محمدرضا کریمی

در برخی بازارهای بین الملل، داشتن یک ذهن باز مهم تر از یک کیف پول باز است. برای موفقیت یک کارآفرین داشتن سواد فرهنگی به اندازه مهارت ها و ایده هایش مهم است. این امر در مورد ملت های اسلامی همچون عربستان سعودی نیز صادق است.

در این مطلب به فرهنگ کسب و کار اسلامی از دید کارآفرینان غربی که می خواهند فهم کسب و کاریشان را در بازارهای محلی بالا ببرند و تأثیر فرهنگ اسلامی را بر کسب و کار در کشورهای اسلامی درک کنند می پردازیم.

از دیدگاه رئیس یک آژانس بازاریابی آمریکایی (خانم کرنلسن) که جهت انجام یک پروژه سفری به عربستان سعودی داشت:

“اسلام تمام جوانب زندگی شامل حکومت و اقتصاد را در عربستان در بر می گیرد. پس در صورتی که تاثیر گسترده قواعد اسلامی را نفهمید، هرگز نخواهید فهمید که آنان (منظور مسلمان عربستان سعودی است) چگونه کسب و کارشان را انجام می دهند”.

از نقطه نظر عملی، کار کردن در محیط جهانی به احترام و دانش در مورد توافق نامه های خارجی نیاز دارد. در کشور عربستان، هفته کاری از شنبه شروع می شود و چهارشنبه پایان می یابد. قرار ملاقات ها هم عموماً حول و حوش نمازهای پنج گانه برنامه ریزی می شوند و بسیاری از کسب و کارها بعداز ظهرها تعطیل اند. بسیاری از کسب و کارها به صورت رو در رو هدایت می شوند و بر اسناد و قراردادها (چنانچه در جهان غرب مرسوم است) کم اتکا می شود. پس زمان انجام کسب و کار نسبی است.

اما کارآفرینانی که قصد توسعه کسب و کارشان را در فرهنگ های اسلامی دارند با چالش هایی فراتر از توافق نامه مواجه می گردند. در واقع برای ریسک (در فرهنگ اسلامی) جای کمی وجود داشته و تحمل برای به چالش کشاندن هنجارها کم تر (از فرهنگ غربی) است. در فرهنگ کسب و کاری که در برابر اختلاف و تعارض مقاومت می کند، یک کارآفرین با مسئولیت گفتگو جهت انجام مذاکره ای مؤثر به زحمت خواهد افتاد.

سرمایه گذاری و سودآوری سنگ بنای کسب و کار غربی است اما در اسلام انباشتن و دادن بهره ممنوع است. قانون قرارداد اسلامی، معامله بر پایه اعتبار را محدود می کند و این عقیده را قوت می بخشد که سرمایه بایستی برای توسعه جامعه یا برای سرمایه گذاری های مستقیمی که در آن قرض دهنده در هر سود و زیانی در کسب و کار شریک است مورد استفاده قرار گیرد. در هر اقتصادی که نه به وام های کسب و کار و نه سرمایه گذاری مخاطره پذیر مجال می دهد، استفاده از پول برای ایجاد پول غیر قانونی است. پس (به ظاهر) به نظر می رسد که یک فرهنگ بسیار متفاوت، تنها درها را به روی کارآفرینان می بندد. اما  عربستان سعودی برای کارآفرینان زیرکی که فرهنگ آنان را بپذیرند فرصت هایی عرضه می کند. به عقیده خانم کرنلسن در عین حال که نباید به زودی انتظار تغییراتی را در قوانین عربستان داشته باشیم، نسل جوان تر کارآفرینان سعودی را می بینیم که مشتاقانه به دنبال همکاری با همتایان غربیشان هستند. وی می گوید این نسل تحصیل کرده غرب، برای آمیزش نقاط قوت سیستم های سرمایه داری با ارزش های سنتی خود خلاقانه کار می کنند.

بسیاری از دولت های خلیج فارس به دنبال صنایع و تخصص های مستقل از انرژی اند. در عربستان سعودی، کسب و کارها و مراکز علمی در تلاش برای ارتقای نوآوری و کارآفرینی بوده و سعودی ها مشتاق یادگیری از تجربیات غربی هایی هستند که تاریخچه طولانی رشد موفقیت آمیز کسب و کارها در خارج از حیطه اولیه خود را دارند. کارآفرینان جهانی موفق، به فرهنگ های جدید با ذهنی باز نزدیک شده و تفاوت ها و فرصت ها را می پذیرند. با چنین ذهنیتی درها گشوده خواهند شد و دنیایی کاملاً تازه نمایان خواهد گردید.

ذکر این مطلب نیز جالب است که در مورد فرهنگ اسلامی با توجه به آیه 11 سوره رعد، “الله لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم، به درستی که خداوند حال هیچ قومی را دگرگون نخواهد کرد تا زمانی که خود آن قوم حال خویش را تغییر دهند” می توان توجه اسلام به توانمندسازی مسلمانان را ملاحظه کرد. در بخش های بعدی به فرانچایزینگ در کشورهای اسلامی خواهیم پرداخت.

