محمدرضا کریمی

وقتی پادشاهان عهد باستان به یکدیگر نامه می نوشتند، متأسفانه دفاتر پستی نشانی فرستنده نامه ها را ثبت نمی کردند! حالا باستانشناسان توانسته اند رد این نامه ها را بگیرند و مبدأ جغرافیایی این قبیل مکاتبات را پیدا کنند. چنین پیشرفتی می تواند بسیاری از ابهامات پیرامون تمدن ها و حاکمان عصر باستان را برطرف کند.

این کار به وسیله پرفسور یووال گورن باستانشناس و کارشناس تمدن های باستانی با یک دستگاه اشعه ایکس قابل حمل که ترکیبات شیمیایی را تجزیه و تحلیل می کند، انجام شده و او موفق به ردیابی یک نامه باستانی شده. با استفاده از این ابزار می توان اطلاعات پنهان درباره ترکیبات یک لوح (نامه) را بدون آسیب رساندن به خود اثر باستانی که بی شک ارزش زیادی دارد آشکار کرد. به این ترتیب که اشعه ایکس ترکیبات تشکیل دهنده خاک لوح و یا هر محصول دیگر ساخته بشر را آشکار می کند و به تعیین مبدأ دقیقش کمک می کند.

کاری که گورن انجام می دهد کاری بین رشته ای و مربوط به حوزه های های زمین شناسی، کانی شناسی و فناوری های حوزه باستانشناسی است. چراکه سعی می کند براساس شناسایی و تجزیه و تحلیل بلورها و مواد معدنی موجود در لوح ها و کوزه های باستانی بفهمد که آنها در کجا ساخته شده اند.

گورن در طول سال ها داده های زیاد و گسترده ای را با نمونه برداری از محصولات ساخته دست بشر جمع آوری کرد. وی با مقایسه این داده ها با اطلاعات بازخوانی شده به وسیله ابزار XRF (طیف نمای فلورسانس اشعه ایکس)، جدولی از نتایج تهیه کرد. به طوری که حالا می تواند یک لوح را از طریق لمس سطح آن به وسیله این ابزار، به آرامی اسکن و فوراً هم نوع خاک آن و مبدأ جغرافیایی مواد معدنیش را ارزیابی کند. این باستانشناس می گوید که این ابزار می تواند برای سکه ها، مواد گچی و شیشه هم کاربرد داشته باشد.

پیش از این باستانشناسان نمونه هایی کوچک -یک تراشه یا قطعه- از یک محصول مصنوعی را بر می داشتند تا ترکیبات خاک آن را تجزیه و تحلیل کنند. اما موزه ها و و سایر مکان های موجود در حوزه باستانشناسی از بیم آسیب رسیدن به آثار باارزش باستانی، بیش از پیش می کوشند جلوی این شیوه بررسی یافته های باستانشناسی را سد کنند. کار نمونه برداری از لوح های کوچک هم به مراتب مشکل تر است. بنابراین ابزار جدید پرفسور گورن ممکن است بدون آسیب رساندن به اشیا و یا بناهای باستانی بعضی از عمیق ترین رازها را آشکار می کند.

پرفسور گورن و همکارانش با همین روش یک نامه مربوط به آخر عهد برنز که به زبان اکدی (زبان دیپلماسی آن دوره) نوشته شده بود را بررسی کردند. این لوح در نزدیکی یک دژ آتنی پیدا شده است. سبک این نامه دیپلماتیک نشان می دهد که در حدود 3500 سال پیش از سوی مقاماتی در خاورمیانه به فراعنه مصر نوشته شده است. پرفسور گورن با استفاده از ابزار اشعه ایکس مشخص کرد که این نامه از خاک حوالی بیت المقدس درست شده. تعیین مکانی که لوح از خاک آن ساخته شده به تعیین مبدأ نامه و فرستنده احتمالی آن کمک کرده است.

گورن می گوید:«ما عقیده داریم که این لوح یک محصول محلی است، از خاک های محلی در دسترس ساخته شده و به وسیله منشی ها نوشته شده است.»

به این ترتیب گورن نتیجه گیری کرد که احتمالاً این لوح بخشی از نامه ای است که از سوی پادشاهی در بیت المقدس ارسال شده و امکان دارد که یک کپی بایگانی شده از نامه پادشاهی به نام عبدی- هبا به یک فرعون باشد.

