مراحل ساخت و پرتاب ماهواره

حمیده احمدیان راد
 

ماهواره مشاهده گر زمینهر ماهواره ای ابزار مخصوصی را حمل می کند که به آن این توانایی را می دهد تا مأموریتش را انجام دهد. برای مثال ماهواره ای که کیهان را مطالعه می کند یک تلسکوپ دارد. ماهواره ای که به پیش بینی آب و هوا کمک می کند دوربین هایی را حمل می کند تا حرکت ابرها را دنبال کند.

علاوه بر چنین ابزاری همه ماهواره ها زیر سیستم های پایه ای دارند. این زیرسیستم ها به ابزار کمک می کنند تا با هم کار کنند و ماهواره را فعال و از آن بهره برداری کنند. برای مثال یک زیر سیستم، انرژی برق ماهواره را تولید، ذخیره و توزیع می کند. این زیرسیستم می تواند شامل صفحات سلول های خورشیدی باشد که انرژی را از خورشید جمع آوری می کند.

زیر سیستم های فرماندهی و هندلینگ زیرسیستم ها، شامل رایانه هایی هستند که داده ها را از ابزار و فرمان های اجرایی را از زمین جمع آوری و پردازش می کنند. ابزار و زیرسیستم های ماهواره، طراحی، ساخته و آزمایش می شوند. کارکنان آنها را روی ماهواره سوار و نصب می کنند تا ماهواره کامل شود. اگر ماهواره همه آزمایشان را با موفقیت بگذراند، آماده پرتاب می شود. ماهواره در طول آزمایش با شرایط حین پرتاب و موقعی که در فضا است رودررو می شود.

پرتاب ماهواره

شاتل های فضایی چند ماهواره را به سوی فضا حمل می کنند. اما بیشتر ماهواره ها به وسیله موشک ها پرتاب می شوند. این موشک ها پس از این که سوختشان تمام می شود، به داخل اقیانوس سقوط می کنند. بسیاری از ماهواره ها پیش از این که شروع به کار کنند لازم است تطبیق های کوچکی پیدا کنند. اما موقعی که یک ماهواره به طور ثابت در داخل یک مدار قرار بگیرد می تواند برای مدتی طولانی بدون تطبیق های بیشتر در آن جا باقی بماند.

منبع: http://www.nasa.gov/

امتیاز به مطلب

انواع ماهواره ها

حمیده احمدیان راد

انواع ماهواره های مصنوعی (قمرها) طبق مأموریتشان طبقه بندی می شوند. شش نوع اصلی از ماهواره های مصنوعی وجود دارند که عبارتند از:

1-تحقیق علمی

2-آب و هوا

3-ارتباطات (مخابرات)

4-ناوبری

5-مشاهده زمین

6-نظامی

ماهواره های تحقیقات علمی، داده ها را برای تجزیه و تحلیل علمی جمع آوری می کنند. این ماهواره ها معمولاً برای یکی از سه نوع مأموریت زیر طراحی شده اند:

1-برخی اطلاعاتی را درباره ترکیب و اثرات فضای نزدیک زمین جمع آوری می کنند. آنها ممکن است بسته به نوع اندازه گیری هایی که انجام می دهند در هر نوع مداری قرار گیرند.

2-ماهواره هایی که تغییرات زمین و جو آن را ثبت می کنند. بسیاری از آنها در مدار قطبی حرکت می کنند).

3-بقیه، سیارات، ستارگان و اشیای دور را مشاهده می کنند.

بیشتر این ماهواره ها در مدارهای با ارتفاع پایین کار می کنند. ماهواره های تحقیق علمی هم به دور سیارات دیگر، ماه و خورشید می گردند.

ماهواره هواشناسیماهواره های آب و هوایی به دانشمندان کمک می کنند تا الگوهای آب و هوایی را مطالعه کنند و آب و هوا را پیش بینی کنند. ماهواره های آب و هوایی شرایط جوی مناطق وسیعی را مشاهده می کنند.

بعضی از ماهواره های آب و هوایی در یک مدار قطبی حرکت می کنند. از آن جایی که آنها نزدیک زمین هستند، آب و هوا را روی کل زمین جزء به جزء مشاهده می کنند. ابزار آنها ابرهای بالای زمین، دما، فشار هوا، رطوبت و ترکیب شیمیایی جو را (به خاطر این که آنها همیشه زمین را در همان وقت محلی مشاهده می کنند) اندازه گیری می کنند.

