حمیده احمدیان راد
ستاره شناس دانشمندی است که درباره ستارگان، سیارات، ستاره های دنباله دار و دیگر اجرام آسمانی مطالعه می کند. در این مطلب تعدادی از ستاره شناسان برجسته و دانشمندان دیگری که نقش بزرگی در پیشبرد دانش ما درباره جهان داشته اند را معرفی می کنیم. چنان که می بینید نام یک دانشمند ایرانی هم در میان آنها به چشم می خورد.
ADAMS, JOHN C جان سی. آدامز
جان کوچ آدامز (1892-1819) ستاره شناس و ریاضیدان انگلیسی بود. او در 24 سالگی وجود سیاره نپتون را پیش بینی کرد ("لو وریر" هم دانشمند دیگری بود که به طور مستقل وجود نپتون را پیش گویی کرد).
AIRY, GEORGE جرج آیری
سر جرج بیدل آیری (1892-1801) بین سال های 1835 تا 1881مدیر گرینویچ، رصدخانه سلطنتی انگلیس بود. آیری یک دستگاه نقشه برداری دقیق در گرینویچ انگلیس نصب کرد که برای مشخص کردن درجه صفر نصف النهار زمین (طول جغرافیایی صفر درجه) مورد استفاده قرار می گرفت. یک حفره واقع در حدود پنج درجه جنوب استوای مریخ و روی آنچه نصف النهار نخستین مریخ تعریف شده به نام آیری است. یک حفره روی ماه هم به نام او است (عرض جغرافیایی 18.1 درجه، طول جغرافیایی 354.3 درجه، قطر 36 کیلومتر).
ارسطو
ارسطو (322-384 قبل از میلاد) فیلسوف یونانی بود که درباره ستاره شناسی نظریه پردازی کرد و برای این کار تنها از حدس و گمان فلسفی استفاده کرد (او هیچ مشاهده علمی ای انجام نداد). ارسطو باور داشت که جهان که اطراف زمین تمرکز یافته، کروی، محدود و پایان پذیر است. ارسطو مثل بسیاری از افراد دوره خودش، باور داشت که دایره شکل کاملی است. بنابراین جهان باید کروی شکل باشد و همه مدارها در آن هم باید گرد باشند. او همچنین باور داشت که اجرام آسمانی از "اتر" ترکیب شده اند (علاوه بر چهار عنصر پایه ای دیگر که در آن زمان به آن باور داشتند. یعنی خاک، هوا، آتش و آب). عقاید ارسطو از سوی کلیسا پذیرفته شد و برای بیش از هزار سال تا زمان گالیله در بوته آزمایش قرار نگرفت. گالیله کسی بود که موقعی که آزمایش هایش نشان داد ارسطو اشتباه می کرده مرتد و از دین برگشته نام گرفت و به خاطر جرم محکوم شد. (برای کسب اطلاعات بیشتر درباره نظریه های تأثیرگذار در علم ستاره شناسی اینجا را کلیک کنید).
D'ARREST, H.L اچ.ال دارست
هنریش لوییس دارست (1875-1822) ستاره شناس اهل دانمارک و همکار گاله درکشف سیاره نپتون (در 1846) بود.
BARNARD, E. E ای ای برنارد
ادوارد امرسون برنارد (1923-1857) ستاره شناس آمریکایی بود که ستاره برنارد (دومین سیستم ستاره ای نزدیک به ما) را در سال 1916 و نیز 16 ستاره دنباله دار و یک ماه مشتری به نام "آمالته آ یک" را در سال 1892 کشف کرد.
BAYER, JOHANNES یوهان بایر
یوهان بایر (1917-1564) ستاره شناس آلمانی اولین کسی بود که ستارگان را با نسبت دادن آنها به صورت های فلکی و دادن حروف یونانی (آلفا، بتا، گاما، دلتا وغیره) به آنها نامگذاری کرد.
BEG, ULUGH الوغ بگ
الوغ بیگ (1449-1359) ستاره شناس پارسی که 1012 ستاره را طبقه بندی کرد و مشاهداتش از ماه و سیارات را جزء به جزء بیان کرد. او همچنین شیب صفحه دایره البروج را تعیین کرد.
BELL, JOCELYN
سوزان جاکلین بل برنل (-1943) ستاره شناسی است که وجود تپ اختر (pulsar) را در سال 1967 موقعی که دانشجوی تازه فارغ التحصیل شده دانشگاه کمبریج بود، کشف کرد. تپ اختر یک ستاره نوترونی به سرعت در حال چرخش است که انرژی را از تکانش (پالس) هایش بیرون می دهد. استاد راهنمای بل (آنتونی هویش) یک بخش از جایزه نوبل را به او اهدا کرد ولی وی بی اعتنایی کرد. در آن موقع هیچ کس هیچ ایده ای درباره این که این اشیای غیرمعمول چه بودند نداشت. بنابراین نام مردان سبز کوچک به آنها داده بودند (LGM). به زودی توماس گلد حدس زد که تپ اخترها، ستاره های نوترونی به سرعت در حال چرخش، بقایای ابرنواخترها، هستند.
