گلدان طلایی با دیوهای بالدار مربوط به تمدن عیلامی در قرن های 14 تا 13 میلادی
گلدان طلایی مربوط به تمدن عیلامی
Author: محمدرضا کریمی
موجودات زنده به چه “بومی” نیاز دارند تا زنده بمانند؟
خانه مکان راحتی است برای زندگی کردن. خانه پناهگاه حیوانات در مقابل آب و هوا است، از آنها در مقابل شکارچیان و دشمنان حفاظت می کند، برای آنها مکان راحتی فراهم می کند تا بچه بزایند و بچه هایشان را بزرگ کنند و بعضی وقت ها حتی مکانی را مهیا می کند تا غذا ذخیره کنند. خانه ها برای انسان ها نیز همین هدف های ساده را دارند. مکان زندگی یک حیوان محل سکونت یا بوم او نامیده می شود.
گیاهان و جانوران مختلف به شرایط زندگی مختلفی نیاز دارند تا هدف هایشان تأمین شود. ماهی طلایی نیاز به آب شیرین دارد چنان که نهنگ به آب دریا نیاز دارد.
حیوانات و گیاهان خودشان را با شرایط محیطی که در آن زندگی می کنند وفق می دهند. بیشتر حیوانات تنها برای زندگی در یک یا دو محیط زندگی تطبیق پیدا می کنند. یک شیرماهی نمی تواند در یک بیابان زندگی کند. یک مار زنگی هم نمی تواند برای مدت خیلی طولانی در قطب شمال زندگی کند.
محیط زندگی مکانی است که یک گیاه یا جانور در آن زندگی می کند. جانوران و گیاهان مختلف در محیط های زندگی متفاوت یافت می شوند. محیط های زندگی می توانند بزرگ مثل یک جنگل یا کوچک مثل یک برگ باشند.
همه موجودات زنده به چه چیزهایی نیاز دارند تا زنده بمانند؟
همه موجودات زنده به غذا، آب، هوا، جان پناه یا پناهگاه و فضایی نیاز دارند تا زنده بمانند.
پناهگاه | حفاظت در مقابل شکارچیان یا آب و هوا. |
هوا | اکسیژن یا از هوا یا به صورت حل نشده در آب برای تنفس لازم است. |
آب | همه موجودات زنده به آب مایع نیاز دارند. |
غذا | همه موجودات زنده به غذا نیاز دارند (برای کسب انرژی) تا رشد و تولید مثل کنند. بعضی از موجودات زنده (مثل گیاهان) غذایشان را از هوا، آب و نور خورشید به دست می آورند. موجودات زنده دیگر باید گیاهان یا چیزهای زنده دیگر را بخورند تا انرژیشان را تأمین کنند. |
فضا | جانوران به مقادیر متفاوتی از فضا نیاز دارند تا غذا، آب، پناهگاه و جفت پیدا کنند. بعضی از جانوران از یک منطقه بزرگ دفاع می کنند یا در مناطق وسیعی پرسه می زنند. حیوانات دیگر تنها به یک مقدار اندک فضا نیاز دارند و می توانند همسایگان را در نزدیکشان تحمل کنند. |
حروف ابجد چه هستند؟
مونا زارع
تا پیش از ظهور اسلام اعداد وجود نداشتند. بنابراین از حروف برای نمایش اعداد نیز استفاده می شد. حروف ابجد چنین کارکردی داشتند. رومی ها هم به عنوان مثال عدد یک را با حرف آی I و الی آخر نشان می دادند.
بر این اساس هر یک از حروف عربی بیانگر عددی بوده اند که عبارتند از:
الف=1 | ب=2 | ج=3 | د=4 | ه=5 | و=6 |
ز=7 | ح=8 | ط=9 | ی=10 | ک=20 | ل=30 |
م=40 | ن=50 | س=60 | ع=70 | ف=80 | ص=90 |
ق=100 | ر=200 | ش=300 | ت=400 | ث=500 | خ=600 |
ذ=700 | ض=800 | ظ=900 | غ=1000 |
| |
شماره پلیس 110 به خاطر و نام حضرت علی (ع) است.
ع=70 + ل=30 + ی=10 = 110
رود چیست و چه فایده هایی دارد؟
حمیده احمدیان راد
مقاله مرتبط: طولانی ترین و بزرگ ترین رودهای جهان
همه رودها از بلندترین نقطه یک منطقه شروع می شوند. همین طور که رود به پایین جریان می یابد، از نهرها و رودهای دیگر و از راه بارندگی و دیگر منابع آب، آب بیشتری به دست می آورد.
رود چیست؟
رود آب شیرینی است که در سطح خشکی جریان می یابد و معمولاً به دریا می ریزد. این آب در یک راه آب (کانال) جریان دارد. کف کانال بستر نامیده می شود و کناره های کانال کناره رود نامیده می شوند.
