آیا انسان ها از خلاقیت می ترسند؟

محمدرضا کریمی

ترسآیا جوامع انسانی بر مبنای ایده های نو و افکار متفاوت افراد خلاق به رونق و پیشرفت می رسد؟ پاسخ بیشتر ما به این پرسش مثبت است. اما یک تحقیق نشان داده با این که بسیاری از افراد در ظاهر می گویند برای خلاقیت ارزش قایلند و حتی از کسانی در بین خودشان که تخیل بیشتری دارند تعریف می کنند اما این از ته دل نیست.

دلیلی که محققان می آورند این است که افراد مایل نیستند با مخاطرات همراه با ابداعات مواجه شوند. در واقع براساس یک قانون عام، ما انسان ها نامشخص بودن، بلاتکلیفی و عدم قطعیت را دوست نداریم و این موضوعات ما را مضطرب می کند. به طورکلی جهان مکان بسیار مبهمی است و بنابراین ما به سختی تلاش می کنیم تا جایی که می توانیم از ابهامات بکاهیم. این کار را هم با تکرار انتخاب های همیشگی و انتخاب هایی که وضع موجود را حفظ می کنند انجام می دهیم.
از طرف دیگر خلاقیت مستلزم تازگی و خیال پردازی درباره امکانات یا احتمالات جدید است. همچنین لازمه خلاقیت ارایه ترکیبی نو از عناصر است که این ترکیب تقریباً آزمایش نشده و آزمایش نشده هم نامشخص و ترس آور است. این شرایط ممکن است ما را به طور بالقوه دست پاچه و شرمسار کند چراکه هرگز تضمینی برای موفقیت وجود ندارد.
یک نمونه از تناقض بین حرف و عمل را می توان در سازمان ها، نهادها و افراد تصمیم گیر مشاهده کرد. آنها با این که ادعا می کنند خلاقیت برایشان مهم است ولی اغلب ایده های خلاق را رد می کنند.
بسیاری از معلمان هم دوست ندارند که دانش آموزان کنجکاوی نشان دهند یا تفکر خلاق داشته باشند. حتی اگر خلاقیت به عنوان یکی از اهداف مهم آموزش و پرورش مطرح شود. اگر هم معلمی به طور دایم روش ها و کارهای خلاقانه دانش آموزی را خنثی می کند ممکن نیست که او بتواند در مقابلش استقامت کند مخصوصاً اگر چنین دانش آموزی در سنین کودکی باشد. در عوض دانش آموز ممکن است بیاموزد افکار خلاقانه اش را پیش از این که به طور کامل شکل بگیرد متوقف کند تا مبادا به دردسر بیفتد یا حرف اشتباهی بزند و کار اشتباهی از او سر بزند. به این ترتیب فرد ممکن است به طور همه جانبه شخصیتی ضد خلاقیت پیدا کند و حتی نسبت به آن دچار تعصب شود این در حالی است که به احتمال زیاد از نگرش منفی خود به خلاقیت هم ناآگاه است.
یک تحقیق نشان داده ما ممکن است به طور ناخودآگاه در مقابل عقاید خلاق تعصب نشان دهیم که خیلی شبیه به نژادپرستی یا ترس های روانی است.
دانشمندان برای انجام تحقیق خود از تستی موسوم به IAT استفاده کرده اند. آنها تاکنون با این تست شیوع ناخودآگاه تعصبات در زمینه هایی مثل نژاد، جنس، سن و بیماری روانی و ناتوانی را بررسی کرده اند و حالا این تست را در رابطه با خلاقیت که تاکنون نیازی به آزمایش آن احساس نمی شد هم به کار بسته اند.
آنها به این ترتیب نتیجه گرفتند که نوآوری هیچگاه به وسیله جامعه مورد استقبال قرار نگرفته. این نتیجه خود محققان را نیز حیرت زده کرده.
امتیاز به مطلب

تأثیر زیست شناسی گیاهی در مبارزه با مشکلات بشر

محمدرضا کریمی

گیاه

در حال حاضر سه مشکل عمده پیش روی بشر وجود دارد. این مشکلات عبارتند از موضوع کمبود غذا، تأمین انرژی و تخریب محیط زیست و هر سه اینها به گیاهان مربوطند.

همه غذای ما یا به طور مستقیم از گیاهان یا به شکل غیرمستقیم از طریق جانورانی که از گیاهان تغذیه می کنند تأمین می شود. گیاهان یک منبع تولید انرژی هم به شمار می روند. همچنین آنها به میزان زیادی در تغییرات آب و هوایی نقش دارند و عامل عمده نگرانی های زیست محیطی نظیر گسترش زراعت و به دنبال آن تخریب زیستگاه ها و آلودگی آبراه ها هستند.

درحالی که جمعیت جهان از شش میلیارد نفر فراتر رفته و با وجود تقریباً یک میلیارد گرسنه، امنیت غذایی به یک موضوع کلیدی هم در کشورهای توسعه یافته و هم درحال توسعه تبدیل شده است. این در حالی است که سوء رفتار انسان نه تنها به گرم شدن زمین منجر شده بلکه به رشد وقوع بلایای طبیعی آب و هوایی انجامیده که کشاورزی را تهدید می کند. از طرفی بخش صنعت و کشاورزی منشأ آلودگی های گسترده زیست محیطی است و همین سبب شده مناطق وسیعی از زمین برای کشت محصولات موجود بلااستفاده و آب ها نیز آلوده گردند.

در همین حال با کاهش منابع انرژی فسیلی تقاضا برای سوخت های زیستی نیز افزایش می یابد و همین امر تقاضاهای فزاینده ای را برای بخش کشاورزی ایجاد می کند.

