره هستند.

مجاری نیمدایره ای شامل مجاری نیمدایره ای استخوانی و غشایی است.

مجاری نیمدایره ای استخوانی سه مجرای کوچک هستند که عبارتند از:

1-فوقانی (قدامی)

2-خلفی (تحتانی)

3-خارجی (افقی)

یک انتهای هر یک از مجاری نیمدایره ای متسع (گشاد) شده و آمپولا را ایجاد می کند. مجاری نیم دایره ای غشایی در داخل مجاری نیم دایره استخوانی واقع شده اند و مشابه آنها هستند. با این تفاوت که بسیار کوچک ترند. یک انتهای هر یک از این مجاری متسع بوده و انتهای آمپولی نامیده می شود.

در محلی که آمپولای مجاری غشایی به قسمت مشابه در لابیرنت استخوانی متصل است، قسمتی از دیواره آمپولا ضخیم می شود و ستیغ آمپولاری نام دارد. درون این ستیغ رشته های عصبی مربوط به قسمت تعادلی عصب شنوایی تعادلی قرار دارد. عقیده بر این است که مجاری نیم دایره ای در تعادل بدن در حرکات چرخشی و زاویه ای نقش دارند. مجاری نیم دایره می توانند حتی قبل از آن که واقعاً عدم تعادل به وجود بیاید پیش بینی کنند که عدم تعادل می خواهد ایجاد شود. به این ترتیب، لازم نیست که شخص به هیچ وجه از حال تعادل خارج شود تا مجاری شروع به تصحیح این وضعیت کند.

مخچه نیز همانند مجاری نیمدایره ای در حرکات تعادلی بدن نقش پیش بینی کننده را دارد و جالب این جا است که انهدام بخش هایی از مخچه (به نام لوب (بخش) های فولکوندولر) از عمل طبیعی مجاری نیمدایره ای نیز جلوگیری می کند.

دکتر مونا زارع

حلزون گوش که بخش شنوایی گوش است، لوله ای مارپیچی بوده و در حول خود مثل حلزون می چرخد. حلزون یک ساختار استخوانی دارد که حدود 2.5 تا دو و سه چهارم دور به دور ستون مرکزی استخوانی به نام مودیولوس می چرخد. حلزون گوش، یک ساختار غشایی نیز دارد که در داخل ساختار استخوانی قرار دارد و به نام مجرای حلزونی است، بنابراین حلزون گوش هم در تشکیل لابیرنت استخوانی گوش و هم در تشکیل لابیرنت غشایی گوش نقش دارند.

در طول حلزون،‌ سه مجرا یا نردبان در کنار هم قرار دارند. این مجاری عبارتند از نردبان دهلیزی، نردبان میانی و نردبان صماخی. این مجراها (یا نردبان ها) به وسیله غشا از هم جدا می شوند.

در داخل حلزون اجسامی به نام جسم کرتی قرار دارد که حاوی گیرنده های حس شنوایی است و خروجی این بخش،‌ قسمت شنوایی عصب شنوایی تعادلی (زوج عصب) را تشکیل می دهد.

دکتر مونا زارع

گوش داخلی، اولین قسمت از گوش است که در جنین شروع به تکامل می کند. ساختمان های گوش داخلی اطلاعات مربوط به شنوایی و تعادل را به مغز می رسانند.

گوش داخلی از تعدادی حفره استخوانی به نام دالان یا لابیرنت استخوانی تشکیل شده که کیسه ها و مجاری غشایی به نام لابیرنت غشایی درون این حفرات قرار می گیرند.

لابیرنت استخوانی شامل دهلیز، سه مجرای نیمدایره ای و حلزون است. این حفره های استخوانی حاوی مایع شفافی به نام پری لنف است که از نظر ترکیب یونی شبیه مایع خارج سلولی است ولی نسبت به آن پروتئین کمتری دارد. درون لابیرنت استخوانی،‌ کیسه ها و مجاری ای به نام لابیرنت غشایی قرار دارد. لابیرنت غشایی درون پری لنف غوطه ور است و بنابراین مایع پری لنف بین لابیرنت استخوانی و غشایی قرار می گیرد.