رودها از کجا شروع می شوند و کجا تمام می شوند؟
رودها از منبعشان در زمین های بلندتر، مثل کوه ها یا تپه ها شروع می شوند. اینجا جایی است که آب باران یا برف ذوب شده جمع می شود و نهرهای کوچکی را تشکیل می دهد.
این نهرها یا آب بیشتری جمع می کنند و رشد می کنند و بزرگ تر می شوند و تبدیل به نهرهای بزرگ تری می شوند و یا به نهرهای دیگر برخورد می کنند و به آنها آب اضافه می کنند.
اکثریت بزرگی از رودها در نهایت آبشان را در دریا یا دریاچه خالی می کنند.
رودها چگونه تشکیل می شوند؟
موقعی که یک نهر با نهر دیگر برخورد می کند و آنها با یکدیگر یکی می شوند، نهر کوچک تر به عنوان یک شاخه شناخته می شود. بسیاری از نهرهای شاخه ای لازم است تا یک رود تشکیل شود.
رودخانه ها چه کاری انجام می دهند؟
بیشتر مناطق مسکونی در امتداد رودهای اصلی ساخته می شود. رودها برای ما غذا، انرژی، تفریح و سرگرمی، مسیرهای حمل و نقل و راه آب برای آبیاری و نیز آب برای آشامیدن تأمین می کنند.
چرا رودها اهمیت دارند؟
آب
رودها آب حمل می کنند و با خودشان مواد مغذی خاک را به مناطق سراسر زمین حمل می کنند. آنها نقش خیلی مهمی در چرخه آب بازی می کنند و برای آب های سطحی مثل کانال عمل می کنند. رودها در تقریباً 75 درصد سطح خشکی های زمین آب را عبور می دهند.
محیط زندگی
رودها محیط زندگی و محل تأمین غذا برای بسیاری از موجودات زنده زمین هستند. قدرت عظیم بعضی از آنها چشم انداز باشکوهی می آفریند.
حمل و نقل
رودها مسیرهای مسافرتی برای بازرگانی و سیاحت و تفریح مهیا می کند.
کشاورزی
دره ها و جلگه های رودها خاک باروری را فراهم می کند. همچنین در مناطق خشک کشاورزان کشتزارهایشان را از طریق خندق هایی که در نزدیکی رودها می کنند، آبیاری می کنند.
انرژی
رودها یک منبع انرژی مهم هستند. در ابتدای دوره صنعتی شدن، آسیاب ها، مغازه ها و کارخانه ها در نزدیکی رودهایی که آبشان جریان سریعی داشت ساخته می شدند. چون که آب می توانست مورد مصرف ماشین های قدرتمند قرار بگیرد. امروزه هنوز هم رودخانه های سرازیر و شیب دار برای دستگاه های قوی تولید برق و توربین های آبشان مورد استفاده قرار می گیرد.
خزندگان چگونه هستند؟
خزندگان (به معنی جانورانی که می خزند) گروهی از حیوانات هستند که فلس دارند (یا فلس های اصلاح شده)، در هوا تنفس می کنند و معمولاً تخم می گذارند. جانور خزنده معمولاً این تعریف را به ذهن می آورد که جانوری فلس دار، خونسرد و تخم گذار است. در یک شکل از طبقه بندی خزندگان، این جانوران بیشتر بازماندگان اجداد لاک پشتشان یا لپیدوسوروس lepidosaurs ها (مارمولک ها، مارها و tuataras) و آرچوسوروس ها (کروکودیل ها، دایناسورها و پرندگان) در نظر گرفته می شوند. برخلاف آن چه به نظر می رسد، حفظ دمای بدن (خونگرم یا خونسرد بودن) عامل تعیین کننده خزنده بودن یا نبودن نیست. اما ساختمان تخم و جمجمه در این که جانور خزنده است یا نه مؤثر است.
خزندگانی که به دلیلی مشهور شده اند:
-بزرگ ترین خزنده: کروکودیل دهانه رود (با بیش از هفت متر طول).
-کوچک ترین خزنده (و کوچک ترین سوسمار): مارمولک خانگی جزایر ویرجین انگلیس (با تنها 18 میلی متر طول).
سریع ترین خزنده: سوسمار درختی و بزرگ دم مهره ای (با سرعت 34.9 کیلومتر در ساعت حرکت می کند).
-بزرگ ترین (سنگین ترین) مار: یک نوع افعی آمریکای جنوبی.
-طولانی ترین مار: افعی مشبک (با بیش از ده متر طول).
-سریع ترین مار: شاید مارهای سیاه سمی مناطق گرمسیر باشد.
-بزرگ ترین مارمولک: اژدهای کومودو (با بیش از سه متر طول).