در این شرایط استفاده از علوم گیاهی برای حل چالش های عمده پیش روی انسان در قرن 21 کلیدی است. درنتیجه توسعه فناوری های جدید هم در این حوزه الزامی است. با توسعه فناوری های جدید، زیست شناسی گیاهی به گونه ای تغییر می کند تا با استفاده از آن بتوان به نیازهای بشر پاسخ گفت. با توسعه علوم گیاهی نسل جدیدی از گیاهان و روش ها به وجود می آید تا بهره وری در زراعت و میزان تحمل بخش کشاورزی در برابر فشارها به حداکثر برسد. همچنین می توان کشت گیاهان زراعی را به شکل پیش بینی پذیر اداره کرد.

درنهایت محققان این قابلیت را در زیست شناسی گیاهی می بینند که چندین راه حل را برای دلهره آورترین مشکلات بشر در قرن 21 یعنی کمبود فزاینده غذا، کاهش ذخایر نفت و کاهش میزان آب شیرین ارایه کند.

امتیاز به مطلب

خطر تولید زیاد محصولات دامی

حمیده احمدیان راد

گاوتقاضای جهانی برای گوشت، شیر و تخم مرغ طی چهار دهه گذشته سه برابر شده است و انتظار می رود تا سال 2050 نیز به دو برابر رقم کنونی افزایش یابد. این در حالی است که افزایش میزان تولیدات دامی اثرات زیادی بر محیط زیست به جا می گذارد و به روند گرم شدن زمین سرعت بیشتری می دهد.

محققان اروپایی نشان داده اند که تولید گوشت اثرات منفی زیادی بر محیط زیست به جا می گذارد. این در حالی است که مصرف کنندگان چه در اروپا و چه در بسیاری دیگر از مکان های جهان انتظار دارند به راحتی گوشت، تخم مرغ و شیر را از مراکز خرید تهیه کنند و در کیسه های خریدشان به خانه ببرند. درحال حاضر متوسط سرانه مصرف گوشت در جهان 50 کیلوگرم است اما در اروپا میزان متوسط مصرف گوشت تقریباً دوبرابر این رقم است.

تولید دام منابع زیادی مثل زمین، انرژی، آب و مواد مغذی خاک را به کار می گیرد. علم جدید می تواند به بخش کشاورزی کمک کند تا بهره وری از منابع افزایش یابد. درعین حال تقاضا برای منابع هم به سرعت در مقیاس جهانی درحال افزایش است. بنابراین ما نیاز داریم به فوریت ایده های نوآورانه ای ارایه کنیم تا از پایداری تولیدات بخش کشاورزی در آینده مطمئن شویم. چنین ایده هایی برای تضمین امنیت مواد غذایی و انرژی در سطح جهانی کاملاً حیاتی خواهد بود.

دانشمندان اروپایی می گویند لازم است طرح های تحقیقاتی بر استخراج انرژی زیستی از ضایعات به منظور کاهش مصرف انرژی فسیلی متمرکز شود. افزایش میزان بازیابی مواد مغذی به منظور کاهش استفاده از کودهای مصنوعی و همچنین حفظ کیفیت خاک با برگرداندن مواد آلی به زمین کشاورزی از دیگر محورهایی است که لازم است طرح های تحقیقاتی بر آنها متمرکز شود. درحال حاضر تنها در کشور دانمارک سالانه 34 میلیون تن کود حیوانی تولید می شود.

به این ترتیب اروپایی ها پروژه های خود در بخش تولید محصولات کشاورزی را بر سه حوزه مواد مغذی، انرژی و مواد آلی متمرکز کرده اند.

آنها می گویند این سه پارامتر برای افزایش میزان پایداری در تولیدات بخش کشاورزی کلیدی هستند. به عنوان مثال، تولید کودهای مصنوعی به شدت انرژی بر است و یکی از مواد مغذی موجود در این کودها، یعنی فسفر یک منبع محدود است. با توسعه فناوری ها در زمینه بازیافت، ما مزایای چندی به دست می آوریم. توسعه علوم جدید و توسعه فناوری های سازگار با محیط زیست موجب می شود در بخش کشاورزی بهره وری از منابع افزایش یابد.

این قبیل پروژه ها موجب توسعه پایدار کشورها می شود.

پیش از این گزارشی از سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو نیز در همین زمینه منتشر شده بود که نشان می داد تولیدات دامی یکی از عوامل اصلی مشکلات زیست محیطی نظیر گرم شدن زمین، تخریب زمین، آلودگی آب و هوا و از بین رفتن تنوع زیستی است. این سازمان تخمین زده بود که دام ها مسئول تولید 18 درصد گازهای گلخانه ای در جهان هستند. به این ترتیب سهم بالقوه این بخش برای حل مشکلات زیست محیطی هم به همین اندازه بزرگ است.

این مطالعه نشان داد افزایش جمعیت و میزان درآمد افراد در سراسر جهان، همراه با تغییر اولویت های غذایی، موجب افزایش سریع مقدار تقاضا برای گوشت و شیر و تخم مرغ شده است. این در حالی است که جهانی شدن هم به افزایش میزان تجارت دام ها و واردات و صادرات آنها منجر شده است.

پیش بینی ها نشان می دهد رشد بخش دامی در حال حاضر بیشتر به صورت تولید صنعتی صورت می گیرد و این بخش در حال ورود به رقابت با بخش زراعت به منظور استفاده از زمین کمیاب، آب و دیگر منابع طبیعی است.

همچنین گسترش چراگاه ها به منظور استفاده دام ها دلیل اصلی جنگل زدایی است. این در حالی است که افزایش تعداد دام ها تهدیدی برای تنوع گونه های جانوری در جهان به شمار می رود چراکه با افزایش تعداد دام ها، جانوران دیگر زیستگاه های خود را از دست می دهند.

افزایش تولیدات دامی به شدت برمیزان عرضه آب درسراسر جهان هم اثر می گذارد. چراکه لازم است درصد بیشتری آب برای آبیاری محصولات خوراکی دام ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین بزرگ ترین منابع آلاینده آب ها اصولاً منشأ حیوانی دارند. به این ترتیب که آنتی بیوتیک ها و هورمون های استفاده شده برای دام ها، مواد شیمیایی دباغ خانه ها و … سرانجام به آب ها راه پیدا می کنند و به آلودگی آب ها می انجامند.

