سیارک ها ترکیبات متفاوتی دارند. بیشترشان از سنگ ساخته شده اند، اما بعضی هایشان ترکیباتی از فلزات و مواد دیگر دارند.

بیشتر آنچه که ما درباره ترکیبات سیارک ها می دانیم از مطالعه سیارک هایی به دست آمده که روی زمین افتاده اند. سیارک هایی که به زمین می افتند شهاب سنگ نامیده می شوند. اگر چه بعضی از شهاب سنگ ها از ماه و ستاره های دنباله دار می آیند ولی بیشترشان سیارک هستند.

مواد جامدی وجود دارند که در فضا حرکت می کنند. این اجسام در حال حرکت از سیارک ها کوچک ترند. بسیاری از آنها از یک ریگ هم کوچک ترند. این اجرام منابع مختلف و زیادی دارند. بیشتر آنها از سیارک هایی هستند که در اثر برخورد با سیارکی دیگر از هم پاشیده و یا شکسته اند. اجسام دیگر از ستاره های دنباله دار، ماه و مریخ سرچشمه گرفته اند.

بیشتر اجرام در حال حرکت در فضا پیش از رسیدن به زمین از هم فرو می پاشند. اما بعضی از آنها دنباله ای درخشان را رها می کنند که چند دقیقه باقی می ماند. اجرام در حال حرکت در فضا تکه هایی سنگ مانند یا فلز مانند هستند. موقعی که اجرام در حال حرکت به جو زمین وارد می شوند، بر اثر برخورد با جو از هم فرو می پاشند و رگه های درخشان و نورانی ای به نام شهاب را به وجود می آورند. اما قطعات بزرگی از این اجرام در حال حرکت به طور کامل ذوب و بخار نمی شوند و به سطح زمین می رسند. اینها به نام شهاب سنگ شناخته می شوند.

منشأ اجرام در حال حرکت در فضا

اجرام در حال حرکت منشأ مختلفی دارند. بیشتر اجرام در حال حرکت تکه های شکسته شده سیارک ها هستند که از تصادف سیارک ها با یکدیگر در کمربند سیارکی به وجود آمده اند. در دهه 1990، ستاره شناسان شماری از اجرام در حال حرکت را کشف کردند که از مریخ می آمدند. بسیاری از اجرام در حال حرکت ریز، گرد و غبارهایی هستند که از دم ستاره های دنباله دار جدا شده اند.

مدار اجرام در حال حرکت

اجرام در حال حرکت به دور خورشید می گردند. اجرام مختلف با سرعت های متفاوت و در مدارهای مختلف سفر می کنند. بعضی از آنها با هم می گردند. این ها ممکن است باقی مانده ستاره های دنباله دار باشند. بقیه اجرام در حال حرکت مدارهای بیضی شکلی دارند.

سریع ترین اجرام در حال حرکت با سرعت حدود 26 مایل در ثانیه (42 کیلومتر در ثانیه) در فضا حرکت می کنند. خود زمین با سرعت حدود 18 مایل در ثانیه (26 کیلومتر در ثانیه) در فضا سفر می کند. بنابراین موقعی که اجرام در حال حرکت به طور مستقیم به جو زمین وارد می شوند، ترکیب سرعت آنها با سرعت حرکت زمین ممکن است مجموع سرعت حرکتشان را به حدود 44 مایل در ثانیه (71 کیلومتر در ثانیه) برساند.

فضاپیما ها از برخورد اجرام در حال حرکت آسیب می بینند

اجرام در حال حرکت تاکنون به فضاپیماها و تجهیزات فضایی صدماتی وارد کرده اند. نمونه آنها تلسکوپ فضایی هابل است.

مقالات مرتبط:

شهاب سنگ چیست؟

شهاب چیست؟

شهاب باران چیست؟

زمین از میان مدار بعضی از ستاره های دنباله دار عبور می کند. هنگامی که این اتفاق می افتد موادی از ستاره های دنباله دار مثل سنگ ریزه زمین را بمباران می کنند و در جو زمین می سوزند. به این واقعه باران یا توفان شهاب ها می گویند.

به این ترتیب شهاب باران زمانی رخ می دهد که تعداد زیادی از شهاب ها در زمانی نسبتاً کوتاه و دریک مسیر موازی شبیه به هم، از میان جو پایین می افتند. در چنین مواقعی به نظر می رسد که آسمان با بارانی از جرقه پر شده. یک شهاب باران خیلی متراکم، توفان شهاب نامیده می شود. شهاب باران ها مدارهایی مثل ستاره های دنباله دار دارند. بنابراین به نظر می رسد که شهاب باران ها از اجزای ستاره های دنباله دار باشند.

همه شهاب باران ها هر سال در یک زمان قابل پیش بینی و به طور منظم و هنگامی رخ می دهند که زمین مدار ستاره دنباله دار خاصی را قطع می کند.

بعضی از شهاب باران ها که در پاییز و زمستان رخ می دهند، بزرگ تر هستند. برخی از آنها همیشه بعد از نیمه شب رخ می دهند و معمولاً بزرگ ترین باران های شهابی درست قبل از سحر به وجود می آیند. شاید مشهورترین شهاب باران ها "پرسیدز" باشد که در حدود 12 آگوست هر سال به اوج خود می رسد. درخشان ترین شهاب بارانی که تاکنون شناخته شده مربوط به شهاب بارانی است که در 12 و 13 نوامبر 1833 رخ داد. آن باران یکی از باران های شهابی موسوم به "لئونید" بود که نوامبر هر سال رخ می دهد و به نظر می رسد که از مسیر صورت فلکی "لئو" می آید.