-بزرگ ترین لاک پشت: لاک پشت پشت چرمی (با بیش از 2.5 متر طول).
سمی ترین مارهای خشکی: مار تیپن taipan از استرالیا، مار زهردار سیاه مناطق گرمسیر mamba و مار خطرناک هندی krait.
-تنها سوسمارهای سمی: هیولای گیلا Gila، سوسمار مهره دار.
-عجیب ترین توانایی: سوسمارهای شاخ دار می توانند یک اسپری باریک از خون را از چشم هایشان به اندازه 0.9 متر پرتاب کنند.
منبع: http://www.enchantedlearning.com/subjects/fish/printouts/index.shtml
دوزیستان چگونه هستند؟
دوزیستان بی مهرگانی هستند که بخشی از زندگی شان را زیر آب می گذرانند (آنها در آب با آبشش تنفس می کنند) و بخشی از زندگیشان را روی خشکی سپری می کنند (در خشکی با شش ها تنفس می کنند). دوزیستان خونسردند و دمای بدنشان به دمای محیطشان بستگی دارد. گروه های سوسمارهای آبی و سمندرها، قورباغه ها و وزغ ها و نیز سیسلین ها گروه های اصلی دوزیستانند. (به مطلب حقایقی درباره دوزیستان مراجعه کنید.)
زیگورات چیست؟
حمیده احمدیان راد
چرا زیگورات ها ساخته می شدند؟
کلمه زیگورات ریشه اکدی (یکی از اقوامی که در همسایگی عیلام زندگی می کردند) دارد. معنی کلمه زیگورات صعود به آسمان است. شاید کسانی که این معبدها را می ساختند فکر می کردند که هرچه به خدایان نزدیک تر باشند بهتر می توانند عبادت کنند. بنابر این اگر خدایان در بالا و در آسمان زندگی می کردند باید ساختمان های بزرگ تر و طبقات بیشتری ساخته می شد تا به آنها نزدیک تر شد. در آخرین طبقه این معابد که مهم ترین طبقه نیز بود، خدای آفرینش نگهداری می شد.
زیگورات چغازنبیل در دوران عیلامی ها در نزدیکی شوش ساخته شد
زیگورات ها چگونه ساخته می شدند؟
زیگورات ها هرمی شکل بودند و در چند طبقه ساخته می‌شدند و با پلکان‌های متعدد می شد به طبقات بالا رسید. زیگورات ها برخلاف اهرام مصر از سنگ ساخته نشده اند. بلکه از آجر گلی یا خشت هستند. شیوه ساختن زیگورات هم این گونه بوده که ابتدا یک طبقه بزرگ از آجر گلی ساخته می شد و سپس یک طبقه کمی کوچک تر روی آن ساخته می شد و همین طور طبقات چیده می شدند و در آخر هم معبدی درست در نوک زیگورات ساخته می شد.
مشهورترین زیگورات سازان که بودند؟
مشهورترین زیگورات سازان سومری ها بودند که در 2500 تا 3000 پیش از میلاد زیگورات می ساختند و این کار را تا دو هزار پیش از میلاد هم ادامه دادند. یعنی مدت طولانی ای پس از این که مصری ها ساختن اهرام را کنار گذاشتند، آنها همچنان به ساختن زیگورات ادامه می دادند.
زیگورات چغازنبیل در چه زمانی ساخته شد؟
در ایران نیز زیگورات بزرگی به نام زیگورات چغازنبیل توسط عیلامی ها ساخته شد. سابقه ساخت این زیگورات به دوران حکومت”اونتش گل” می‌رسد. این بنا در شهر دوراونتش (در 42 کیلو‌متری جنوب شرقی شوش) بنا شد که محل اقامت شاه عیلام بود.
زیگورات چغازنبیل چه شکلی است و برای کدام خدا ساخته شده است؟
زیگورات عیلام بنای مکعبی شکل پنج طبقه‌ای بوده است که ارتفاع آن به 52 متر می رسیده و طول هر ضلعش 100 متر بوده و هفت دروازه داشته است. پلکان‌هایش سقف دار بوده است و از این نظر با زیگورات‌های بین النهرین تفاوت داشته است. این معبد برای “شوشینک” خدای عیلامی ها ساخته شد. عیلامی‌ها معتقد بودند که هنگام غروب خدای بزرگ شوش از آخرین طبقه زیگورات به آسمان پرواز می‌کند و روز بعد باز می‌گردد. پس آخرین طبقه محل سکونت خدای شوشینک بود و تنها کاهن‌ها و خانواده شاهی اجازه ورود به آن طبقه را داشتند. مردم آداب دینی را در فضای آزاد معبد به جای می‌آوردند. در ساخت بنا از کاشی‌های لعابدار سبز و آبی استفاده شده است.
