مقالات مرتبط: دایناسور چیست؟ –   دایناسورهای گیاهخوار، گوشتخوار و همه چیزخوار –  بزرگ ترین، بلندترین و کوچک ترین دایناسورها  اسرار دایناسورها –  تکامل دایناسورها –   دلایل انقراض دایناسورها (قسمت اول) –  دلایل انقراض دایناسورها (قسمت دوم) – نحوه تولید مثل دایناسورها –   دایناسورها خونگرم بودند یا خونسرد؟ –  دایناسورها چه قدر عمر می کردند؟ –  آیا دایناسورها سریع راه می رفتند؟ –   رنگ و شکل پوست دایناسورها –   نرها و ماده های دایناسورها –   مغز دایناسورها و هوششان –  فایده دم دایناسورها –  اسکلت دایناسورها –  آیا دایناسورها فشار خون بالا و قلب بزرگی داشتند؟ –   چگونگی دفاع دایناسورها از خودشان –  سلاح های تهاجمی دایناسورها –   آیا دایناسورها در گله زندگی می کردند؟ –  شکل دندان های دایناسورها – ساختمان بدن دایناسورها

با نگاه کردن به دندان های یک حیوان می توانید اطلاعات زیادی درباره این که او چگونه زندگی می کرده به دست آورید. دندان های دایناسورها هم می توانند چیزهای زیادی درباره این جانور به شما بگویند. اطلاعاتی مثل نوع غذایی که می خورده، چگونه آن غذا را به دست می آورده و چه قدر گوارش و هضم بر روی غذا لازم بوده (غذایش را می جویده، آن را خرد می کرده، یا تنها آن را با حرص می بلعیده؟)

دندان ها سخت تر از استخوان ها هستند و بنابراین از نظر فسیلی نسبت به استخوان ها بیشتر قابل مطالعه هستند. تاکنون تعداد زیادی دندان فسیل شده دایناسور پیدا شده است. حتی بعضی از گونه های دایناسورها (مثل کاردیودون Cardiodon ، دینودون Deinodon و ترچودون Trachodon) تنها از دندان های فسیل شده شان شناخته می شوند.

تعداد دندان ها در دایناسورهای مختلف با هم  متفاوت بوده است. بعضی دایناسورها، مثل گالیمیماس Gallimimus و اورنیتومینوس Ornithomimus هیچ دندانی نداشته اند. تی رکس50 تا 60 دندان مخروطی ضخیم داشته است. دایناسوری که بیشترین تعداد دندان را داشته، هادروسوروس hadrosaurs (دایناسور منقار اردکی) بوده که بیش از 960 دندان لبی داشته است.

دندان های دایناسورها قابل جایگزین بوده است. یعنی موقعی که یک دندان از بین می رفت یا می شکست، دندان دیگری رشد می کرد و جایش را پر می کرد.

سوریشین ها Saurischians:

-سوروپودها Sauropods:

سوروپودهای گیاهخوار مثل اپتوسوروس Apatosaurus، برچیوسوروس Brachiosaurus، دیپلودوکاس Diplodocus و سوپرسوروس Supersaurus و… دندان های میخ مانند (یعنی در بالا پهن و در پایین نازک) یا قاشقی شکل برای کندن برگ درختان داشتند. اما این دندان ها برای جویدن نبوده اند. در واقع مواد گیاهی سخت در روده های عظیم این دایناسورها احتمالاً در اتاقک های تخمیر هضم می شد. این کار با کمک گازترولیت ها gastroliths (سنگ هایی که حیوان می بلیعد) انجام می شد. این سنگ ها کمک می کردند تا برگ ها و شاخه های کوچک خرد شوند.

تروپودها Theropods (مثل تی رکس، گیگانوتوسوروس، Giganotosaurus، کارچارودونتوسوروس Carcharodontosaurus، الوسوروس Allosaurus ، اسپینوسوروس Spinosaurus و … .

گوشتخوارانی بودند که دندان های نوک دار تیزی برای دریدن گوشت بدن و یا خرد کردن استخوان ها داشتند. مدفوع فسیل شده یک تیرانوسوروس Tyrannosaurus پیدا شده که در آن استخوان های خرد شده وجود دارد و این نشان می دهد که  در حقیقت تی رکس غذایش را با دندان های قوی و آرواره قدرتمندش خرد می کرده.

ارنیتیشیان ها Ornithischians:

ارنیتیشیان های گیاهخوار و بعضی از پروسوروپودها prosauropods  انواع دندان ها را داشتند. اما اکثراً پوزه های شیپوری شکل و تعداد زیادی دندان های لبی کند برگ مانند برای گزیدن و بعضی وقت ها جویدن گیاهان سفت داشتند.