دانشمندان به آسانی می توانند داده های آب و هوایی جمع شده در شرایط نور دایمی خورشید را با هم مقایسه کنند. همچنین شبکه ماهواره های آب و هوایی در این مدارها مانند یک سیستم جست و جو عمل می کنند و سیستم آنها برای کشف علایم از همه کشتی ها و بسیاری از هواپیماهای خصوصی و بازرگانی تجهیز شده است.

ماهواره های دیگر آب و هوایی در مدارهای با ارتفاع بالا قرار دارند. از این مدارها آنها همیشه می توانند فعالیت آب و هوایی را بالای تقریباً نیمی از سطح زمین به طور همزمان مشاهده کنند. این ماهواره ها از تغییرات عکس می گیرند. آنها همچنین تصویر های ماورای بنفشی تولید می کنند که مقدار گرمایی که از زمین و ابرها می آید را نشان می دهند. ماهواره های ارتباطی به صورت ایستگاه های مرتبط عمل می کنند و علایم رادیویی را از یک مکان به مکان دیگری می رسانند. یک ماهواره ارتباطی می تواند برنامه های تلویزیونی یا هزاران مکالمه تلفنی را ارتباط دهد.

ماهواره مخابراتیماهواره های مخابراتی معمولاً در مدار با ارتفاع بالا بر بالای یک ایستگاه زمینی قرار می گیرند. بعضی وقت ها یک گروه از ماهواره های مخابراتی با مدار پایین در یک شبکه کار می کنند. کار با هم و رساندن اطلاعات به همدیگر  و استفاده کنندگان زمینی کار این ماهواره ها است. کشورها و تشکیلات بازرگانی و بنگاه های تلویزیونی و شرکت های تلفنی به طور مدام از این ماهواره ها استفاده می کنند.

ماهواره های ناوبری به هواپیماها و کشتی ها و حمل و نقل زمینی در همه جای زمین برای تعیین مکانشان و تطبیق های لازم یاری می رسانند. حتی مردم عادی هم بسته به هدفشان می توانند از ماهواره ها استفاده کنند. ماهواره ها علایم رادیویی را بیرون می فرستند که به وسیله یک گیرنده رایانه ای که که روی یک وسیله یا در دست حمل می شود نگه داشته می شود و مورد بهره برداری قرار می گیرند.

ماهواره ناوبریماهواره های ناوبری به صورت شبکه ای مورد بهره برداری قرار می گیرند و علایم از یک شبکه می تواند به هرجای دیگری روی زمین برسد.

گیرنده، فاصله اش را از دست کم سه ماهواره ای که علایمش رسیده حساب می کند و از آن برای تعیین مکانش استفاده می کند.

ماهواره مشاهده گر زمین

برای نقشه برداری و دیدن منابع سیاره مان و هر تغییر در چرخه زندگی شیمیایی در زمین مورد استفاده قرار می گیرند. آنها مدارهای قطبی را طی می کنند و زیر روشنایی دایمی خورشید، تصویرهایی را از نور قابل مشاهده و اشعه غیر قابل مشاهده می گیرند. رایانه های روی زمین تصاویر را ترکیب و تجزیه و تحلیل می کنند.

دانشمندان، ماهواره های مشاهده گر زمین را برای تعیین محل رسوبات مواد معدنی و برای تعیین مکان و اندازه ذخایر آب و برای تشخیص منابع آلودگی و مطالعه اثرات آلودگی و کشف میزان گسترش بیماری ها در محصولات کشاورزی و جنگل ها مورد استفاده قرار می دهند. ماهواره های نظامی شامل ماهواره های آب و هوایی، مخابراتی و ارتباطاتی، ناوبری و مشاهده زمین برای اهداف نظامی هستند.

بعضی از ماهواره های جاسوسی نامیده می شوند. آنها می توانند پرتاب موشک ها و مسیر کشتی ها از راه دریا و نقل و انتقال تجهیزات نظامی بر روی زمین را کشف کنند.