چه کسانی زیگورات چغازنبیل را ویران کردند و چه کسی آن را کشف کرد؟
پس از غلبه آشوری‌ها بر عیلام بنای مذهبی و جایگاه خدای بزرگ شوش ویران شد. با گذشت زمان، خاک ویرانه‌های زیگورات را پوشاند تا آن که در سال 1314 هجری شمسی یکی از مأموران شرکت نفت، آجر کتیبه‌داری را در منطقه حفاری نفت به دست آورد و از آن به بعد کشفیات درباره آن شروع شد. امروزه از بنای رفیع زیگورات تنها ساختمانی با ارتفاع 25 متر باقی مانده است.
شوش، شهر امپراتوری های کهن
شهر شوش یکی از شهرهای خوزستان است. شوش یک شهر باستانی دوره ایلامی ها (عیلامی ها) و امپراتوری های پارس و پارت است. این شهر به خاطر وجود قبر حضرت دانیال نبی نیز نزد یهودیان مقدس است.
شوش یکی از قدیمی ترین مکان های شناخته شده سکونت انسان در منطقه است که احتمالاً در 4000 تا 4500 پیش از میلاد ساخته شده است. اگرچه ردپاهایی سابقه آن را به عنوان یک دهکده مسکونی خوش آب و هوا به 7000 قبل از میلاد می رساند. یک گلدان نقاشی شده که تاریخش به 5000 پیش از میلاد می رسد، در شوش پیدا شده. از نظر سابقه تاریخی، شوش پایتخت امپراتوری ایلام بوده.
تصویری از کاخ داریوش در شوش
شوش هم به وسیله امپراتوری بابل و هم به وسیله امپراتوری آشور به شکلی خشن مورد حمله قرار گرفته است.
به نام شوش در تورات یهودیان هم اشاره شده. بیشتر در قسمت اشتار Esther از شوش نام برده شده. در بخش های نهمیه Nehemiah و دانیال Daniel هم از شوش نام برده شده. هم دانیال و هم نهمیه در طول اسارت یهودیان توسط بابل در قرن ششم پیش از میلاد، در شوش زندگی می کردند. اشتار در شوش ملکه شد و یهودیان را از قتل عام نجات داد. آرامگاهی در منطقه شوش وجود دارد که گمان می رود متعلق به دانیال باشد. منطقه ای که این آرامگاه در آن قرار دارد، شوش دانیال نامیده می شود. آرامگاه به وسیله یک مخروط سنگی سفید غیرعادی علامت گذاری شده که نه منظم است و نه قرینه.
شهر در 538 پیش از میلاد توسط کوروش کبیر زیر نظر پارسی های هخامنشی قرار گرفت. پسر کوروش، کمبوجیه دوم، پاینخت امپراتوری را از پاسارگاد به شوش منتقل کرد.
موقعی که اسکندر مقدونی در 331 پیش از میلاد به ایران حمله کرد و شوش را ویران کرد، شوش مقداری از اهمیتش را از دست داد. اما بعد از مرگ اسکندر و سرنگونی امپراتوری او، شوش یکی از دو پایتخت امپراتوری پارت شد (همراه با تیسفون).
گلدان طلایی با دیوهای بالدار متعلق به قرن 13 و 14 قبل از میلاد
شوش مکان مهاجرت متناوب برای شاهان پارتی و بعد شاهان پارسی ساسانی شد. پادشاهان پارتی زمستان را در شوش و تابستان را در تیسفون می گذراندند.
“تراجان”، امپراتور روم شوش را در 116 قبل از میلاد اشغال کرد. اما به زودی به خاطر شورش هایی که در مناطق عقبی اتفاق افتاده بود، به زور مجبور به عقب نشینی شد.
شوش دست کم دوبار در تاریخ کاملاً ویران شده. یکی به 647 پیش از میلاد برمی گردد که پادشاه آشور، آشوربنی پال در جنگی که انگار طرف دیگرش مردم شوش بودند، شهر را با خاک یکسان کرد.
لشکرکشی وحشیانه آشور بنی پال به شوش در این نقش برجسته نشان داده می شود. این نقش برجسته غارت شوش را در 647 پیش از میلاد و شعله هایی که از شهر زبانه می کشد را نشان می دهد. در حالی که سربازان آشوری در حال ویران کردن شهر با کلنگ و دیلم هستند و خاک ها را با خود می برند
دومین ویرانی شوش در 638 میلادی اتفاق افتاد که ارتش مسلمانان برای اولین بار بر ایران مسلط شد. در نهایت در 1218 میلادی، شهر به خاطر تهاجم مغول ها به طور کامل ویران شد و مردم شهر باستانی شوش را به تدریج ترک کردند. این شهر همی اینک تقریباً 65 هزار نفر جمعیت دارد.