امتیاز به مطلب

سیارک چیست؟

حمیده احمدیان راد

سیارک ها سیاراتی در ابعاد کوچک هستند. جنس آنها از سنگ یا فلز است. آنها در واقع قطعاتی از پس مانده های شکل گیری منظومه شمسی هستند. منظومه شمسی حدود 4.6 میلیارد سال قبل تشکیل شده است.

بیشتر سیارک ها در منطقه ای بین مریخ و مشتری به دور خورشید می گردند. این منطقه کمربند سیارک ها نام دارد. تعداد خیلی کمی از سیارک ها خیلی به خورشید نزدیکند. هیچ کدام از سیارک ها جو ندارند.

سیارک ماتیلد

سیارک 253 ماتیلد، یک سیارک نزدیک به زمین است. ماتیلدحدود 60 کیلومتر قطر دارد و در کمربند سیارک ها بین مریخ و مشتری می گردد. این عکس در سال 1997 به وسیله ناسا گرفته شده

تعداد سیارک های کمربند سیارک ها
دانشمندانی که درباره فضاهای خارجی تر مطالعه می کنند حدس می زنند که بین 30000 تا 40000 سیارک در کمربند سیارک ها وجود داشته باشد که بیش از 0.5 مایل یا یک کیلومتر قطر دارند. تاکنون حدود سه هزار سیارک فهرست شده اند.

سیارک گاسپرا

گاسپرا، سیارک 951

تعداد خیلی بیشتری سیارک های کوچک تر هم وجود دارد. اولین و بزرگ ترین سیارکی که کشف شده "سرس" نام دارد. این سیارک اولین بار به وسیله ستاره شناس ایتالیایی جوزپه پیازی در سال 1801 کشف شد.

بزرگ ترین سیارک
سرس بزرگترین سیارک در کمربند سیارک ها است. این سیارک در مقایسه با سیارک های دیگر به قدری بزرگ است که تخمین زده می شود جرمش یک سوم جرم همه 3000 سیارک طبقه بندی شده باشد. سرس حدود 578 مایل یا 930 کیلومتر قطر دارد.

اندازه سیارک ها
کمربند سیارک ها بیش از 200 سیارک دارد که بیشتر از 60 مایل یا 100 کیلومتر قطر دارند. دانشمندان تخمین می زنند که بیش از 750000 سیارک در کمربند سیارک ها است که قطر آنها بزرگ تر از 3.5 مایل یا یک کیلومتر است. 

سیارک آیدا و ماه آن داکتیل

سیارک 243 آیدا و ماه ریز آن داکتیل1. این اولین سیارکی است که تاکنون پیدا شده که یک قمر دور آن می گردد.

میلیون ها سیارک کوچک تر هم وجود دارد. ستاره شناسان چندین سیارک بزرگ تر پیدا کرده اند که سیارک های کوچک تری دور آنها می گردند.

به این ترتیب سیارک ها اندازه های متنوعی دارند. چنان که گفتیم بزرگ ترین سیارک یعنی سرس حدود 600 مایل یا 970 کیلومتر قطر دارد. سرس اولین سیارک شناخته شده است. یکی از کوچک ترین سیارک ها فقط 20 پا یا شش متر قطر دارد. بیشتر سیارک ها کمتر از 18 مایل یا 30 کیلومتر قطر دارند..

جنس سیارک ها
ستاره شناسان سیارک ها را به دو گروه تقسیم بندی می کنند. گروه اول بیشتر از کربن ساخته شده اند. کربن یک ماده نرم و سیاه است که به وفور روی زمین یافت می شود. سیارک های دسته دوم از نظر داشتن مواد معدنی غنی هستند. این سیارک ها از مواد معدنی ی اکه به وسیله خورشید گرم شده اند به وجود آمده اند.

سیارک ها می توانند ماه شوند
سیارک ها می توانند بر اثر کشش جاذبه ای یک سیاره به خارج از مدار خورشیدی شان کشیده شوند و به جای این که به دور خورشید بگردند دور سیاره بگردند.

ستاره شناسان عقیده دارند که دو تا از ماه های مریخ، فوبوس و دیموس سیارک های به دام افتاده به وسیله مریخ هستند.

مقالات مرتبط:

نزدیک ترین سیارک هابه زمین –   سیارک ها کی و چگونه کشف شدند؟ –   آیا زمین در مسیر برخورد با یک سیارک بسیار بزرگ قرار دارد –  سیارک ها –   ترکیب سیارک ها –  سیارک ها و انقراض نسل دایناسورها

امتیاز به مطلب

آیا دمای دست افراد گویای طبیعت آنها است؟

محمدرضا کریمی

دوستیآیا با اندازه گیری دمای دست افراد می توان طبیعت آنها را تشخیص داد؟ این پرسشی است که براساس عقیده عامیانه «دستان سرد، قلب گرم» مطرح شده. براساس این ایده افرادی که معمولاً دستانشان سرد است شخصیت های واقعاً مهربان و دوست داشتنی ای دارند. اما قرینه ای برای این برداشت وجود ندارد. یعنی مشهور نیست که افرادی که دستانی گرم دارند قلب های سردی دارند. آنها تنها افرادی هستند که دمای بدنشان در حدود 98.6 درجه فارنهایت (37 درجه سانتی گراد) است.

ایده «دستان سرد، قلب گرم» باعث شده تحقیقاتی درباره ارتباط بین دمای بدن با روانشناسی و روابط بین افراد صورت بگیرد. از جمله محققانی به نام های لارنس ویلیامز و جان بارگ شواهدی مبنی بر بی اعتباری این ایده ارایه کرده اند. به عقیده آنها برخلاف این عقیده، گرمای فیزیکی تداعی کننده گرمی روابط بین افراد است. برای مثال، ما ممکن است درباره این که رفتار یک نفر چقدر دوستانه است یا وی چقدر قابل اعتماد و مفید است صحبت کنیم و سپس در صدد برآییم ارزیابی کنیم آیا او واقعاً دوست ما است یا باید از او اجتناب کنیم. در این شرایط گرمای فیزیکی تقویت کننده ایده ما درباره افراد است و کمک می کند به آینده فکر و برای رفتارهای متقابل برنامه ریزی کنیم.