لابیرنت غشایی یک سیستم متوالی از مجاری و کیسه ها است که درون لابیرنت استخوانی قرار دارد و درون آنها با اندولنف پر شده است. این بخش حاوی دو کیسه (اوتریکل و ساکول) و چهار مجرا (سه مجرای نیمدایره ای و مجرای حلزونی) است.

ساختمان های گوش داخلی اطلاعات مربوط به شنوایی و تعادل را به مغز می رسانند. مجرای حلزونی عضو شنوایی است و مجرای نیمدایره ای، اوتریکول و ساکول اعضای تعادلی هستند.

دکتر مونا زارع

گوش میانی از طریق مجرای شنوایی (مجرای استاش) به داخل حلق بینی و از طریق حلق بینی به خارج باز می شود (حلق بینی یا نازوفارنکس قسمتی از حلق است که با بینی ارتباط و مجاورت دارد).

این مجرا نام های مختلفی دارد که عبارتند از:

مجرای استاش، شیپور استاش، لوله شنوایی، مجرای شنوایی و لوله فارنژیتمپانیک.

لوله شنوایی به طور تقریبی  33 میلی متر است. این لوله از یک طرف به حلق و از طرف دیگر به گوش میانی باز می شود و بنابراین دارای یک سوراخ حلقی که وسیع تر است و یک سوراخ صماخی که تنگ تر است می باشد. یک سوم آن که به حفره صماخ نزدیک تر است استخوانی و دو سوم دیگر آن که به حلق نزدیک تر است، غضروفی است. محلی که قسمت حلقی به قسمت صماخی وصل می شود، تنگ ترین قسمت است و به نام تنگه (اسیموس) گوش شناخته می شود.

سوراخ حلقی به حلق بینی (نازوفارنکس) و سوراخ صماخی به دیواره جلویی صندوق صماخ باز می شود. درون لوله از مخاط پوشیده شده است.

این مجرا معمولاً بسته است اما درجریان بلعیدن، جویدن و خمیازه کشیدن باز می شود و فشار هوا در دو طرف پرده صماخ را متعادل می کند.

گوش میانی برای عملکرد سالم و طبیعی خود احتیاج به تهویه دارد و این کار با باز و بسته شدن شیپور استاش انجام می شود.

بسته شدن کانال منجر به کاهش شنوایی و عدم شنوایی به طور موقت می شود.

دکتر مونا زارع

گوش میانی یک حفره پرشده از هوا در داخل استخوان گیج گاهی جمجمه است. این حفره با غشای مخاطی پوشیده شده است. گوش میانی از سه قسمت تشکیل شده است:

1-صندوق صماخ

2-لوله شنوایی یا شیپوراستاش

3-سلول های پستانی

صندوق صماخ

به قسمت اصلی گوش میانی صندوق صماخ می گویند که حفره بسیار کوچکی است و دیواره داخلی و خارجی آن خیلی به هم نزدیکند. این صندوق به وسیله مخاط پوشیده می شود و دارای استخوانچه هایی است.

محتویات صندوق صماخ چیست؟

صندوق صماخ شامل سه استخوان و دو عضله است. استخوانچه ها کوچک بوده و رشد نمی کنند و از ابتدای تولد همان اندازه بوده اند. وظیفه گوش میانی انتقال اطلاعات به سمت گوش داخلی  است و گوش میانی این عمل را از طریق این استخوانچه ها انجام می دهد. این استخوان ها به هم متصلند و می توانند حرکت کنند.

این استخوان ها عبارتند از:

1-استخوان چکشی که از بقیه بزرگ تر است و به پرده گوش (پرده صماخ) متصل است.