سرگذشت ساکنان اولیه ایران، عیلامی ها
حمیده احمدیان راد
عیلامی ها مهم ترین قومی بودند که وقتی آریایی ها وارد ایران شدند، در ایران زندگی می کردند. عیلامی ها مجموعه اقوامی بودند که از 3500 پیش از میلاد تا هزاره نخست پیش از میلاد (تمدن عیلام در 645 پیش از میلاد منقرض شد)، در بخش بزرگی از مناطق جنوب غربی ایران زندگی و حکومت می کردند.
بر اساس تقسیمات جغرافیایی امروز، ایلام باستان شامل سرزمین‌های خوزستان، فارس، ایلام و بخش‌هایی از استان‌های بوشهر، کرمان، لرستان و کردستان و کوه های بختیاری می شده است. اما سرزمین اصلی عیلام در شمال دشت خوزستان بوده است. مهم ترین شهرهای عیلام هم شوش، ماداکتو در کنار کرخه و خایدالو در محل خرم آباد امروزی و نیز اهواز بوده است. عیلامی ها به مملکتشان «آنزان سوسونکامی» می گفتند. کلمه عیلام هم خودش به معنی کوهستان است.
نژاد، خط و مذهب عیلامی ها چه بوده؟
نژاد عیلامی ها به طور دقیق مشخص نیست. تحقیقات انجام شده روی اسکلت های عیلامی نشان دهنده نزدیکی نژاد آنها به سومریان و دراویدیان (در پاکستان کنونی) بوده . برخی احتمال می دهند که عیلامی ها در حدود 3500 سال پیش از میلاد از ناحیه جنوبی دره سند و از راه دریا به سرزمین عیلام آمده باشند. عده ای از دانشمندان عقیده داشتند که زبان آنها با زبان دراویدیان همریشه بوده اما گروهی می گویند زبان عیلامی ها با سومریان و دراویدیان فرق داشته. قدیمی ترین زبان عیلامی ها «انزان» نام داشت و یک دانشمند مشهور عقیده دارد که انزانی به زبان های اورال و آلتایی نزدیک بوده است. این زبان شاخه ای از زبان های شاخه نژاد زرد مانند مغول ها و تاتارها است. برای آشنایی با نحوه به وجود آمدن زبان ها اینجا را کلیک کنید.
تصویر حکاکی شده یک عیلامی در تخت جمشید
عیلامی های بدوی، چیزهای زیادی از تمدن سومر یاد گرفتند که از جمله آنها خط بود. خط عیلامی ها خط میخی بود. یعنی علامت های آن به شکل میخ بود. اما با این که عیلامی ها خط میخی را از سومری ها یاد گرفتند ولی خطشان با آنها فرق داشت. از نظر مذهبی دنیای عیلامی ها پر از ارواح بوده است. آنها خدای بزرگی هم داشتند که آن را «سوشیناک» می نامیدند. ولی این خدا به پادشاهان و کاهنان اختصاص داشته. عیلامی ها بعد از این خدا به شش الهه معتقد بودند و سپس به گروهی از ارواح عقیده داشتند. آنها مجسمه خدایان را می ساختند. بنابراین مذهبشان شرک و بت پرستی بوده است.
یک خدای عیلامی که در شوش پیدا شده
ساختار اجتماعی عیلام
به نظر می رسد که در جامعه عیلام زنان موقعیت بسیار مهمی داشته اند. عیلامی ها سیستم مادرشاهی داشتند و حکومت از طریق مادر منتقل می شده. یعنی انتقال نسب پادشاه از طریق مادر انجام می شده. به زنان ارث می رسیده و زنان صاحب اختیار دارایی خود بوده اند و تجارت را رهبری می کرده اند. سیستم مادرشاهی تا دوران عیلام جدید (حدود 750 سال پیش از میلاد) ادامه داشت و پس از آن سیستم پدرشاهی همسایگان به عیلام وارد شد.
عهد قدیم، میانه و جدید تمدن عیلام
تاریخ عیلام به دوره های تمدن قدیم، میانه و جدید تقسیم شده است. دوره قدیم از زمان های بسیار قدیم تا 2225 بوده است. در این دوران آنها با همسایگانشان یعنی آکد و سومر کشمکش داشتند. آنها از نظر تمدن از این همسایه ها پایین تر بودند. ایلامی ها با تجارت میانه ای نداشتند و به همسایگان حملات وحشیانه ای کردند. با حمله قومی به نام کاسیت ها دوران عیلام قدیم تمام شد و عیلام در 1600 پیش از میلاد ضمیمه امپراتوری کاسیت ها شد.