ویلیامز و بارگ به مطالعه کلاسیک دانشمندی به نام هری هارلو هم استناد می کنند. در این مطالعه هارلو و همکارانش دو جانشین برای مادر چند نوزاد بوزینه درست کردند. یکی از این مادران مصنوعی از پارچه درست شده بود و با نور لامپ گرم می شد و مادر دیگر از سیم ساخته شده و غذای نوزادان را تأمین می کرد. این مطالعه نشان داد نوزادان بوزینه، مادر پارچه ای را به مادر ساخته شده از سیم ترجیح می دهند. این در حالی است که غذایشان از مادر سیمی تأمین می شده است.

محققان نتیجه گرفتند میمون های نوزاد مادران پارچه ای را به خاطر آسایشی که نصیبشان می کرد انتخاب می کردند و تنها از فرط گرسنگی مجبور می شدند به مادران سیمی مراجعه کنند. هارلو با استفاده از این یافته اهمیت آسایش ناشی از تماس به ویژه در سال های اولیه زندگی را نشان داد. فقدان این نوع آسایش به مسایل تکاملی و رشدی مراحل بعدتر زندگی گره خورده. از کار هارلو مراکز مراقبت از کودکان بهره بردند.

براین اساس دانشمندان می گویند حس آسایش، ایمنی و اعتماد که به گرمای فیزیکی مراقبان سال های اولیه زندگی ما ارتباط تنگاتنگ دارد باعث می شود ما گرمی روانی را به گرمای فیزیکی ارتباط دهیم.

در تحقیق ویلیامز و بارگ، شرکت کنندگان در مطالعه یک فنجان قهوه داغ را برای مدت کوتاهی در دست نگهداشتند و نتیجه این بود که این افراد نسبت به شرکت کنندگانی که مدت کوتاهی فنجان قهوه سرد را نگهداشتند بیشتر احتمال داشت دیگران را درک کنند. به عبارتی آنها ویژگی های شخصیتی گرم تری از خود نشان دادند. همچنین شرکت کنندگانی که یک بالشتک داغ را در دست نگه داشتند در مقایسه با افرادی که بالشتک سردی را در دست گرفتند بیشتر احتمال داشت تا بعداً پاداشی را انتخاب کنند که می توانستند آن را با یک دوست سهیم شوند.

این مطالعه تأثیر عوامل خارجی بر نوع روابط ما با دیگران را بیان می کند. محققان در توجیه نتایج مطالعه شان می گویند اگر ما در معرض سرما قرار بگیریم، به این معنا است که ممکن است درگیر یک وضعیت ناراحت کننده شده باشیم و بخواهیم وضعیتمان را راحت تر کنیم. اما اگر گرم باشم (البته نه داغ و عرق ریزان) به این معنی است که احتمالاً راحتیم و بیشتر احتمال دارد بپذیریم درباره نیازهای دیگران فکر کنیم. آنها درنهایت نتیجه گرفتند که دستان سرد مساوی قلبی گرم نیست اما حاکی از وضعیتی ناراحت کننده است که لازم است مورد توجه قرار گیرد.

البته برخی می گویند این مطالعه به هرحال ناقض ایده «دستان سرد، قلب گرم» در رابطه با افرادی که دستانشان معمولاً سرد است نیست بلکه چگونگی تأثیرگذاری تغییرات موقتی زیست محیطی بر چگونگی درک ما از وضعیت دیگران را بررسی کرده است. در پاسخ به این ابهام هم دانشمندان می گویند شاید تفسیر ما از گرما و سرمای فیزیکی ریشه در تجربیات احساسی مان در رابطه با دیگران داشته باشد. تجربیاتی که برخی احساسات و گرمی روانی را به گرمی فیزیکی متصل می کنند.

عده ای دیگر نیز می گویند که شاید عبارت «دستان سرد، قلب گرم» از سوی کسانی مطرح شده باشد که می خواهند نگرانی خود در رابطه با سردی دستانشان را رفع کنند!

امتیاز به مطلب

آیا رشد روانی پس از تجربه ای سخت، ایده ای صحیح است؟

محمدرضا کریمی

مسایل روانیتروما صدمه روانی ناشی از شوک پس از یک حادثه یا واقعه خشونت بار و به طورکلی تجربه ای دشوار در زندگی افراد است. تجربه رشد روانی پس از تروما هم ظاهراً می تواند پس از نوعی آسیب شدید روانی یا تروما رخ دهد. به این ترتیب رشد پس از تروما مستلزم تجربه یک زندگی دشوار مثل دست و پنجه نرم کردن با سرطان است.

گفته می شود این تجربه می تواند باعث ایجاد تحولی روحی و روانی در فرد شود و چشم انداز مثبت تری در هنگام مواجهه با وقایع زندگی در وی ایجاد کند. اما تحقیقاتی که در سال های اخیر انجام شده تاحدی خلاف این نظر را ثابت می کند.

به عنوان مثال براساس یک تحقیق افرادی که پس از یک آسیب روانی شدید می گویند شروع به بوییدن گل سرخ کرده اند و آن را به پای رشد پس از تروما می گذارند، ممکن است درواقع در سراشیبی روانی قرار گرفته باشند. این نزول روانی گاهی تظاهرات عجیب و غریبی می یابد که به طور بالقوه فاجعه بار است.

تحقیق دیگری که در سال 2007، به دنبال وقوع حملات 11 سپتامبر در نیویورک انجام شد نشان داد کسانی که اعلام کرده اند پس از لمس از نزدیک این واقعه، تجربه رشد را گزارش داده اند درواقع بیشتر به پریشانی روانی متمایلند.

