کسانی که به سوء مصرف دارو روی می آورند
طبیعی است که هیچ فردی بدون انگیزه به سوء مصرف دارو نمی پردازد و دانسته یا نادانسته تن به عوارض خطرناک سوء مصرف داروها نمی دهد. متأسفانه در کشور ما آماری که بتوان به استناد آن گفت میزان شیوع سوء مصرف داروها چه قدر است وجود ندارد. اما آمارهایی که در مورد کشور آمریکا وجود دارد شیوع چشمگیر سوء مصرف داروها را در سطح این جامعه نشان می دهد.
آمارهایی که دکتر فرهاد بارانی کارشناس ارشد مدیریت نظارت بر دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی ایران در اختیار دارد، حاکی از این است که سالانه 40 میلیون نفر در آمریکا دچار بیماری های ناشی از سوء مصرف داروها می شوند. در سال 2003، 1.2 میلیون نفر محرک ها، 1.9 خواب آورها و 4.7 میلیون نفر ضد دردها را مورد سوء مصرف قرار داده اند. در این کشور در همین سال، درصد استفاده از ماری جوانا تنها در سنین 15-14 سال هفت دهم درصد بوده است.
وی به آمارهای دیگری استناد می کند که براساس آنها گردش مالی مکمل های غذایی 400-300 میلیون دلار در سال است. که 100 میلیون دلار آن به صورت قاچاق وارد کشورها می شود. به استناد سخن رییس انجمن داروسازان ایران در حدود 900 نوع مکمل غذایی در جهان تولید می شود که 25-20 درصد آن به صورت قاچاق در جهان توزیع می شود. اکثر داروهای قاچاق تقلبی هستند ولی لزوماً تقلبی نیستند.
دکتر بارانی بر اساس نظرات جامعه شناسان و روانشناسان سن، جنس و عملکرد تحصیلی را عوامل اعتیاد به داروها ذکر می کند و مواردی از قبیل تبلیغات در زمینه داروها و تحت تأثیر رسانه ها و مناسبات اجتماعی و دوستان قرار گرفتن را نیز از دیگر عوامل این نوع اعتیاد برمی شمرد.
وی می گوید:«سوء مصرف داروها می تواند به تصادفات، خشونت، استرس، سوء رفتار با کودکان، فرار از خانه و در نهایت از دست دادن شغل منجر شود و به طور کلی میزان جرم را در جامعه افزایش دهد. عوارض دیگر سوء مصرف داروها خواب آلودگی، تهوع، یبوست، پریشانی، عدم هوشیاری، هیجان غیرمنطقی یا بی اندازه، کج خلقی و زودرنجی، بی حسی، خستگی و کوفتگی، سرگیجه، لکنت زبان، تنگی نفس، نقص عضو و در نهایت مرگ است. در ارتباط با عوارض سوء مصرف داروهای پرورش اندام نیز می توان به عقیم شدن، کلفت شدن صدا در بانوان، بزرگ شدن پستان در آقایان و عوارض مختلف دیگر اشاره کرد. وقتی می شنویم که ورزشکاری هنگام بازی فوت شده است یعنی این که او با سوء مصرف داروها در خود ظرفیتی ایجاد کرده که مافوق ظرفیت اعضای بدن او از جمله قلب و ریه اش بوده است.
سوء مصرف داروها هم هم با انگیزه ها و دلایل مختلفی انجام می شود. کاهش درد، فارغ شدن از استرس های روانی، ایجاد هیجان های کاذب، تمایل به تغییرات سریع فیزیکی در بدن مثل لاغر شدن درخانم ها، تمایل ورزشکاران رشته بدنسازی و سایر رشته های ورزشی جهت افزایش قدرت بدنی از جمله این دلایل هستند. در دانشجویان افزایش موقت قدرت حافظه در هنگام امتحان و نیز افزایش قدرت یادگیری که باز هم موقتی است، از جمله انگیزه های آنها در سوء مصرف داروها است. بالا رفتن طبقات اجتماعی در آنها و ارضا نشدن توقعاتشان، فشار ناشی از دور بودن از خانواده، سنگین بودن درس ها، بروز مسایل عاطفی در محیط های دانشگاهی هم موجب می شود برای کاهش فشارها به مصرف خودسرانه داروها روی بیاورند».
خودوابستگی دارویی یعنی این که دارویی را بدون تجویز پزشک زیاد مصرف کنیم و مصرف آن برایمان تبدیل به عادت شود. نتیجه این عادت هم ایجاد احساس نیاز جسمی و روانی به آن دارو است و این نیاز را هنگام قطع دارو به خوبی احساس می کنیم. بنابراین چه دلیلی دارد که از ابتدا به سوء مصرف داروها روی بیاوریم و مجبور شویم با عوارض خطرناک جسمی و روانی ناشی از آن دست و پنجه نرم کنیم؟