پس از چهار قرن مجدداً تمدن عیلام که به نام تمدن عیلام میانه شناخته می شود برپا شد. در این دوران شهرهای بزرگی مانند اوان (Awan)، انشان (Anshan)، سیمش (Simash) و شهر شوش که پایتخت عیلام بود، ساخته شد. همچنین عیلامی ها زیگورات بزرگ چغازنبیل که معبد مشهوری است و هنوز پابرجا است، را بنا نهادند. این دوران، دوران کشمکش با بابلی ها بود و سرانجام هم عیلام در 1120 پیش از میلاد تحت تسلط بابلی ها قرار گرفت و این تسلط 300 سال ادامه یافت.
در سال 750 پیش از میلاد ، عیلامی ها بار دیگر قدرت گرفتند و شوش پایتخت قدیمی خودشان را از بابلی ها پس گرفتند و دوره عیلام جدید شروع شد. عیلام جدید به سرعت به کشوری نیرومند تبدیل شد و شروع به لشکرکشی به بابل و آشور کرد. اما نتوانست مقابل آشوری ها مقاومت کند. آشوری ها در سال 645 پیش از میلاد در زمان آشور بانیپال، پادشاه نیرومندشان، به عیلام هجوم آوردند و شوش را با خاک یکسان کردند. به این ترتیب تمدن عیلام به پایان رسید و عیلام به کشورهای کوچک تر تقسیم شد و سپس به وسیله آریایی هایی که وارد منطقه شدند به طور کامل نابود شد.
به هر صورت عیلامی ها مهم ترین مردمانی بودند که پیش از ورود آریایی ها به ایران در کشور کنونی ایران زندگی می کردند. آنها به صورت ملوک الطوایفی زندگی می کردند و مردمی کوه نشین بودند. آنها قدرتشان را مقابل قدرت های قوی آن زمان یعنی سومر، آکد، بابل و آشور حفظ کردند و گاهی حتی توانستند آنها را شکست دهند و سرانجام هم آنچه بیشتر باعث انقراض آنها در هنگام حمله آشوری ها شد، جنگ های داخلی خودشان بود.
منابع: تاریخ ایران نوشته حسن پیرنیا
پاندا چگونه جانوری است؟
حمیده احمدیان راد
پانداهای غول پیکر، خرس های سفید و سیاهی هستند که در خطر انقراض قرار دارند. این پستانداران دوست داشتنی، سری بزرگ و بدنی سنگین، چشمانی گرد و دمی کوتاه دارند.
مردم چین پاندا را Da xiong mao می نامند که به معنی خرس عظیم الجثه است. پاندا در چین سمبل صلح است.
این خرس کاملاً با خرس های دیگر متفاوت است. چشم های غیرمعمول گربه مانندی دارد و پنجه های جلویش یک انگشت شست در روبه رو دارد.
چشم ها
چشم های بیشتر خرس ها مردمک های گردی دارد. اما پاندای غول پیکر در این زمینه یک استثنا است که مردمک چشم هایش مثل چشم های گربه حالت یک شکاف عمودی را دارد. این چشم های غیرمعمول باعث شده چینی ها پاندا را “خرس گربه غول پیکر” بنامند. پاندا دید خیلی خوبی دارد.
رنگ
رنگ سیاه وصله مانندی دور چشم ها، گوش ها، شانه ها، سینه، پاها (از بالای زانو تا مچ پا) و از مچ پا به پایین پانداهای غول پیکر سفید وجود دارد. این رنگ سیاه و سفید ممکن است که پاندا را در محیط سنگی و برفی از دیدها پنهان کند.
اندازه
بزرگ ترین پانداها تا تقریباً 250 پوند (115 کیلوگرم)، که در حدود وزن یک انسان درشت است رشد می کنند. آنها حدود 5.25 تا شش فوت (1.6 تا 1.8 متر) طول دارند. پاندای مذکر بزرگسال متوسط آن قدر رشد می کند که طول شانه هایش به سه پا (یک متر) و وزنش به حدود 180 پوند (80 کیلوگرم) برسد. طول دم پاندا حدود شش اینچ (16 سانتی متر) است.
تغذیه
پانداها نسبت به همه خرس ها بخصوص ترین تغذیه را دارند. غذای آنها تقریباً به دو گونه بامبو (بامبوی چتری و بامبوی پیکانی شکل) محدود می شود.
پانداها تقریباً روزی 40 پوند یا 18 کیلوگرم غذا می خورند. بامبو مواد مغذی خیلی کمی دارد. حتی با این که پاندا این گیاه را می خورد، نمی تواند آن را خیلی خوب هضم کند و بیشتر بامبو هضم نشده از منطقه دستگاه گوارش می گذرد. پاندا باید 12 ساعت در روز بخورد تا مواد غذایی مورد نیاز به بدنش برسد. نای و معده پاندا حالت زمخت و سفتی دارد که در مقابل غذای سفت مقاوم است.
مشکلات دیگر تغذیه با بامبو
-گیاهان بامبو تنها در مکان های اندکی رشد می کنند. این امر محدوده زندگی پانداها را به میزان خیلی زیادی محدود می کند.