تحقیقی دیگر در رابطه با رشد پس از تروما، بر روی 20 هزار نفر انجام شده است. افراد مورد بررسی در این مطالعه بیشتر از ساکنان منطقه خاورمیانه بودند. بسیاری از شرکت کنندگان در این مطالعه گفته بودند پس از مشاهده از نزدیک درگیری ها در منطقه فلسطین اشغالی خود را در دوره ای از رشد شخصی می بینند و بهتر عمل می کنند. این در حالی است که محققان می گویند آنها خود را فریب می دادند. هنگامی که محققی به نام استیون هابفل و همکارانش این افراد را از نظر میزان ابتلا به افسردگی بررسی کردند، متوجه شدند که درواقع آنها بدتر عمل می کنند.

نکته نگران کننده تر این بود که چیزی که به آن «رشد» اطلاق می شود، ظاهراً شکل دوباره ای به نگرش هایشان داده بود. همچنین افرادی که رشد پس از تروما را گزارش می دادند بدطینت تر و شرورتر بودند، تمایل به کشتن دشمن داشتند، دیگران را بیشتر پس می زدند و اقتدارگراتر بودند. در محدوده خود اسراییل این افراد انعطاف ناپذیرتر، راست گراتر و حامی خشونت و نژادپرستی بودند.

با وجود این که بسیاری از کودکان در معرض تجربه های سخت مثل بلایای طبیعی و حوادث قرار می گیرند و از علایم استرس پس از سانحه رنج می برند اما در یافتن معالجات مؤثر برای آنها تحقیقات زیادی انجام نشده و این که بهترین مداخلات برای کمک به این کودکان چه هستند کاملاً مشخص نیست. همچنین هیچ مطالعه ای که بینشی کلی نسبت به تأثیر مداخلات درمانی در بلندمدت ایجاد کند صورت نگرفته.

در تجزیه و تحلیل 6647 خلاصه تحقیق درمان روانی و دارویی، تنها یک نوع درمان روانی برای کمک به کودکان زیر 17 سال در کوتاه مدت یافت شده و از هیچ داروی مفیدی نشانی نیست.

اما احساس رشد بعد از تروما از کجا منشأ می گیرد؟ به گفته هابفل وقتی فرد دچار تروما می شود همین که به روز بعد برسد کافی است. در این شرایط اگر پزشکان و حتی رسانه ها به فرد بگویند که باید با کسب تجربه از واقعه پیش آمده ببالد و رشد کند، شاید واقعاً بتواند این شوک را تحمل کند. به این ترتیب فرد احساس می کند که باید به کارش ادامه دهد و نقش والد بودن برای بچه هایش را از سر بگیرد و … منتها دیگران می گویند که این کافی نیست و فرد باید رشد کند و او هم واقعاً می خواهد که در این مسیر گام بردارد در نتیجه احساس رشد می کند.

محققان امیدوارند با استفاده از این قبیل تحقیقات بتوانند به افرادی که به نوعی به خاطر مواجهه با مشکلات، زندگیشان تحت تأثیر قرار می گیرد کمک کنند. به عنوان مثال براساس نتایج این قبیل تحقیقات می توان انعطاف پذیری سربازان را تقویت کرد.

کلید کاهش اثرات روانی حوادث سخت
محققان می گویند با استفاده از یک مسدود کننده سنتز پروتئین در مغز می توان ترس و استرسی که به دنبال حوادث سخت به وجود می آید را کاهش داد. این یکی از مهم ترین یافته های علوم اعصاب است و نتایج بالینی مهمی برای درمان افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه دارد. دانشمندان می گویند برای رسیدن به این نتیجه از یک الگوی شناخته شده رفتاری در زمینه نحوه شکل گیری خاطرات ترس آور استفاده کرده اند. بادامه مغز ناحیه کلیدی در رفتارهای مربوط به ترس است و ارایه راپامایسین که یک مسدود کننده سنتز پروتئین است می تواند پیوند سلول ها در مغز را کنترل کند.

امتیاز به مطلب

نحوه تولید غذاهای آینده

محمدرضا کریمی

سیبتاکنون برنامه های زیادی برای حوزه زیست شناسی مصنوعی پیشنهاد شده که بسیاری از آنها غیرمتعارف و غیرعادی به نظر می رسند. با این وجود مراکزی مانند سازمان فضایی ناسا با علاقه به بررسی طرح هایی که در این حوزه ارایه می شود می پردازند. ناسا به ویژه علاقه خاصی به طرح های مربوط به تولید غذا در فضا دارد.

زیست شناسی مصنوعی شاخه جدیدی در تحقیقات زیست شناسی است که از آمیختن علوم و مهندسی به وجود آمده است. دانشمندان ناسا عقیده دارند موجودات زنده ای که از طریق مهندسی رشد و تکثیر پیدا می کنند، فواید زیادی دارند و ظرفیت این را دارند تا کارهای زیادی برای انسان های مستقر در فضا انجام دهند. این فواید از تولید غذا و سوخت گرفته تا تصفیه فاضلاب را شامل می شود.

از آن جایی که موجودات زنده خودشان را تکثیر و تکرار می کنند، تنها لازم است فضانوردان مقداری هاگ، بذر و رآکتور زیستی به فضا منتقل کنند و بقیه کار را خود موجودات زنده انجام می دهند. رآکتور زیستی دستگاهی است که به منظور رشد دادن موجودات زنده ای مثل باکتری ها مورد استفاده قرار می گیرد. به این ترتیب این دستگاه می تواند به ایجاد یک محیط بیولوژیک فعال در فضا کمک کند.

به این ترتیب شاید مهندسی زیستی به ما کمک کند تا روزی در مسیر تولید، پردازش و آماده سازی غذاها در فضا حرکت کنیم. منتها حرکت در این مسیر پیچیده است.

البته تحقیقات درباره غذاهای آینده تنها منحصر به تولید غذا در فضا نیست. تاریخچه ارایه نظرات در این باره، هم طولانی و هم جالب است و نه تنها به فرهنگ پخت و پز و علم تغذیه بلکه به علم و فناوری داغ روز هم گره خورده.