امتیاز به مطلب

انواع مدارهای ماهواره ها

حمیده احمدیان راد
 

ماهواره هواشناسیمدارهای ماهواره ها اشکال متفاوتی دارند. بعضی گرد هستند. در حالی که بقیه خیلی بیضوی شکل (تخم مرغی شکل) هستند. مدارها همچنین از نظر ارتفاع خیلی متفاوتند. به عنوان مثال فقط بالای جو در ارتفاع حدود 155 مایلی (250 کیلومتری) قرار دارند. در حالی که ممکن است بقیه در ارتفاع بیش از 20000 مایلی (32200 کیلومتری) بالای زمین قرار داشته باشند.

ارتفاع بیشتر به معنی دور مداری (یعنی زمانی که صرف می شود تا یک ماهواره یک دور را طی کند) طولانی تر است.

ماهواره به خاطر تعادل بین سرعت ماهواره (سرعت وقتی که در یک خط مستقیم حرکت می کند) و نیروی جاذبه بین ماهواره و زمین در مدار باقی می ماند. اگر کشش جاذبه ای نباشد، شتاب ماهواره آن را در خط مستقیم از زمین دور می کند. اگر شتاب هم نباشد نیروی جاذبه یک ماهواره آن را به سمت زمین برمی گرداند.

انواع زیادی از مدارها وجود دارد. اما بیشتر ماهواره های مصنوعی در چهار شکل زیر به گرد زمین می گردند:

1-ارتفاع بالا

2-ارتفاع متوسط

3-همسطح قطب و خورشید

4-ارتفاع پایین

1-در مدار با ارتفاع بالا: ماهواره در بالای استوا و در ارتفاع حدود 22300 مایلی (35900 کیلومتری) قرار می گیرد. یک ماهواره در این مدار اطراف محور زمین و به طور دقیق در همان زمان و در همان مسیر حرکت می کند (همچنان که زمین دور محورش می گردد). بنابراین اگر از زمین به این ماهواره نگاه کنیم، آن را همیشه در همان نقطه در آسمان می بینیم. برای بالا بردن ماهواره به سوی  این مدار یک وسیله پرتاب کننده قوی بزرگ لازم است.

2-در مدار با ارتفاع متوسط: ماهواره ای که در یک مدار با ارتفاع متوسط قرار می گیرد، در ارتفاع حدود 12400 مایلی (20000 کیلومتری) در یک دور مداری 12 ساعته حرکت می کند.

این مدار در خارج از جو زمین است و بنابراین خیلی با ثبات است. علایم رادیویی از یک ماهواره در ارتفاع متوسط به یک منطقه بزرگ از سطح زمین می رسد. پوشش وسیع و با ثبات مدار آن را برای ماهواره های ناوبری ایده آل می کند.

3-یک مدار قطبی: این مدار در ارتفاع نسبتاً پایینی قرار دارد و ماهواره ها در این مدار تقریباً به طور مستقیم از بالای قطب های شمال و جنوب عبور می کنند مسیر آنها عمود بر خط استوار است. حرکت آنها عمود بر خط استوا و مسیر دورانشان از قطبهای شمال و جنوب می‌گذرد.

جابجایی آهسته موقعیت مدار مطابق و همزمان با حرکت زمین به دور خورشید است. به خاطر این که این ماهواره در طول روز بالای همه ارتفاعات پرواز می کند، ابزار آن می تواند اطلاعات را از روی تقریباً سطح کامل زمین جمع آوری کند. یک مثال از این نوع مدار، ماهواره NOA-H سیستم مشاهده گر زمین TERRA است. این ماهواره مطالعه می کند که فعالیت های بشر روی آب و هوای زمین چه قدر اثر می گذارد. ارتفاع مدار آن 438 مایل (705 کیلومتر) است و دور مداری آن 99 دقیقه است. موقعی که ماهواره استوا را قطع می کند، زمان به وقت محلی 10:30 صبح یا 10:30 عصر است.

4-مدار با ارتفاع پایین:یک مدار با ارتفاع پایین درست بالای جو زمین است. جایی که تقریباً هیچ هوایی نیست تا موجب ایجاد نیروی جاذبه روی فضاپیما شود و سرعت آن را کاهش دهد. نسبت به هر نوع مدار دیگری، انرژی کمتری لازم است تا یک ماهواره به سوی آن پرتاب شود. ماهواره هایی که به سوی فضای عمیق می روند و اطلاعات علمی تهیه می کنند، معمولاً در این نوع مدار کار می کنند. برای مثال از تلسکوپ فضایی هابل در ارتفاع حدود 380 مایل یا 610 کیلومتری زمین با دور مداری 97 دقیقه ای بهره برداری می شود.