-گونه های بامبو مرگ های دوره ای دارند. یعنی بعد از این که گل می دهند می میرند. بیشتر گیاهان یک ناحیه هم (همان بعد از گل دادن) همزمان می میرند. در گذشته هنگامی که این اتفاق رخ می داد، پانداها به ناحیه دیگری مهاجرت می کردند که بامبو هنوز گل می داد. با کاهش جنگل های بامبو در روزگار کنونی، پانداها دیگر این اختیار و آزادی را ندارند. این موضوع به گرسنگی های دوره ای در میان جمعیت های پاندای غول پیکر انجامیده. در باغ وحش ها و مراکز تغذیه، پانداها برنج، سیب و سیب زمینی های شیرین می خورند.
نحوه خوردن
پانداها معمولاً موقعی که در وضعیت عمودی نشسته اند، می خورند. با این شکل نشستن، آنها می توانند پنجه های جلویی شان را برای نگه داشتن غذایشان مورد استفاده قرار دهند.
پنجه های پاندا
پنجه های جلویی پاندا خیلی غیرمعمولی است. این پنجه ها پنج انگشت چنگال دار به اضافه یک استخوان اضافی دارد که مثل یک شست روبرو کار می کند. این شست واقعاً یک انگشت نیست (مثل شست ما نیست). این شست بیشتر یک استخوان مچ بلند اضافه است که مثل یک شست کار می کند.
پانداها این پنجه های ماهر و چالاک را برای قاپیدن غذایشان (بامبو و برگ ها) مورد استفاده قرار می دهند.
دندان ها
از آنجایی که پانداها بیشتر وقتشان را صرف خوردن بامبویی که سفت و از نظر غذایی فقیر است می کنند، دندان ها و فک های قوی ای دارند که برای زنده ماندن آنها خیلی مهم است. پانداهای غول پیکر دندان های آسیای بزرگی دارند (دندان های آسیا دندان های صاف و مسطحی هستند که برای خرد کردن غذا مورد استفاده قرار می گیرند). آنها همچنین چند دندان تیز دارند که برای گاز گرفتن ساقه های بامبوی سفت مورد استفاده قرار می گیرند.
پانداها 42 دندان دارند. آنها همچنین ماهیچه های فک قوی ای دارند که برای جویدن بامبوی سفت مناسب است.
پوستین
پانداها پوشش پشمی روغنی خیلی ضخیمی دارند که آنها را در محل سکونت کوهستانی بارانی سردشان گرم نگه می دارد. پوشش آنها از دو نوع مو ساخته شده. یکی موهای زبر ضخیم و بلند است و دیگری یک پوشش خز متراکم نرم کوتاه تر است. این خز ضد آب است.
توزیع
پانداهای عظیم وحشی در مجموعه ای از چند کوه در چین غربی و مرکزی، اکثراً در ایالت سیشوان، شانکسی و گانسو زندگی می کنند.
به خاطر ویرانی مسکن طبیعی یا محل سکونت پانداها، آنها در یک سری از محدوده های گسسته و جدا زندگی می کنند. در نتیجه شش جمعیت جدا از هم پانداها زندگی می کنند که نژادشان با هم مخلوط نشده است.
محل زندگی
مسکن طبیعی پاندای غول پیکر سرزمین جنگلی کوهستانی ابری، بارانی و مرطوب است. جایی که گیاه بامبو در آن رشد می کند. پانداهای غول پیکر در جنگل های معتدل با گیاهان همیشه بهار و گیاهانی که در زمستان برگشان می ریزد، در ارتفاع بین 3000 و 10500 پایی (900 تا 3200 متری) و در ارتفاعات پایین مناطق سرد و کوهستانی (خط مفروظی که بالای ان هیچ درختی رشد نمی کند) پیدا می شوند. پانداها عادت داشتند که در ارتفاعات پایین تر هم زندگی کنند، اما با توسعه کشاورزی و سرزمین های محل سکونت انسان، پانداها به بالا به داخل کوهستان ها رانده شدند.
تعداد
پانداهای غول پیکر گونه های در خطری هستند که تعدادشان به تدریج که مسکن زندگی شان ویران می شود، کم می شود. تقریباً 1000 تا 1500 پاندا در حیات وحش (در چین) زندگی می کنند. حدود 120 پاندا هم در باغ وحش ها و مراکز پرورش در سراسر جهان زندگی می کنند. این گونه ها بسیار آسیب پذیرند و به خاطر انسان ها در معرض انقراض قرار دارند.