-استگوسوریدها Stegosaurids

استگوسوریدها (مثل استگوسوروس Stegosaurus  و کنتروسوروس Kentrosaurus دندان های برگ شکل داشتند.

-هادروسوروس Hadrosaurs:

(دایناسورهای منقار اردکی که شامل میاسوروا Maiasaura، پاراسورولوفاس Parasaurolophus، ادمونتوسوروس Edmontosaurus، لمبئوسوروس Lambeosaurus و غیره می شدند) حدود 960 دندان لبی تیز داشتند. آنها بیشتر از همه دایناسورهای دیگر دندان داشتند.

-ایگانودونتیدها Iguanodontids (سوسماری ها): (مثل ایگانودون Iguanodon، اورانوسوروس Ouranosaurus و پروباکتروسوروس Probactrosaurus،  دندان هایی شبیه به سوسمارهای امروزی داشتند. تاج گرد فرورفته دندان ها منحنی بودند.

-هترودونتوسورس Heterodontosaurus:

هترودونتوسورس یک دایناسور اورنیتیشیان (نوعی دایناسور گیاهخوار) کوچک بود که سه نوع دندان مختلف و یک پوزه داشته است. دندان های بالایی جلویی تیز و برنده برای خرد و ریز کردن مورد استفاده قرار می گرفتند. پوزه منقاری و دندان های گونه برای خرد و آسیاب کردن غذا بودند، همچنین دو جفت دندان بلند مانند سگ داشتند.

-کراتوپسین ها Ceratopsians

کراتوپسین ها مثل تریکراتوپس Triceratops، استایرکوسوروس , Styracosaurus، منوکلونیوس Monoclonius و …، پوزه های بدون دندان داشتند که برای جمع کردن غذایشان مورد استفاده قرار می دادند و بسیاری از دندان های گونه پهن و تخت داشتند که برای جویدن مواد گیاهی فیبری سخت مورد استفاده قرار می گرفتند.

-بیشتر دایناسورها مثل انکیلوسورورس Ankylosaurs (که شامل انکلیوسوروس، سوروپلتا Sauropelta، یوپلوسفالوس Euoplocephalus و غیره می شدند) نمی توانستند غذایشان را بجوند و ممکن است اتاقک  های تخمیر داشته اند که فیبرهای گیاهی سفت را هضم کنند. انکیلوسورورس دندان هایی داشته که شکلی مثل دست با انگشتان داشته است.

-اورنیتومیمیدها Ornithomimids (مثل اورنیتومیماس Ornithomimus، انسرمیماس Ansermimus، گالیمیماس Gallimimus و استراتیومیماس Struthiomimus) دندانی نداشتند. تنها پوزه ای داشته اند که با آن گیاهان، حشرات و حیوانات کوچک را می خورده اند.

منبع: http://www.enchantedlearning.com/subjects/dinosaurs/

مقالات مرتبط: دایناسور چیست؟ –   دایناسورهای گیاهخوار، گوشتخوار و همه چیزخوار –  بزرگ ترین، بلندترین و کوچک ترین دایناسورها  اسرار دایناسورها –  تکامل دایناسورها –   دلایل انقراض دایناسورها (قسمت اول) –  دلایل انقراض دایناسورها (قسمت دوم) – نحوه تولید مثل دایناسورها –   دایناسورها خونگرم بودند یا خونسرد؟ –  دایناسورها چه قدر عمر می کردند؟ –  آیا دایناسورها سریع راه می رفتند؟ –   رنگ و شکل پوست دایناسورها –   نرها و ماده های دایناسورها –   مغز دایناسورها و هوششان –  فایده دم دایناسورها –  اسکلت دایناسورها –  آیا دایناسورها فشار خون بالا و قلب بزرگی داشتند؟ –   چگونگی دفاع دایناسورها از خودشان –  سلاح های تهاجمی دایناسورها –   آیا دایناسورها در گله زندگی می کردند؟ –  شکل دندان های دایناسورها – ساختمان بدن دایناسورها

تنوع اندازه دایناسورها بسیار زیاد بوده است. به طوری که بعضی از آنها به اندازه یک جوجه مرغ بوده اند و طول برخی به بیش از 30 متر می رسیده است. بیشتر دایناسورها در میانه این اندازه ها بوده اند. نهنگ آبی امروزی بزرگ ترین حیوانی است که تاکنون بر روی زندگی کرده است و بزرگ تر از هر دایناسوری است.