منبع: http://www.nasa.gov/

امتیاز به مطلب

ماهواره مصنوعی (قمر مصنوعی) چیست؟

حمیده احمدیان راد
 

ماهوارهماهواره مصنوعی یا قمر مصنوعی یک شیء ساخته دست بشر است که به طور پیوسته و بدون وقفه در فضا به دور زمین یا بعضی از اجرام دیگر می گردد. بیشتر ماهواره های مصنوعی به دور زمین می گردند.

انسان ها آنها را برای مطالعه جهان، پیش بینی وضعیت آب و هوایی، انتقال مکالمات تلفنی روی اقیانوس ها، کمک به ناوبری (تعیین مسیر کشتی ها و هواپیماها)، آگاهی از وضعیت محصولات کشاورزی و منابع دیگر و پشتیبانی فعالیت های نظامی مورد استفاده قرار می دهند.

ماهواره های مصنوعی علاوه بر زمین می توانند به دور ماه، خورشید، سیارک ها و سیارات ناهید، مریخ و مشتری هم بگردند. به طورکلی چنین ماهواره هایی اطلاعاتی درباره اجرامی که به دورشان می گردند جمع آوری می کنند.

فضاپیماهایی که در مدار هدایت می شوند مثل کپسول های فضایی، شاتل های فضایی و ایستگاه های فضایی هم ماهواره های مصنوعی به حساب می آیند. همچنین زباله های فضایی (قطعاتی مثل تقویت کننده های سوخته موشک و مخزن های خالی سوخت که روی زمین نیفتاده اند و همچنان در مدارها در حال گردشند هم جزو ماهواره های مصنوعی به حساب می آیند. البته ما در این مطلب درباره این نوع ماهواره های مصنوعی صحبت نمی کنیم. بلکه بحث ما درباره همان ماهواره هایی است که نزد همه شناخته شده است.)

ماهواره های مصنوعی با ماهواره های طبیعی متفاوتند. ماهواره های طبیعی اشیایی طبیعی هستند که به دور یک سیاره می گردند. به عنوان مثال ماه زمین یک ماهواره طبیعی است.

اتحاد جماهیر شوروی اولین ماهواره مصنوعی، یعنی اسپوتنیک1 را در سال 1957 پرتاب کرد. پس از آن ایالات متحده و چهار کشور توسعه یافته دیگر هم ماهواره هایی پرتاب و از آنها بهره برداری کردند. امروزه حدود 3000 ماهواره مفید و 6000 قطعه زباله فضایی به گرد زمین می گردد.

تاریخچه

در سال 1955 ایالات متحده و اتحاد شوروی نقشه هایی را برای پرتاب ماهواره های مصنوعی اعلام کردند. در سال 1957 اتحاد شوروی اسپوتنیک1 را پرتاب کرد که اولین ماهواره مصنوعی بود. هر 96 دقیقه یک بار می چرخید و علایم رادیویی را منتقل می کرد که می توانست به زمین برسد. در همان سال شوروی دومین ماهواره اش اسپوتنیک2 را پرتاب کرد. این ماهواره سگی به نام لالیکا را به عنوان اولین حیوان به فضا فرستاد. ایالات متحده  هم اولین ماهواره اش اکسپلورر1 را در 1958 و دومی ونگارد1 (Vanguard) را در 1958 پرتاب کرد.

منبع: http://www.nasa.gov/
امتیاز به مطلب

پاسخ چیستان ها (4)

1-آن چیست که سفید است اما برف نیست، ریشه دارد درخت نیست؟
پاسخ: دندان
 
دندان
 
 
2-آن چیست قبای زرد در بر دارد، اندام ظریف چون صنوبر دارد، زرد است، به مشام تلخ است ولی طعمی چون شکر دارد؟
پاسخ: لیموشیرین
لیمو شیرین
 
3-کدام حیوان است که اگر سرش را ببریم عضوی از بدن انسان می شود؟
پاسخ: خرگوش
 
خرگوش
 
 
4-آن چیست که هم بچه آن را دارد هم تفنگ؟
پاسخ: قنداق
 
قنداق
 
 
5-آن چیست که هم آن را می خوریم و هم آن را می گردانیم؟ 

پاسخ: چرخ
 
چرخ
 
 
6-بافتم و بافتم، پشت کوه انداختم؟
پاسخ: زنجیر یا گیسو
زنجیر
 
7-چیست آن گرد گنبد بی در       پوست در پوست گرد یکدیگر   
هرکه بگشاید این  معما  را       رخش  از  آب  دیده  گردد  تر

پاسخ: پیاز
پیاز
 
 
8-چگونه می توان به باشگاه طرفداران دراکولا پیوست؟
پاسخ: اسم و نشانی و گروه خونیتان را برایشان بفرستید.
 