2-استخوان سندانی (اینکوس) که بین دو استخوان دیگر قرار دارد و به آنها متصل است.

3-استخوان رکابی که به دریچه ای به نام دریچه بیضی متصل می شود.

این دریچه، به گوش داخلی باز می شود و در واقع بین گوش داخلی و گوش میانی قرار دارد.

همان طور که گفته شد، دو عضله در حفره صماخی قرار دارد. این دو عضله عبارتند از عضله کشنده پرده صماخ و عضله رکابی.

عضله کشنده پرده صماخ در یک مجرای استخوانی در بالای شیپور استاش قرار دارد و در انتها به دسته استخوان چکشی وصل می شود و از آن جا که استخوان چکشی به پرده صماخ وصل است، پس این عضله باعث کشیده شدن پرده صماخ به داخل می شود.

عضله رکابی باعث شل شدن پرده صماخ و به خارج درآمدن آن می شود. عضله رکابی به استخوان رکابی وصل است و به آن فشار وارد می کند و این فشار به استخوان سندانی و از آنجا به استخوان چکشی و سپس به پرده صماخ منتقل می شود و باعث شل شدن آن می شود.

پس به طور خلاصه عضله کشنده پرده صماخ باعث به داخل کشیده شدن پرده و عضله رکابی باعث به خارج کشیده شدن آن می شود. این دو نیرو با هم مخالفت می کنند و باعث می شوند تمام سیستم استخوانی درجه بالایی از سختی پیدا کنند. این موضوع باعث می شود که حلزون گوش در مقابل ارتعاشات آسیب رساننده ناشی از اصوات خیلی بلند حفظ شود و از طرف دیگر باعث می شود در محیط های بسیار پر سروصدا، صداهای با فرکانس پایین پوشانده شوند. این موضوع معمولاً قسمت عمده ای از پارازیت زمینه را حذف می کند و به شخص اجازه می دهد تا توجه خود را روی صداهای بلندتر (با فرکانس بالاتر از 1000) متمرکز کند که در آن فرکانس ها، قسمت عمده اطلاعات مفید در ارتباطات کلامی انتقال می یابد.

کار جالب دیگر عضله کشنده پرده صماخ و عضله رکابی، کاهش دادن حساسیت شنوایی شخص نسبت به صدای خودش است. در واقع در همان زمان که مغز سیستم تکلم را فعال می کند پیام های جانبی فعال می شوند و به این عضلات انتقال پیدا می کنند و این باعث می شود که حساسیت شخص نسبت به صدای خودش کاهش پیدا کند.

حفرات ماستوئید چه هستند؟

حفرات ماستوئید یا سلول های پستانی، سلول های هوایی هستند که در ضخامت بخش ماستوئیدی استخوان گیج گاهی قرار دارند.

دکتر مونا زارع

گوش خارجی دو قسمت دارد:

1-لاله گوش

2-مجرای گوش خارجی

ساختمان لاله گوش چگونه است؟

لاله گوش (یا اوریکل) دارای یک اسکلت غضروفی لیفی است و کار آن جمع کردن امواج صوتی است. در حیواناتی که لاله گوش وسیع تری دارند، امواج بیشتری دریافت می شود. لاله گوش امواج صوتی را به داخل سوراخ شنوایی خارجی متمرکز می کند. در بعضی از حیوانات، گوش ها می توانند مانند آنتن های رادار برای جست و جوی اصوات حرکت کنند.

لاله گوش دارای یک سطح داخلی و یک سطح خارجی است. روی اسکلت آن را پوست خیلی نازکی پوشانده است که سخت به اسکلت اتصال دارد. بنابراین جایی برای باز شدن پوست وجود ندارد و آبسه های این ناحیه دردناک است (چون پوست آن به ویژه در جلو محکم به بافت زیر خود چسبیده و قابل جدا شدن نیست).

قسمت پایین لاله گوش، نرمه یا لوبوس است و اسکلت غضروفی ندارد.