هیچ کس نمی داند که چرا بعضی از دایناسورها (و بعضی دیگر از خزندگان عهد مزوزوئیک) این قدر عظیم شدند. این یکی از جالب ترین سؤال های بدون پاسخ در علم دیرینه شناسی است. تئوری های بسیار زیادی در این زمینه وجود دارد، اما هیچ کدام پذیرفته شده نیستند.

مقالات مرتبط: دایناسور چیست؟ –   دایناسورهای گیاهخوار، گوشتخوار و همه چیزخوار –  بزرگ ترین، بلندترین و کوچک ترین دایناسورها  اسرار دایناسورها –  تکامل دایناسورها –   دلایل انقراض دایناسورها (قسمت اول) –  دلایل انقراض دایناسورها (قسمت دوم) – نحوه تولید مثل دایناسورها –   دایناسورها خونگرم بودند یا خونسرد؟ –  دایناسورها چه قدر عمر می کردند؟ –  آیا دایناسورها سریع راه می رفتند؟ –   رنگ و شکل پوست دایناسورها –   مذکرها و مؤنث های دایناسورها –   مغز دایناسورها و هوششان –  فایده دم دایناسورها –  اسکلت دایناسورها –  آیا دایناسورها فشار خون بالا و قلب بزرگی داشتند؟ –   چگونگی دفاع دایناسورها از خودشان –  سلاح های تهاجمی دایناسورها –   آیا دایناسورها در گله زندگی می کردند؟ –  شکل دندان های دایناسورها – ساختمان بدن دایناسورها

قسمت اول

در حالی که بسیاری می گویند که ممکن است برخورد یک سیارک باعث انقراض دایناسورها بین دوره های کرتاسه- ترشیاری شده باشد، تئوری های دیگری هم درباره علت انقراض دسته جمعی دایناسورها وجود دارد. بعضی از این تئوری های دیگر عبارتند از:

-فعالیت آتشفشانی بی اندازه زیاد که با باران اسیدی همراه شده، می توانسته آب و هوای زمین را به قدر کافی تغییر دهد تا ماشه یک انقراض دسته جمعی کشیده شود. آخر دوره کرتاسه زمان فعالیت تکتوینک (حرکات پوسته زمین) و به همراه آن فعالیت آتشفشانی بود. در آن زمان قاره عظیم پانگه آ از هم جدا می شد و قاره ها در جای امروزیشان قرار می گرفتند. فعالیت آتشفشانی خیلی زیاد، گرد وغبار و مواد شیمیایی اسیدی (مثل اسید سولفوریک) را به داخل جو پرتاب می کرد که باعث خنک شدن کره زمین و شاید انقراض دسته جمعی شده باشد.

-تغییرات در مدار زمین که می توانسته باعث خنک شدن زمین از نظر آب و هوایی شده باشد و به انقراض دایناسورها انجامیده باشد. در این شرایط، دایناسورها نمی توانستند خودشان را با سرما تطبیق دهند اما پستانداران خزدار می توانستند با این شرایط کنار بیایند. هنگامی که دوره کرتاسه روبه پایان می رفت سطح دریاها شروع به پایین رفتن کرد که باعث شد خشکی ها در همه قاره ها بیشتر از نظر فصلی و اختلاف دمای استوا و قطب ها تحت تأثیر قرار بگیرند.

-پستانداران تخم های دایناسورها را می خورند که همین ممکن است باعث انقراض دایناسورها در کرتاسه- ترشیاری شده باشد. این تئوری توضیح نمی دهد که چرا گونه های خیلی زیاد دیگری هم رو به انقراض رفتند یا چرا در لایه کرتاسه- ترشیاری از نظر شیمیایی ناهنجاری هایی هست.

-مقدار زیاد متان، جو زمین را تغییر می دهد (باعث اثر گلخانه ای می شود). منبع متان باید از رسوبات علف ها و جلبک های عمق دریا و یا نتیجه گوارش دایناسورهای گیاهخوار باشد.

-کم شدن خوراک دایناسورهای گیاهخوار و کم شدن امکان انتخاب شکار و غذا در دایناسورهای گوشتخوار به خاطر کم شدن دایناسورهای گیاهخوار می توانسته باعث گرسنگی دسته جمعی دایناسورها شده باشد.

یک ابرنواختر (ستاره در حال انفجار) در نزدیکی زمین می توانسته زمین را در معرض اشعه مرگباری قرار داده باشد.