رفتار اجتماعی
پانداهای غول پیکر اکثراً خجالتی و منزوی هستند. آنها در بیشتر مدت حیاتشان تنها زندگی می کنند. یک گروه کوچک از پانداها ممکن است در یک منطقه بزرگ پخش شوند و معمولاً تنها هنگام تولید مثل همدیگر را ببینند. دانشمندان خیلی زیاد درباره این جانور نمی دانند.
شواهد دقیقی درباره طول عمر پاندای غول پیکر در جهان وحش وجود ندارد. اما دانشمندان چینی گزارش می کنند که بعضی از پانداها در باغ وحش ها تا 35 سالگی زندگی کرده اند. بیشتر جانوران در حیات وحش مدت طولانی تری زندگی می کنند.
نقل و انتقال
پانداهای غول پیکر راه رفتنشان حالت غلتیدن و خرامیدن دارد. پانداهای غول پیکر مثل انسان و سایر خرس ها پاصاف هستند (هم کف پا و هم پاشنه و هم انگشتان در موقع راه رفتن زمین را لمس می کند).
پانداها به خوبی از درختان بالا می روند. آنها پنجه های کوتاهشان را مورد استفاده قرار می دهند تا پوست درخت را بگیرند و بالا روند. بعضی وقت ها آنها بالای درخت چرت بعد از ظهر می زنند.
بر خلاف بسیاری از خرس های دیگر، پانداها نمی توانند روی پاهای عقبی شان راه بروند.
زمستان خوابی
پانداهای غول پیکر اگر غذایشان در تمام طول سال در دسترسشان باشد، در زمستان به خواب نمی روند. همچنین بامبویی که می خورند آن قدر ارزش غذایی بالایی ندارد که برای زمستان چاقشان کند. در طول ماه های سرد زمستان، پانداهای غول پیکر به ارتفاعات پایین تر می روند که کمی گرم تر است. آنها همچنین در پناه درختان یا جاهای گود پناه می گیرند. در هر حال به نظر نمی رسد که پناهگاه های دایمی داشته باشند.
تولید مثل
پانداها نسبت تولید مثل خیلی پایینی دارند که در کاهش تعداد آنها مؤثر بوده است. پانداهای غول پیکر مؤنث و مذکر در فصل بهار جفت گیری می کنند و با صدا و بو یکدیگر را جذب می کنند.
مؤنث ها بین 95 تا 160 روز بعد از جفت گیری بچه شان را به دنیا می آورند. آنها توله هایشان را در پناهگاه هایی که در زمین حفر می کنند نگه داری می کنند. یکی دو توله متولد می شود اما معمولاً یک توله زنده می ماند.
بچه پانداها
توله پانداها، کوچک، سفید، کور و بدون پوشش خز هستند و در هنگام تولد ناتوان هستند. به استثنای جانوران کیسه دار (کانگوروها و …) توله های پاندای غول پیکر کوچک ترین پستانداران تازه متولد شده هستند. وزن آنها هنگام تولد چهار تا شش اونس (85 تا 140 گرم) است که سبک تر از وزن یک سیب است.
مثل بچه تازه متولد شده انسان، توله پاندا موقعی که گرسنه است یا نیاز به توجه مادر دارد گریه می کند. پوششی که در بزرگی پاندا رنگ می گیرد، حدود یک ماه بعد از تولد به وجود می آید. چشمان توله در شش تا هفت هفتگی باز می شود. آنها حدود سه ماه بعد از تولد مادرشان را دنبال می کنند. پانداها خوردن بامبو را در حدود شش ماهگی شروع می کنند و در حدود نه ماهگی توسط مادر از شیر گرفته می شوند. توله ها خیلی آهسته رشد می کنند. آنها برای یک تا دو سال با مادرشان می مانند و در دو تا چهار سال به طول کامل رشد می کنند.
شکارچیان پانداها
انسان ها بزرگ ترین دشمن پاندای غول پیکر هستند. شکارچیان، دزدکی پانداهای غول پیکر را برای کندن پوستشان شکار می کنند و این پوست را می فروشند. همچنین بعضی وقت ها پلنگ ها توله پانداها را می کشند.
تکامل پانداها
به نظر می رسد که پاندای غول پیکر در آخر دوره پلیوسن یا اول پلیستوسن، تقریباً دو تا سه میلیون سال قبل تکامل یافته باشد. در طول این دوره ها، پاندای غول پیکر در سراسر چین جنوبی گسترش یافته. فسیل های پاندا در چین شرقی (در حدود شهر پکن کنونی)، برمه و ویتنام پیدا شده.
طبقه بندی
پاندا جانوری پستاندار است (جانوری خونگرم با مو و غدد مربوط به پستانداران). پاندای عظیم الجثه یک خرس واقعی در نظر گرفته می شود (قبل از مطالعات ژنتیکی جدید، تصور می شده که پاندا عضو خانواده راکون باشد).
منبع: http://www.enchantedlearning.com/subjects/mammals/panda/