BESSEL, FRIEDRICH
فردریش ویلهم بسل (1846-1784) ستاره شناس و ریاضی دان آلمانی بود که حدود 50000 ستاره را طبقه بندی کرد و از طریق ریاضی وجود یک سیاره را فراتر از اورانوس پیش بینی کرد (1840). او اولین کسی بود که جنبش یک ستاره (به نام 61 سیگنی) را بر اساس زاویه اختلاف دید تشخیص داد. وی اولین کسی است که فاصله زمین تا ستاره را محاسبه کرد (مشاهده 61 سیگنی و این که 10.3 سال نوری از زمین فاصله دارد). وی فهمید که ستارگان تاریکی وجود دارند. وی عملیات ریاضیاتی مشهور بسل را ابداع کرد و بسیاری خدمات دیگر را به علم انجام داد.
BOND, WILLIAM. C
ویلیام کرنچ باند (1859-1789) ستاره شناسی آمریکایی بود. وی به همراه "ویلیام لاسل"، ماه کیوان (زحل) یعنی "هیپریون" را در سال 1848 کشف کرد. او اولین مدیر رصدخانه کالج هاروارد بود.
BRAHE, TYCHO
تیکو براهه (1601-1546)
ستاره شناس دانمارکی که مشاهدات ستاره شناسی مربوط به مریخ را در ربع آخر قرن 16 انجام داد. وی محاسباتی مفصل و اساسی از مدارهای سیارات را انجام داد. کار او (بدون تلسکوپ انجام شد) پایه قانون حرکت سیاره ای "یوهان کپلر" شد.
او قبل از مرگش برای چند سال با کپلر کار کرد. کپلر کار مدیریتی او را تصحیح می کرد. او همچنین در سال 1572 ستاره جدیدی را در صورت فلکی ذات الکرسی یا کاسیوپیا (Cassiopeia) مشاهده کرد (که در واقع یک "اختر" بود). او یک ستاره دنباله دار را در سال 1577 مشاهده کرد و پی برد که این شیء در جو نیست اما در فضا هست. اگرچه به اشتباه باور داشت که زمین در مرکز جهان است و این که خورشید و ستارگان به دور زمین می گردند، اما بخشی از تئوری کپرنیکی را قبول داشت که بر اساس آن سیارات دیگر به دور خورشید می گردند. او یک بینی ساخته شده از طلا داشت چون بیشتر بینی واقعی اش را به خاطر دوئل درباره ریاضیات از دست داده بود! براهه در سال 1566 بینی اش را در یک دوئل با همکلاسی اش که یک اشراف زاده بود از دست داد. دوئل در مورد این بود که ریاضیات چه کسی بهتر است. او در سال 1601 مرد. نه از ترکیدن مثانه آن طور که عوام می گویند بلکه از میزان بالای جیوه در خونش مرد (که احتمالاً به عنوان دارو بعد از بیماریش مصرف می کرده).
BRUNO, GIORDANO
جیوردانو (فیلیپو) برونو (1600-1548) شاعر، فیلسوف و کشیش ایتالیایی بود که عقاید کپرنیک را مثل عقاید خودش گسترش داد. او عقیده داشت که دنیاهای بی پایان در این جهان وجود دارند و این که ستارگان خورشیدهای دیگری هستند. او به جرم ارتداد سوزانده شد.
CALLIPUS
کلیپوس سیزیکوس (300-370 پیش از میلاد) دانشمندی از یونان قدیم که طول فصل ها را به دقت اندازه گیری کرد. کلیپوس تقویم یونانی را بهبود بخشید. ماه قمری را با ماه شمسی با ابداع یک تلفیق زمانی به نام چرخه کلیپیک تطبیق داد (این بهبودی در چرخه متونیک انجام گرفت که 6939.6 روز یا 19 سال خورشیدی یا 235 ماه قمری بود). او همچنین چیزهای نادرستی به تئوری حرکت های سیارات اضافه کرد. چنان که با اضافه کردن هفت کره بیشتر به سیستم اودوکسوس (Eudoxan system)، تعداد کره ها را بیشتر کرد.
CANNON, ANNIE. J
آنی جامپ کنون (1941-1863) ستاره شناسی آمریکایی بود که 225300 ستاره را درفهرست HD (هنری دراپر) فهرست بندی کرد. هر ستاره به وسیله طیف ستاره ایش طبقه بندی می شود. "کنون" و "ادوارد سی پیکرینگ" (مدیر رصد خانه هاروارد) فهرست HD (نه جلدی) را از 1918 تا 1924 منتشر کردند. فهرست بعداً به وسیله کنون و مارگارت دبلیو مایال در سال 1949 گسترش یافت.
CASSINI, G. D
جیووانی دومنیکو کاسینی (1712-1625) ستاره شناس متولد ایتالیا که بعداً شهروند فرانسه شد. او چهار تا از ماه های کیوان (تتیس، دیون، ره آ و یاپتوس) را کشف کرد و یک شیوه تقسیم در حلقه های کیوان (زحل) (به نام شکاف کاسینی) راپایه گذاری کرد.