دراکولا
 
 
 
 
 
 
 
 
9-یک نصفه گوجه فرنگی به چه شباهت دارد؟ 
پاسخ: به نیمه دیگرش.
 
گوجه فرنگی
 
 
 
 
 
 
 
 
10-چگونه می فهمید که یک فیل زیر تختتان است؟ 
پاسخ: وقتی که آن قدر بالا بروید که به سقف برسید.
 
فیل
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
11-آن چیست که پا ندارد ولی به همه جا می رود؟
پاسخ: آب
 
آب
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12-چرا پسر بچه از پدرش می خواهد در یخچال بنشیند؟ 
پاسخ: چون بابا یخی می خواهد.
 
بابا یخی

امتیاز به مطلب

چیستان ها (4)

1-آن چیست که سفید است اما برف نیست، ریشه دارد درخت نیست؟

 
پاسخ
 
 
2-آن چیست قبای زرد در بر دارد، اندام ظریف چون صنوبر دارد، زرد است، به مشام تلخ است ولی طعمی چون شکر دارد؟

 
پاسخ
 
 
3-کدام حیوان است که اگر سرش را ببریم عضوی از بدن انسان می شود؟
 
 
 
4-آن چیست که هم بچه آن را دارد هم تفنگ؟
 
 
 
5-آن چیست که هم آن را می خوریم و هم آن را می گردانیم؟
 
 
 
6-بافتم و بافتم، پشت کوه انداختم؟
 
 
 
7-چیست آن گرد گنبد بی در       پوست در پوست گرد یکدیگر   
هرکه بگشاید این  معما  را       رخش  از  آب  دیده  گردد  تر
 
 
 
8-چگونه می توان به باشگاه طرفداران دراکولا پیوست؟
 
 
 
9-یک نصفه گوجه فرنگی به چه شباهت دارد؟
 
 
 
10-چگونه می فهمید که یک فیل زیر تختتان است؟
 
 
 
11-آن چیست که پا ندارد ولی به همه جا می رود؟
 
 
 
12-چرا پسر بچه از پدرش می خواهد در یخچال بنشیند؟
 

امتیاز به مطلب

دارودرمانی و جراحی چاقی

محمدرضا کریمی

دکتر داروساز

داروهایی که معمولاً برای درمان چاقی تجویز می شوند عبارت از اورلی استات orlistat و سیبوترامین هستند. مصرف آنها باید همراه با یک برنامه کاهش و تثبیت وزن باشد. این داروها آثار مثبت زیادی نیز در کاهش خطر بیماری های قلبی و عروقی، کنترل مرض قند و سایر بیماری های مرتبط با چاقی دارند. معمولاً کاهش وزن در شش ماه اول درمان روی می دهد و پس از آن مرحله تثبیت وزن قرار دارد. اگر در عرض شش ماه، کمتر از پنج درصد از وزن اولیه بیمار کم شده باشد، نیاز به قطع دارو درمانی است. این داروها برای کاهش و تثبیت وزن بزرگسالان چاق به کار می روند و در مورد کاربرد آنها در کودکان اطلاعاتی وجود ندارد.

با به دست آمدن کاهش وزن مطلوب، ادامه دارو درمانی به مدت دو تا چهار سال به نگهداری این کاهش وزن کمک می کند.

منطقی ترین کار برای قطع مصرف دارو پس از کاهش وزن و تثبیت آن، طی 24-12 ماه، قطع مصرف دارو و تحت نظر قرار دادن بیمار است و در صورتی که بیمار دوباره شروع به ازدیاد وزن کرد، آنگاه درمان دارویی را مجدداً آغاز کرد.

داروی orlistat یا xenical

اورلی استات یک مهار کننده آنزیم لیپاز روده ای است که میزان جذب چربی ها را در روده کم می کند. حین مصرف این دارو لازم است که بیمار رژیم غذایی کم چرب داشته باشد وگرنه دچار دفع چربی در مدفوع و اسهال خواهد شد. دوز معمول آن سه کپسول سه بار در روز است.