منبع: http://www.sciencedaily.com/releases/2010/08/100805143059.htm

محمدرضا کریمی

در حالی که جمعیت جهان به رقم هفت میلیارد نزدیک می شود، مشکل است تصور کنیم که انسان های هوموساپینس زمانی گونه های در حال انقراضی بوده اند. اما واقعیت این است که مدت کوتاهی بعد از به وجود آمدن انسان های هوموساپینس، نزدیک بود شرایط آب و هوایی سخت و خشن نسل آنها را منقرض کند. انسان های هوموساپینس اجداد انسان های امروزی شناخته می شوند.

یافته های اخیر نشان می دهد جمعیت کوچکی که موجودیت همه انسان های امروزی به آنها مدیون است تنها به مدد بهره برداری از یک ترکیب بی نظیر از منابع موجود در امتداد ساحل جنوبی آفریقا توانستند به حیاتشان ادامه دهند.

بین 195 هزار تا 123 هزار سال قبل، شرایط آب و هوایی سرد و خشک بیشتر سرزمین های اجداد آفریقایی ما را فراگرفت و این سرزمین ها را غیرقابل سکونت کرد. در نتیجه میزان جمعیت هوموساپینس ها هم روبه کاهش گذاشت. همه انسان های امروزی بازمانده یک گروه کوچک از هوموساپینس های ساکن در یک منطقه آفریقا هستند که از این مصیبت جان سالم به در بردند.

ساحل جنوبی آفریقا از جمله چند نقطه ای است که در طول این بحران آب و هوایی انسان ها توانستند در آن به بقایشان ادامه دهند. به خاطر این که در این منطقه صدف ها و گیاهان خوراکی به وفور یافت می شدند.

نتیجه کاوش هایی که اخیراً در مناطق ساحلی آفریقا انجام شده، این ایده را هم تقویت می کند که توانایی های شناختی پیشرفته زودتر از آنی که قبلاً تصور می شد در انسان تکامل یافته و ممکن است نقشی کلیدی در ادامه حیات گونه های انسانی در شرایط سخت ایفا کرده باشد.

محققان براساس مطالعه دی ان ای انسان های امروزی است که به این نتیجه رسیده اند اجداد ما زمانی کاهشی در جمعیتشان را تحمل کرده اند. گرچه دانشمندان به جدول زمانی دقیقی درباره انقراض گونه های انسانی دست نیافته اند، اما با بررسی فسیل ها تخمین می زنند که اجداد ما اندکی پیش از 195 هزار  سال قبل در سراسر آفریقا به وجود آمدند. زمانی که اجداد ما پا به عرصه حیات گذاشتند، آب و هوا معتدل و غذا فراوان بود. به عبارتی زندگی خوب بود. اما تقریباً 195 هزار سال قبل، این شرایط رو به تغییر نهاد. سیاره زمین وارد یک مرحله یخبندان طولانی مدت شد که به نام مرحله ایزوتوپ مرین شش (MIS6) شناخته می شود. این مرحله یخبندان تا تقریباً 123 هزار سال قبل به طول انجامید.

هنوز نمی توان شرایط آب و هوایی آفریقا در طول این مرحله یخبندانی را به شکل جزء به جزء تشریح کرد. اما اخیراً مراحل یخبندان بهتر شناخته شده اند. در نتیجه اقلیم شناسان براساس اطلاعاتی که به دست آورده اند حدس می زنند در طول مرحله یخبندانی که به کاهش جمعیت اجداد ما انجامید، هوا مشخصاً سرد و خشک بوده. همچنین در این مرحله یخبندانی بیابان ها در مقایسه با مقیاس های امروزی به میزان قابل توجهی گسترش یافته بودند. در نتیجه منطقه وسیعی از زمین غیرقابل سکونت بوده است.

به این ترتیب درحالی که سیاره ما در چنگ یک رژیم آب و هوایی سرد و یخبندان گرفتار بوده، شمار انسان ها به میزان خطرناکی کاهش یافته. به طوری که از بیش از ده هزار نفر تنها صدها نفر باقی ماندند. نظرها درباره این که واقعاً چه موقع بشر در چنین تنگنایی گرفتار شد و چگونه است که جمعیت کوچک بازمانده چنین تفاوت ژنتیکی گسترده ای داشته متفاوت است. اما همه در این موضوع اشتراک نظر دارند که انسان های امروزی بازمانده جمعیت کوچکی هستند که زمانی در طول فاز سرد شدن زمین در یکی از مناطق آفریقا زندگی می کردند.

منبع: http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=when-the-sea-saved-humanity