در دهه 1890 میلادی فناوری شیمی مصنوعی، تولید مواد شیمیایی آلی را امکان پذیر کرد. به این ترتیب صنایع جدیدی متولد شدند که رنگ ها و طعم دهنده های مصنوعی را تولید می کردند. با پیشرفتی که در مدت یک قرن در این حوزه انجام گرفت، شیمی دان ها به پیش بینی آینده تولید غذا دست می زنند. در سال 1894 مارسلین برتلوت که یکی از بزرگ ترین شیمیدان ها در همه دوران شناخته می شود، پیش بینی کرد که انسان ها در آینده دیگر مجبور به کشاورزی نیستند. به گفته وی انسان ها در آینده گوشت مصنوعی، آرد مصنوعی، سبزیجات مصنوعی و … می خورند. مزارع گندم و ذرت و … از چهره زمین پاک می شوند، چون برای تولید آرد و غذاهای دیگر، به زمین نیاز نیست، بلکه این مواد ساخته می شوند. ذغال سنگ هم دیگر استخراج نمی شود، مگر با هدف استفاده از آن برای ساخت نان یا گوشت. چرخ کارخانه های بزرگ غذایی هم نه به وسیله احتراق مصنوعی، بلکه با استفاده از حرارت پایه ای جهان خواهد چرخید.

اما پرسش اینجا است که این مواد غذایی به چه شباهت دارند و مزه شان چگونه است.

مهندسان زیست شناس می گویند ما در آینده مواد غذایی را به گونه ای ارایه خواهیم داد که از نظر شیمیایی، گوارشی و دارا بودن مواد مغذی، مشابه غذاهای امروزی باشند. منتها شکل غذاها در آینده متفاوت خواهد بود. شاید این غذاها به شکل قرص باشند. منتها قرصی از هر رنگ و هر شکلی که موردنظر ما است و احتمالاً به طورکامل حس علاقه به غذا خوردن را نیز در انسان ارضا می کند.

به این ترتیب که شیر، تخم مرغ، آرد، گوشت و درحقیقت همه خوراکی ها، حاوی تقریباً همه عناصر کربن، هیدروژن، اکسیژن و نیتروژن هستند (درصد بقیه عناصر در آنها خیلی کم است). این چهار عنصر هم در سراسر جهان وجود دارند و بنابراین همه مواد غذایی ای که در حال حاضر در طبیعت به عمل می آیند و رشد می کنند را می توان از طریق پیشرفت سریع و مداوم شیمی مصنوعی به دست آورد.

امتیاز به مطلب

تهدید ماهواره ها از سوی زباله های فضایی

محمدرضا کریمی

ماهواره در شروع عصر فضا، چندان به اشیایی که در نتیجه پرتاب های فضایی در مدار زمین رها می شدند توجه نمی شد. اما از اواخر دهه 1950 میلادی و به دنبال پرتاب ماهواره اسپوتنیک به وسیله روسیه، نگرانی ها درباره رشد تعداد اشیا در محدوده مدار افزایش یافت. شمار این اشیا در ابتدا به صورت ثابت و پیوسته و سپس خیلی سریع افزایش یافت و وقوع حوادثی هم باعث شد این مشکل توجه زیادی را به خود جلب کند.

هر شیء ساخته دست انسان که در مدار زمین قرار بگیرد ولی در خدمت هدفی مفید نباشد زباله فضایی تلقی می شود. انواع متداول زباله های فضایی، ماهواره هایی هستند که به پایان زندگی شان رسیده اند و یا دستگاه های پرتاب کننده ای هستند که برای قرار دادن ماهواره ها در مدار مورد استفاده قرار می گیرند.

به این ترتیب پیچ و مهره ها و اشیای دیگری که در طول مراحل استقرار ماهواره ها رها شده اند یا بقایای مربوط به مأموریت ها و قطعات ناشی از فروپاشی عمدی یا اتفاقی اشیای بزرگ، زباله فضایی محسوب می شوند. در مواردی نادر ممکن است فضاپیماهایی که در مأموریتشان شکست خورده و در مدار زمین از حرکت باز مانده و سرگردان شده اند هم به این زباله ها بپیوندند. به عنوان مثال می توان به سفینه روسی فوبوس- گرانت اشاره کرد که آ‌ماده رفتن به فوبوس، ماه مریخ بود ولی پس از مدتی سرگردانی در مدار زمین به اقیانوس آرام سقوط کرد.

شمار اشیای بزرگی که در سال های اخیر به وسیله حس گرهای نظامی آمریکا ردگیری شده و به طور رسمی از سوی دولت این کشور فهرست شده اند به حدود 15 هزار قطعه رسیده. علاوه بر این حدود 1000 ماهواره فعال هم در مدار وجود دارد.

در حال حاضر رشد فزاینده میزان زباله های فضایی به خاطر تهدیدی که برای ماهواره ها و فضاپیماهای سرنشین دار ایجاد می کنند تبدیل به یک نگرانی شده. به ویژه سرعت بسیار بالای اشیا در هنگام حرکت در مدار به این معنی است که زباله هایی به کوچکی یک سانتی متر می توانند به طور جدی به یک ماهواره صدمه بزنند یا آن را خراب کنند. این درحالی است که زباله ها ممکن است برای چند دهه یا حتی بیشتر در مدار باقی بمانند. در نتیجه هرچه زباله بیشتری روانه مدار شود، شمار این زباله ها هم افزایش می یابد.

در چند سال گذشته با افزایش میزان زباله های فضایی، خطر تصادف بین اشیای بزرگ در بخش پایینی مدار – زیر 2000 کیلومتر ارتفاع- دوبرابر شده. احتمال این که به یک ماهواره عملیاتی که در ارتفاع بین 800 و 900 کیلومتر کار می کند در مدت عمرش از سوی قطعه زباله ای بزرگ صدمه ای وارد شود درحال حاضر چند درصد است. اما برخورد با این قطعات به تدریج به یکی از تهدیدهای عمده برای زندگی ماهواره ها تبدیل می شود. به این ترتیب مالکان ماهواره ها به سختی کار می کنند تا تهدید را به حداقل برسانند.