در مقایسه با شبه دارو که کاهش وزنی معادل پنج کیلوگرم دارد، اورلی استات به طور متوسط 9.6 کیلوگرم کاهش وزن ایجاد می کند. علاوه بر کاهش وزن، سایر آثار مثبت این دارو عبارتند از: کاهش کلسترول و LDL (چربی بد)، کم کردن فشار خون و افزایش HDL (چربی خوب). همچنین در اثر مصرف این دارو سوخت و ساز قند بیماران در جنبه های مختلفی مثل غلظت قند و حساسیت به انسولین بهبودی نشان می دهد.

عوارض جانبی

اکثر عوارض دارویی اورلی استات،‌ گوارشی بوده و می توان آنها را با رژیم غذایی کم چرب کنترل کرد و این موضوع درس خوبی هم برای بیماران است. چراکه برای اجتناب از اسهال و دفع چربی در مدفوع مجبور به رعایت رژیم غذایی سالم تری خواهند بود. یک مشکل، اختلال در جذب ویتامین های محلول در چربی است. در صورت مصرف درازمدت دارو، ، شب ها قبل از خواب به تجویز مکمل های ویتامینی ‌نیاز است.

هنگامی که این دارو برای بیماران چاقی که پیوند اعضا انجام داده اند تجویز می شود،‌ لازم است غلظت داروهای مهار کننده ایمنی محلول در چربی مانند سیکلوسپورین را به طور منظم بررسی کرد.

داروی سیبوترامین

این دارو دو اثر مهم مهارکنندگی هم بر سیستم مرکزی و هم محیطی دارد. به صورت مرکزی باعث تقویت احساس سیری و کم شدن میل به غذا می شود. به طوری که میزان مصرف غذا در هر وعده حدود ده درصد کاهش می یابد. با اثرگذاری محیطی خود هم جلوی افت سوخت و ساز حین استراحت را که معمولاً طی کاهش وزن به وقوع می پیوندد می گیرد. مصرف این دارو نیاز به کنترل فشار خون و ضربان قلب دارد. این دارو نیز به اندازه اورلی استات در کاهش وزن اثربخش است. سیبوترامین نیز در مبتلایان به مرض قند مؤثر بوده و موجب بالا رفتن HDL به میزان 25-20 درصد می شود.

عوارض سوء دارویی آن شامل خشکی دهان، خستگی و مشکلات گوارشی است و بعضی از بیماران احساس تپش قلب پیدا می کنند (افزایش ضربان قلب غالباً به میزان دو تا سه ضربه در دقیقه رخ می دهد). همراه با کاهش وزن، فشار خون هم کم می شود. ولی کاهش فشار خون متناسب با میزان کم شدن وزن نیست و در بعضی از بیماران فشار خون بالا می رود و برای همین نیاز به بررسی منظم فشار خون است.

این دارو را معمولاً نباید برای مبتلایان به بیماری قلبی- عروقی یا پرفشاری خون تجویز کرد. همچنین از مصرف این دارو همراه با داروهای ضد افسردگی باید اجتناب کرد.

رژیم های بسیاری کم کالری و جایگزین های غذا

جایگزین های غذا معمولاً در چند ماه اول به طور مستمر و سپس به صورت متناوب تجویز می شود و به کمک آنها می توان وزن را کم کرد و این کاهش وزن را حتی بیش از چهار سال نگهداشت و همچنین عوامل خطر را کاهش داد. رژیم های بسیار کم کالری، اثربخشی خوبی دارند و بهتر است براساس یک برنامه از پیش تعیین شده، ابتدا کاهش وزن را با این رژیم آغاز کرد و در ادامه از دارودرمانی برای حفظ کاهش وزن استفاده کرد.

جراحی چاقی

مؤثرترین راه درمان چاقی جراحی است. به این روش می توان کاهش وزن زیادی را (بیش از 20 کیلوگرم) ایجاد کرد و پابرجا نگه داشت. برای نیل به اثربخشی مطلوب، باید شیوه ترکیبی (مبتنی بر انتخاب صحیح بیمار، انجام عمل جراحی و اجرای برنامه تثبیت وزن) را دنبال کرد. فناوری های جدیدتر مخصوصاً نوارهای قابل اتساع معده ای، خطر آسیب رسانی کمتری داشته و برداشتن آنها آسان است.