محمدرضا کریمی

بی شک برای بیشتر مردم، کار کردن برای پول آسان تر از این است که یاد بگیرند پول برای آن ها کار کند. به ویژه زمانی این موضوع آشکارتر می گردد که افراد در رابطه با مسئله پول احساس ترس کنند.

از درس های بابای دارا این است که وی عقیده دارد: «ترس سبب ماندن بسیاری از مردم در یک شغل می شود. ترس از ناتوانی در پرداختن صورت حساب ها، ترس از اخراج، ترس از بی پولی، ترس از شروع دوباره، ترس از آموختن یک حرفه دیگر و دوباره برای پول کار کردن. بسیاری از مردم برده پول می شوند…».

اما ثروتمندان این گونه نیستند.

درس یک: ثروتمندان برای پول کار نمی کنند.

بسیاری از مردم دامی را که در آن افتاده اند نمی بینند. اگر چشم انداز خود را گسترش دهیم چیزی را می بینیم که بسیاری نمی بینند.

بسیاری را می توان با بهایی خرید. هر کدام هم بهایی دارند که به ترس و آزشان بستگی دارد. نخست، ترس از بی پول شدن آنان را به سختکوشی بر می انگیزاند. وقتی هم چک دستمزدشان را گرفتند آرزوهایشان سر بر می آورد و به فکر چیزهایی می افتند که پول می تواند برای آن ها بخرد. این گونه است که الگوی زندگی شکل می گیرد.

یعنی الگوی از خواب برخاستن، سر کار رفتن، پرداخت صورت حساب ها و دوباره از خواب برخاستن و ………و ……….. .

پس، مردم از بی پول شدن می ترسند و به جای روبرو شدن با ترس و به جای اندیشیدن، واکنش نشان می دهند (واکنش احساسی). یعنی از ترس به دنبال کار می روند، به امید این که پول ترس آنان را رفع کند. پس پول می تواند زندگی افراد را هدایت کند و حتی احساس و روان آن ها را هم در اختیار خود بگیرد.

اما پول همه مسئله ها را حل نمی کند. شادی خریداری شده با پول کوتاه مدت است. برخی از ثروتمندان هم چنینند. این افراد نه به تحریک آرزوها که از ترس، ثروت می اندوزند به این خیال که ثروت، ترس از بی پولی را برطرف می کند. این است که ثروت روی ثروت انبار می کنند. سپس دچار ترس از دست دادن این ثروت می شوند. البته، بی پولی هم به اندازه چسبیدن به پول نگران کننده است.

دلیل اصلی ناداری، ترس و نادانی است، نه اقتصاد، دولت یا ثروتمندان. ترس درونی و نادانی است که انسان را در دام اسیر می کند.

با راه ندادن به احساسات، فرصت اندیشیدن به دست می آید. بسیاری از مردم به فرمان ترس و آرزوها در پی چک دستمزد، افزایش حقوق و تضمین شغلی می روند، بدون این که بدانند این اندیشه های احساسات محور، آنان را به کجا خواهد کشانید. نادانی هم ترس و آرزو را فشرده تر می کند. پس، مدرسه و دانشگاه اغاز راه است نه پایان خط. مدارس بر آموزش راه (و روش) کار کردن تاکید دارند نه بهره برداری از قدرت پول.

به عقیده بابای دارا اشتغال بهترین راه حل مشکل نیست (به ویژه در درازمدت). دامی که ما در آن می افتیم ناشی از ترس و آرزوها است. پس اگر در سایه احساسات به بالاترین درآمد نیز دست یابیم هم چنان برده هستیم، برده ای با دستمزد بالا. زندگی بر پایه چک دستمزد، زندگی نیست و نباید به پول اجازه داد تا لگام زندگی را در دست گیرد.

باید پرسید آیا راه دیگری هم هست؟ احساساتی اندیشیدن و جمله هایی مثل همه باید کار کنند، من شایسته اضافه حقوق هستم و غیره اندیشه هایی احساسی اند. باید به جای این ها گفت: «آیا در این جا چیزی را از دست می دهم؟» این پرسش فرصت می دهد تا احساساتی اندیشیدن را کنار بگذاریم.

چیزهایی را ببینیم که دیگران نمی بینند و تنها به دنبال پول و ایمنی نباشیم. مغز خود را برای فرصتی برای پول ساختن به کار اندازیم. آن وقت حتی زمانی که خودمان حضور نداشته باشیم هم کسب و کارمان پول در می آورد، یعنی…. پول ما برایمان کار می کند.

برگرفته و خلاصه شده از بخش دوم کتاب بابای دارا بابای نادار اثر رابرت کیوساکی و شارون لچتر، ترجمه عبدالرضا رضایی نژاد