علاوه براین، مطالعاتی که به وسیله سازمان فضایی ناسا و دیگر سازمان های فضایی انجام شده نشان می دهد بخش های پایینی مدار زمین در حال حاضر در وضعیت فوق بحرانی است. تراکم زباله ها در این منطقه زیاد شده چراکه روند اضافه شدن زباله ها به مدار سریع تر از روند برداشتن آنها است.

برای مقابله با این وضعیت لازم است اقداماتی مثل برداشتن قطعات یا زباله های بزرگ و حجیم از مدار انجام گیرد. به این منظور محققان استراتژی های فعالانه و مختلفی را در پیش گرفته اند. اما هیچ راه حل سریع و یا ارزان قیمتی در افق دیدشان وجود ندارد. این درحالی است که مقابله با این زباله ها چالشی فوری است و به حداقل رساندن تعداد زباله ها حیاتی است.

زباله هایی که اخیراً در مدار تشکیل شده اند در نتیجه دو نوع فعالیت گسترده به وجود آمده اند. اول فروپاشی اشیا در مدار و دوم تخریب عمدی ماهواره ها به وسیله سلاح های ضد ماهواره.

نگرانی درباره افزایش میزان زباله های فضایی به این نتیجه منتهی شد که آمریکا و دیگر کشورها یک کمیته هماهنگی ایجاد کنند. در اواسط دهه 1990 میلادی این کمیته بین المللی برداشتن گام های جدی برای کاهش میزان زباله های ایجاد شده در جریان عملیات های فضایی عادی را آغاز کرد. نتیجه تخلیه سوخت های باقی مانده در ماهواره ها است که امکان انفجار آنها وجود دارد.

منتها به موازات این تلاش ها وقوع چند حادثه قابل توجه بین سال های 2007 و 2009 میلادی تعداد کل زباله ها را به میزان زیادی افزایش داده است. به ویژه در سال 2009 میلادی برخورد بین یک ماهواره ایریدیوم آمریکایی و ماهواره کاسموس روسی قطعات زیادی ایجاد کرد. در ابتدای سال 2007 میلادی هم در نتیجه آزمایشی که به وسیله چینی ها انجام گرفت بیش از 3000 قطعه بزرگ زباله ایجاد شد. به این دلیل که چینی ها یک ماهواره آب و هوایی یک تنی را از بین بردند.

به طورکلی تکه تکه کردن کامل یک ماهواره به وسیله سلاح مقادیر عظیمی زباله ایجاد می کند. به عنوان مثال ماهواره های آمریکایی، وزن هایی بالای 10 تن دارند و انهدام یک ماهواره 10 تنی می تواند 750000 قطعه زباله بزرگ تر از یک سانتی متر ایجاد کند و مقادیر این زباله ها را در بخش زیرین مدار دو یا سه برابر کند.

امتیاز به مطلب

آیا شرایط اقتصادی و اجتماعی بر طول عمر افراد اثر می گذارد؟

محمدرضا کریمی

بازیبرای رسیدن افراد به سن 70 سالگی خواهی نخواهی تعداد زیادی از متغیرها مثل ژن ها، شیوه زندگی و این که آیا دستخوش حادثه ای مثل تصادف با اتوبوس می شوند یا نه ایفای نقش می کنند. این درحالی است که تا مدت های مدیدی تفاوت ها در طول عمر افراد به نژاد و محل زندگی آنها گره زده می شد. به عنوان نمونه پیش بینی می شد مردان سیاه پوست ساکن شهرهای جنوبی آمریکا نسبت به مردان سفیدپوستی که در مناطق روستایی شمال این کشور زندگی می کنند طول عمر کوتاه تری داشته باشند.

اما یک تحقیق چنین تعمیم هایی را با چالش مواجه کرد و محققان با مطالعه تداوم حیات در افراد بالای 70 سال و ساکن شهرستان های مختلف به نتایج متفاوتی دست یافتند. آنها فهمیدند با بررسی ترکیبی از عوامل اجتماعی مثل آموزش، وضعیت تأهل و درآمد خیلی بهتر می توان طول عمر افراد را پیش بینی کرد تا تنها با بررسی مؤلفه های نژادی و جغرافیایی.

به عنوان مثال این تحقیق نشان داده که زنان در دو سال اول زندگی بعد از ازدواج، در مقایسه با مردان بیشتر احتمال دارد دچار اضافه وزن شوند. در رابطه با مردان هم طلاق اغلب به اضافه وزن منجر می شود.

همچنین به نظر می رسد که پیوندهای پایدار زناشویی به بیماران قلبی متأهلی که عمل جراحی بای پس انجام داده اند کمک می کند. به این ترتیب که آنها در مقایسه با کسانی که تنها هستند، دو برابر و نیم بیشتر احتمال دارد که تا 15 سال دیگر یا بیشتر زنده بمانند.

این تحقیق نشان می دهد تفاوت زیادی در طول عمر ساکنان شهرستان های مختلف وجود دارد. ویژگی های اجتماعی و زیست محیطی یک شهرستان یکی از مهم ترین دلایل این تفاوت است. این نتیجه هنگامی به دست آمد که عوامل مشخصی مثل کسری از بزرگسالان که دبیرستان را تمام می کنند، کسری از آنها که مشاغل حرفه ای مدیریتی دارند و تعدادی از ایشان که با دو والد زندگی کرده اند محاسبه شدند. درحالی که با بررسی زندگی افراد ساکن جنوب آمریکا هیچ شواهدی پیدا نشد که نشان دهد این موضوع بر طول عمر اثر می گذارد.

البته عوامل اجتماعی براساس ناحیه و منطقه متفاوت است. در این مطالعه مشخص شد شانس زنده ماندن تا سن 70 سالگی تقریباً برای سفیدپوستان و سیاه پوستان یکسان است. منتها تفاوت در طول عمر تابع عوامل اقتصادی و اجتماعی است و تبعیض نژادی هم اثرات زیادی بر میزان سلامتی نژادهای مختلف دارد.