امتیاز به مطلب

روش های کنترل وزن

محمدرضا کریمی

دکتر داروساز

برای درمان چاقی گذاشتن وقت کافی و بررسی همه جانبه موضوع اهمیت دارد. چند نکته مهم در این رابطه عبارتند از:

-راهبردهای متداول کنترل وزن مؤثر بوده و امکان نگهداری کاهش وزن تا چهار سال وجود دارد (یا حتی بیشتر به کمک جراحی).

-کاهش متوسط وزن بدن به میزان پنج تا ده درصد منافع زیادی از جمله، کاهش خطر بیماری های قلبی- عروقی، کنترل مرض قند، بهبود ایست تنفس حین خواب، افزایش تحرک، بهینه شدن باروری و ارتقای کیفیت زندگی را در پی دارد.

-کاهش خفیف وزن بدن می تواند میزان بروز مرض قند را در افراد پرخطر کاهش دهد.

مبنای تمام درمان های کاهش وزن و نگهداری آن،‌ داشتن یک برنامه تغییر رفتاری برای عوض کردن الگوهای تغذیه ای و افزایش فعالیت است. کم کردن دریافت انرژی به میزان 600-500 کیلو کالری در روز به کاهش وزن کمک می کند و راه دستیابی به آن کاهش مصرف چربی های اشباع شده  و افزایش مصرف فیبرهای غذایی و کربوهیدرات های با قند کم است. در صورت تمایل می توان مصرف پروتئین را نیز افزایش داد. رژیم غذایی ای که برای کاهش وزن بیمار تجویز می شود باید برای وی مطلوبیت داشته، منطبق با عادات غذایی او بوده و همراه با تغییرات کوچک و تدریجی باشد تا در نهایت میزان دریافت انرژی را کاهش دهد.

فعالیت را باید افزایش داد. برای این کار می توان راهکارهایی برای افزایش موردی فعالیت های روزمره مثل پیاده روی به محل کار، از پله بالا رفتن و پیاده روی تا ایستگاه مترو را در نظر گرفت و یا برنامه اختصاصی ورزشی تجویز کرد. استفاده از ابزارهای کمکی مثل گام شمار کمک کننده است و تجویز ورزش و فعالیت های بدنی از سوی پزشک اثربخش تر خواهد بود.

درمان های اضافی وقتی تجویز می شوند که بیماران دارای نمایه توده بدنی بالای 27، با روش اصلاح شیوه زندگی به کاهش وزن دست نیابند یا دچار مشکلات پزشکی همزمان، نظیر مرض قند، عوامل خطر قلبی- عروقی، ایست تنفس حین خواب یا آرتریت شده باشند.

درمان های اضافی مورد نظر عبارتند از: دارو درمانی، استفاده از جایگزین های غذا،‌ رژیم غذایی بسیار کم کالری و جراحی چاقی در کسانی که نمایه توده بدنی بالای 35 و ناتوانی های همراه با آن را دارند. تعیین نسبت بیمارانی که نیاز به درمان اضافی دارند مشکل است. این امر بستگی کامل به نوع برنامه اصلاحی شیوه زندگی و درجه پایبندی بیمار به آن، شدت عوارض و بیماری های مربوط به چاقی دارد. تخمین زده می شود که 30-25 درصد افراد چاق نیاز به درمان های اضافی داشته باشند.

امتیاز به مطلب

چگونه بفهمیم که چاقیم یا نه؟

محمدرضا کریمی

دکتر داروساز

مقالات مرتبط: چاقی، دلایل به وجود آمدن و میزان شیوع آن –  چگونه بفهمیم که چاقیم یا نه؟  –  روش های کنترل وزن  –  دارودرمانی و جراحی چاقی