CAVENDISH, HENRY
هنری کاوندیش (1810-1731) شیمیدان و فیزیکدان انگلیسی بود. کاوندیش کشف کرد که گاز هیدروژن ماده ای متفاوت از هوای معمولی است (که اجزایش را تجزیه و تحلیل کرد)، او ترکیب آب را توصیف کرد (هیدروژن واکسیژن) و کشف های مهم دیگری نیز انجام داد. کاوندیش اولین کسی بود که عدد ثابت جاذبه نیوتن را تعیین کرد و دقیقاً جرم و تراکم زمین را اندازه گیری کرد.
CELSIUS, ANDERS
آندرس سلسیوس (1744-1701) پروفسور ستاره شناسی سوئدی که دماسنج سلسیوس را ابداع کرد. او همچنین به منظور اندازه گیری طول یک درجه، در امتداد یک نصف النهار نزدیک به قطب، با یک گروه اعزامی، سفر پر مخاطره ای به شمال و به دور سوئد انجام داد تا بعداً آن را با اندازه گیری های مشابهی که در قطب جنوب انجام شده بود مقایسه کند. این اندازه گیری تأیید کرد که شکل زمین بیضی است که در قطب ها مسطح شده. او همچنین 300 ستاره را فهرست بندی کرد. سلسیوس با دستیارش "اولاف هیورتر"، پایه مغناطیس برای بوها یا محیط های نامریی را کشف کرد.
CHAMBERLAIN, THOMAS C
توماس کرادر چمبرلین (1928-1843) زمین شناس و معلمی آمریکایی بود که فرضیه ای درباره تشکیل منظومه شمسی را پیشنهاد داد. در این تئوری یک ستاره که گمان می رود از نزدیک خورشید عبور کرده باشد، ماده را از خورشید دور می کند. بعداً این ماده به هم فشرده می شود به جرم های بزرگ تر تبدیل می شود و سیارات را تشکیل می دهد.
CHANDRASEKHAR, S
سابرحمانیان چاندراشکار (متولد لاهور هند در 1910 و مرگ در شیکاگوی آمریکا در 1995) فیزیکدان و ستاره شناسی هندی که فیزیک ستاره ای، تکامل آنها و سیاهچاله ها را مطالعه کرد. چاندراشکار در بین کارهای دیگری که انجام داده بیشتر برای ارایه تئوری درباره ستارگان کوتوله سفید مشهور شده است. نظریه های او دلایل فیزیکی پشت ایجاد کوتوله های سفید، ستاره های نوترونی و دیگر اجرام متراکم را توضیح می دهد. او پی برد که سرنوشت ستارگان در حال مرگ به جرمشان بستگی دارد و بالای یک نقطه مشخص (1.4 برابر جرم خورشید که حالا به عنوان حدود چاندراشکار شناخته می شود) یک ستاره به درهم ریزی بسیار شدید تن می دهد و هرچند نه به سادگی به کوتوله سفید تبدیل می شود. او در سال 1983 جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد. رصدخانه اشعه ایکس در حال گردش به دور زمین چاندرا به افتخار چاندراشکار نامگذاری شده.
CHARLIER, CARL V. L
کارل ویلهم لودویک چرلیر (1932-1862) ستاره شناسی سوئدی بود که مکانیک های کیهانی، درجه بندی فوتومتری از روی عکس و تئوری لنزها را مطالعه کرد. چرلیر همچنین بر آمارها شامل تئوری انحرافات کار کرد. او توزیع و حرکت ستارگان را مطالعه کرد. چرلیر نشان داد که ستارگان داغ تر و توده های کهکشانی، سیستم های مسطحی را شکل داده اند. وی همچنین بحث کرد که جهان جرم نامحدودی دارد و تراکم ماده هنگامی که به سوی فضای دورتر می رود به صفر نزدیک می شود. (جواب معمای البر). یک حفره با پهنای 100 کیلومتر بر روی مریخ به نام چرلیر نامگذاری شده.
COPERNICUS, NICOLAUS
نیکولا کپرنیک (1543-1473) ستاره شناس آماتور لهستانی بود که سیستم انقلابی کپرنیکی را عرضه کرد. این سیستم مدلی از منظومه شمسی است و بر اساس آن زمین و دیگر سیارات اطراف خورشید می گردند (تئوری خورشید مرکزی). این تئوری در آن زمان بسیار بحث انگیز بود. چون عقاید او سیستم کهنه بطلمیوسی را از سکه انداخت و مقابل مدل رایج بطلمیوسی که می گفت زمین مرکز جهان است و همه اشیاء شامل خورشید به دور آن می گردند، قد علم کرد. مدل بطلمیوسی برای 1000 سال یعنی تا زمانی که کپرنیک مدلش را پیشنهاد داد به طور گسترده ای مورد قبول بود. (باید این نکته را هم ذکر کرد که ایده خورشید مرکزی اولین بار به وسیله اریستارکوس ساموس در قرن سوم پیش از میلاد مطرح شده بود. واقعیتی که کپرنیک نیز به آن رسید اما مدتی طولانی به وسیله همدوره هایش انکار شد. کار اصلی او به نام درباره انقلاب های مداری کرات آسمانی در سال 1543 منتشر شد.