محققان در ابتدا مطالعه خود را بر شهرستان هایی که جمعیت قابل توجهی هم از سیاه پوستان و هم از سفیدپوستان داشتند متمرکز کردند. همچنین تحقیق خود را بر زندگی کسانی متمرکز کردند که از سن 30 سالگی عبور کرده بودند (به این ترتیب مرگ و میر دوران جوانی را هم پشت سر گذاشته بودند.) تحقیق جدید نشان داد که برای بهبود کلی وضعیت سلامتی تعیین اهدافی جدید فراتر از حوزه های سنتی پزشکی مورد نیاز است و لازم است به مسایل اجتماعی اساسی تری مثل میزان تحصیلات و موقعیت شغلی نیز توجه کرد.

امتیاز به مطلب

مصرف آب کمتر با بهره گیری از فناوری

محمدرضا کریمی

مصرف آب کمتر با بهره گیری از فناوریبرخورداری از آب آشامیدنی سالم و اصول اولیه بهداشتی جزو حقوق اولیه انسانی است. با این وجود تقریباً 780 میلیون نفر از جمعیت جهان به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند و 2.6 میلیارد نفر هم بدون امکانات بهداشتی زندگی می کنند.

با وجود کمبودها، درحال حاضر حوزه های کشاورزی و تولید بیش از چهار پنجم این ثروت باارزش را می بلعند و تقاضا برای این کالا همچنان روبه افزایش است. با ادامه روند کنونی انتظار می رود تا سال 2050 میلادی به اندازه نصف میزان مصرف حال حاضر جهان بر مقدار مصرف آب افزوده شود. نتیجه این که در این سال حدود 40 درصد جمعیت جهان در مناطقی زندگی خواهند کرد که با کمبود شدید آب دست به گریبانند. یعنی 2.3 میلیارد نفر دیگر را هم باید به جمعیتی که درحال حاضر با مشکل کم آبی دست و پنجه نرم می کنند افزود.

محققان آلمانی می گویند سرانه مصرف روزانه آب در این کشور 120 لیتر است درحالی که تنها سه لیتر از این آب نوشیده می شود و یک سوم آب مصرفی به چاه دستشویی ها ریخته می شود. نتیجه این که آلمانی ها در استفاده از آب پاکیزه راه افراط را پیموده اند. بنابراین لازم است با استفاده از فناوری های جدید نحوه استفاده از آب آشامیدنی مسئولانه تر شود، فاضلاب ها به شکلی مؤثرتر تصفیه شود و حتی از این آب برای بهبود وضعیت بیوگاز و کودها بهره برداری کرد. گفته می شود سرانه مصرف روزانه آب در ایران بیش از میانگین جهانی است و همین نشان می دهد که ما لازم است در این مسیر تلاشی مضاعف انجام دهیم.

از جمله راه حل هایی که محققان برای کاهش مصرف آب پاکیزه ارایه می دهند این است که می گویند لازم نیست همه آبی که مورد استفاده قرار می دهیم و به عنوان مثال به چاه دستشویی می ریزیم یا صرف آبیاری باغچه می کنیم کیفیت آب آشامیدنی را داشته باشد.

به این ترتیب به خصوص در مناطق خشک می توان بخشی از آب باران و آب استفاده شده در شست و شو که تصفیه شده است را برای استفاده شخصی کنار گذاشت. به این منظور لازم است تصفیه خانه های مدرن توسعه یابند. این تصفیه خانه ها قادرند آب بدون میکروب و قابل استفاده ای را عرضه کنند که استانداردهای لازم را پاس کرده باشند. از این آب می توان برای دوش گرفتن، آبیاری باغچه و غیره استفاده کرد.

به گفته محققان سیستم فاضلابی که با استفاده از خلأ کار می کند نیز میزان مصرف آب را به شدت کاهش می دهد. در این سیستم از اختلاف فشار بین فشار جو و خلأ جزئی شبکه لوله کشی و ایستگاه جمع آوری فاضلاب چندین هزار خانه استفاده می شود. در این سیستم فاضلاب از شیب طبیعی زمین بهره برده م شود، سرمایه گذاری کمتری مورد نیاز است و هزینه های نگهداری این سیستم نیز پایین تر از سیستم های فاضلاب مرسوم است.

در این نوع سیستم فاضلاب در هر توالت رفتن تنها حدود 0.5  تا یک لیتر آب مورد استفاده قرار می گیرد درحالی که مصرف آب در توالت های متعارف بین چهار تا هشت لیتر است. در این سیستم همچنین آب زاید بدون هوادهی یا اکسیژن تصفیه می شود و ترکیبات آلی به بیوگاز تبدیل می شود. بیوگاز ترکیبی از متان و دی اکسیژن کربن است.

می توان پسماندهای آشپزخانه زیستی را هم پردازش کرد و سیستم فاضلاب آشپزخانه را نیز به لوله های فاضلاب داخلی متصل کرد. از این مواد زاید زیستی و فاضلاب محصولی تولید می شود که همان کود است.

به این ترتیب همان طور که مواد آلی زاید بیشتری به فاضلاب می رود، عملکرد بیوگاز هم افزایش می یابد. از این مواد زاید زیستی و فاضلاب محصول دیگری هم تولید می شود که همان کود است. نیتروژن و فسفر به نمک های فسفر و آمونیوم تبدیل می شوند و از طریق فناوری می توان آنها را بهبود بخشید.

محققان می گویند مفهوم مدیریت آب دراصل به مناطقی  سود می رساند که هنوز زیرساخت های آبی،‌ سیستم های فاضلاب و سیستم پالایش مرکزی ندارند یا این که زیرساخت های قدیمی آنها به خاطر تغییرات آب و هوایی یا افزایش جمعیت دچار چالش شده است و امکان اصلاح بیش از این وجود ندارد. این سیستم را می توان با نیازهای مناطق خشک و نیمه خشک منطبق کرد.

امتیاز به مطلب