نمایه توده بدنی کماکان آسان ترین وسیله اندازه گیری بالینی چاقی به حساب می آید ولی محدودیت کاربرد آن در کودکان، سالمندان و افراد بسیار عضلانی وجود دارد (نمایه توده بدنی BMI= وزن (به کیلوگرم) تقسیم بر مجذور قد (به متر)). همچنین بحث زیادی در مورد تناسب محدوده های این نمایه که برای اضافه وزن و چاقی سفیدپوستان وضع شده، در سایر نژادها از قبیل آسیایی ها وجود دارد. آن چه در موردش شک و تردیدی وجود ندارد ضرورت اندازه گیری بافت چربی مرکزی (شکمی یا احشایی) در ارزیابی بالینی است. چاقی شکمی مخاطرات بیشتری در ابتلا به بیماری هایی مثل نوع دوم مرض قند، اختلال چربی خون، پرفشاری خون و بیماری های قلبی و عروقی ایجاد می کند و سنجش دور کمر ساده ترین راه اندازه گیری آن است. مردانی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، دور کمری بالای 102 سانتی متر داشته و زنان با دور کمر بیش از 88 سانتی متر در معرض خطر بیشتر هستند. افزایش خطر در مردان از دور کمر 94 سانتی متر و در زنان از دور کمر 80 سانتی متر شروع می شود.

شواهدی مبنی بر زیاد بودن این اندازه ها در آسیایی تبارها وجود دارد. به طوری که دور کمر 90 سانتی متری در مردان و 80 سانتی متری در زنان آسیایی به عنوان شروع محدوده پرخطر پیشنهاد شده است. روش دیگر سنجش بافت چربی مرکزی، نسبت دور کمر به دور باسن است که در مورد ارزشمند بودن آن در مطالعات اپیدمولوژیکی، بحث و تردید وجود دارد.

امتیاز به مطلب

چاقی، دلایل به وجود آمدن و میزان شیوع آن

محمدرضا کریمی

دکتر داروساز

مقالات مرتبط: چاقی، دلایل به وجود آمدن و میزان شیوع آن –  چگونه بفهمیم که چاقیم یا نه؟ –  روش های کنترل وزن –  دارودرمانی و جراحی چاقی

چاقیامروزه چاقی به عنوان یک معضل اجتماعی و مشکل عمده سلامتی شناخته می شود. بر اهمیت چاقی در ایجاد بیماری های مختلف در گزارش فنی سازمان بهداشت جهانی WHO تأکید شده است. یکی از یافته های مهم علمی حاکی از این است که کاهش خفیف وزن (حدود پنج کیلوگرم) آثار مثبت زیادی در کاهش عوامل خطر بیماری های قلبی و عروقی و بروز مرض قند دارد.

سبب شناسی

برای وقوع چاقی باید دست کم یکی از این دو حالت وجود داشته باشد. یکی افزایش ورود کالری بیش از نیاز بدن و دیگری کاهش مصرف انرژی و یا این که هر دوی آنها با هم وجود داشته باشد. در کشورهای توسعه یافته و برخی از کشورهای در حال توسعه به دلیل افزایش شدید مصرف غذاهای آماده، کاهش تحرک جسمانی و کم شدن فعالیت های روزمره (به خاطر استفاده بیشتر از فناوری ها، کمبود وقت، رعایت اصول ایمنی و تغییر در محیط زندگی) پدیده چاقی بشدت رو به گسترش نهاده است و علل ژنتیکی نقش کمتری در این زمینه ایفا می کند.

شیوع چاقی

شیوع چاقی جهان گیر است و برای اولین بار در هزار سال گذشته، بشر به دلیل چاقی دستخوش کاهش امید به زندگی شده است. براساس نتایج بررسی کشوری نظام مراقبت بیماری های غیرواگیر ایران که در سال 1383 به وسیله مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام شده، در کل کشور 28.4 درصد افراد اضافه وزن، 10.7 درصد چاقی و 3.7 درصد چاقی مفرط دارند.

خطرات چاقی

چاقی احتمال مرگ را بالا برده و با بیماری های متابولیکی (مرض قند، پرفشاری خون، اختلالات چربی خون و بیماری های قلبی- عروقی) و نیز بیماری های مکانیکی (استئوآرتریت و ایست تنفس انسدادی حین خواب) رابطه دارد. امروزه می دانیم که چاقی یک عامل برای بروز انواع خاصی از سرطان ها (سرطان سینه، رحم، پروستات، روده، کلیه و لوزالمعده) است.

اگرچه مطالعات خوبی بر روی آثار کاهش وزن بر میزان مرگ و میر افراد صورت  نگرفته، ولی نتایج یک بررسی مقدماتی در این خصوص نویدبخش است. کاهش خفیف وزن آثار چشمگیری بر روی باروری اشخاص و بهبود اثربخشی برنامه های لقاح خارج رحمی دارد.

امتیاز به مطلب