قسمتی از لاله گوش که از بالا شروع می شود و پیچ می خورد و به پایین ادامه می یابد تا این که به نرمه می رسد، مارپیچ (یا هلیکس helix) گوش نامیده می شود که در واقع همان کناره غضروفی لاله گوش است که روی آن را پوست پوشانده و محیط لاله گوش را در برگرفته است.

در جلوی مارپیچ (هلیکس) و موازی با آن قسمتی به نام آنتی هلیکس قرار دارد. بخش بالایی آنتی هلیکس دو شاخه دارد که به ساق فوقانی و تحتانی موسومند. بین این دو ساق حفره مثلثی قرار دارد. زیر ساق تحتانی (پایینی) حفره کوچکی به نام کیمباکونکا cymbaconcha قرار دارد و در زیر این حفره، حفره بزرگ تری به نام حفره صدف (کونکا) قرار دارد. حفره صدف (صدف گوش) در واقع همان بخش مرکزی فرورفته لاله گوش است.

در جلوی حفره صدفی یک برآمدگی به نام تراگوس وجود دارد. در روبروی تراگوس و در بالای نرمه گوش یک برآمدگی دیگر به نام آنتی تراگوس وجود دارد.

ساختمان مجرای گوش خارجی

طول این مجرا از عمق حفره صدفی حدود 2.5 سانتی متر و از تراگوس حدود چهار سانتی متر است. شروع آن از سوراخ خارجی گوش است و انتهای آن به پرده صماخ (پرده تیمپانیک، پرده گوش و طبل گوش) می رسد. این مجرا، لاله گوش را به گوش میانی وصل می کند. یک سوم خارجی مجرا (یعنی ثلثی از آن که به طرف بیرون بدن است) عضروفی و دو سوم داخلی آن استخوانی است.

پوست لاله گوش امتداد پوست صورت است و تا مجرای گوش خارجی نیز ادامه دارد. درواقع سرتاسر مجرای گوش خارجی با پوستی پوشیده شده است که بخشی از آن حاوی مو و غدد عرق تغییر شکل یافته است. این غدد ماده چسبناک چربی موسوم به موم (یا سرومن) ترشح می کنند که باعث جذب گرد و خاک و حشرات کوچک می شود.

مجرای گوش خارجی مسیر مستقیمی  را دنبال نمی کند و پزشک با روش های معاینه، آن را به حالت مستقیم در می آورد تا معاینه گوش امکان پذیر شود.

دکتر مونا زارع

گوش انسان نقش دوگانه شنوایی و تعادل دارد و بنابراین به دستگاه شنوایی، دستگاه شنوایی تعادلی نیز می گویند.

ساختمان گوش از سه قسمت تشکیل شده است:

1-گوش خارجی

2-گوش میانی

3-گوش داخلی

بخش خارجی و میانی صرفاً نقش انتقال صوت را دارند. ولی گوش داخلی عمل دوگانه تعادلی و شنوایی را انجام می دهد.

منابع مطالب مربوط به بخش گوش: درسنامه دستگاه شنوایی- فصول آناتومی- جنین شناسی- فیزیولوژی-‌ مولفان: دکتر رضا ماستری فراهانی ، دکتر فرهاد گرجی- دکتر فرشته معتمدی (و سایر همکاران)- دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.

آناتومی گری برای دانشجویان- جلد سوم (سروگردن)- تألیف: ریچارد درک، وین وگل، آدام میچل- مترجمان: دکتر غلامرضا حسن زاده، دکتر فرید الوالحسنی، دکتر بهنام الدین جامعی، دکتر ندا فرزانه- انتشارات برنا.

آناتومی عمومی- مؤلفان: دکتر محمد علی نراقی، دکتر پریچهر پاسخبخش، دکتر مهدی مهدی زاده،‌ دکتر محمد تقی جغتایی/ نشر اشراقیه.