مقالات مرتبط:

شهاب سنگ چیست؟

شهاب چیست؟

شهاب باران

شهاب یک رگه درخشان از نور است که زمان کوتاهی در آسمان ظاهر می شود. مردم بعضی وقت ها فرود شهاب را افتادن ستارگان از آسمان می نامند. شهاب زمانی ظاهر می شود که قطعه ای از یک جسم جامد درحال حرکت در فضا، از فضای خارجی تر وارد جو زمین می شود. اصطکاک بین گازهای جو و شهاب سنگ آسمانی که به سرعت در حال حرکت است گرمای متراکمی را به وجود می آورد. به طوری که جسم در حال حرکت از گرما تابناک می شود و می سوزد و یک دنباله درخشان را به وجود می آورد. به این ترتیب این دنباله درخشان، از گازهای جوی گرم شده، مواد بخار شده و ذرات گداخته جسم در حال حرکت تشکیل شده. بیشتر شهاب ها پیش از این که کاملاً بسوزند برای حدود چند ثانیه تابناک و درخشان می شوند.

هر روز میلیون ها شهاب در جو زمین رخ می دهد. بیشتر اجسام آسمانی در حال حرکتی که باعث به وجود آمدن شهاب ها می شوند به اندازه یک سنگ ریزه هستند. آنها بین حدود 40 تا 75 مایلی (65 تا 120) کیلومتری بالای سطح زمین قابل دیدن هستند و در ارتفاع 30 تا 60 مایلی (50 تا 95) کیلومتری از هم فرو می پاشند.

مقالات مرتبط:

شهاب سنگ ها

شهاب ها

شهاب باران

منظومه شمسی ما حدود 4.6 میلیارد سال پیش، از ابر در حال چرخش بسیار بزرگی متولد شد. این ابر عظیم که سحابی نامیده می شود از گاز و گرد و غبار تشکیل شده بود. بر طبق “نظریه سحابی” شاید موج فشار ناشی از شوک انفجار یک نواختر در نزدیکی سحابی و نیز نیروهای جاذبه ای باعث شدند که این سحابی به هم فشرده شود. در نتیجه ذرات داخل سحابی به هم برخورد کردند. سحابی سریع تر و سریع تر چرخید و مثل یک دیسک فشرده و صاف و تخت شد. ذرات کوچک به هم فشرده شدند و اشیای بزرگی به وجود آوردند و به تدریج منظومه شمسی ما که شامل یک ستاره، سیارات و سایر اجسام است شکل گرفت.

چگونه ستاره خورشید متولد شد؟

میلیون ها سال پس از آن که سحابی شروع به فشرده شدن کرد و به دیسک در حال چرخش عظیمی تبدیل شد، مرکز دیسک تبدیل به توده متراکمی شد. چراکه بیشتر مواد داخل سحابی به طرف مرکز دیسک کشیده می شدند. همان طور که این توده مرکزی بزرگ می شد دمایش هم افزایش می یافت. اتم ها در این منطقه مرکزی به هم نزدیک تر می شدند و همچنان دیسک به چرخشش ادامه می داد و سریع تر و سریع تر می چرخید. در نهایت هسته دیسک به نقطه بحرانی رسید و شروع به سوختن کرد. همجوشی هسته ای شروع شد و ستاره ای به نام خورشید متولد شد.

درواقع وقتی دما به حدود 27 میلیون درجه فارنهایت رسید، همجوشی هسته ای در هسته خورشید شروع شد. این واکنش هسته ای باعث شد که اتم های هیدروژن به اتم های هلیوم به اضافه انرژی تبدیل شوند. تولید این انرژی مانع از انقباض و به هم فشردگی بیشتر خورشید می شود.

در نهایت خورشید ثبات پیدا کرد و به یک کوتوله زرد تبدیل شد که قرار بود ده میلیارد سال به همین شکل باقی بماند. بعد از این ده میلیارد سال سوخت هیدروژن خورشید کم کم کاهش پیدا می کند و خورشید به سوی مرگ می رود. تا کنون پنج میلیارد سال از عمر خورشید سپری شده است.

سیاره ها چگونه تشکیل شدند؟

چنان که گفتیم تراکم مواد در وسط دیسک از همه جا بیشتر بود. در نتیجه گرد و غبار و اشیایی به ابعاد سنگ ریزه در همین منطقه میانه دیسک با هم برخورد کردند و به توده های بزرگ تر و بزرگ تری تبدیل شدند. در نهایت این توده ها سیاره های خاکی یعنی تیر، مریخ، زمین و ناهید را به وجود آوردند.

اما در فاصله دورتر از خورشید، سرما به حدی بود که آب یخ می زد. در این جا قطعات ریز یخ به هم برخورد کردند. گاز و گرد و خاک را هم به داخل خود جارو کردند و به غول های گازی یعنی مشتری، کیوان (زحل)، اورانوس و نپتون تبدیل شدند. اورانوس و نپتون که از مرکز متراکم دیسک دورتر بودند کوچک تر از دو غول گازی دیگر شدند.

شبه سیاره ها چه هستند؟

بیشتر گاز و گرد و غبار، در وسط دیسک در حال چرخش جمع شده بود. نظریه سحابی می گوید که ابتدا خورشید در وسط این دیسک تشکیل شد. بعد از تشکیل خورشید، باقیمانده گرد و خاک و گازهایی که به داخل خورشید مکیده نشده بودند به چرخششان ادامه دادند. ذرات باقی مانده داخل دیسک به هم برخورد کردند و به هم گیر کردند و چسبیدند و اشیایی به اندازه سیارک ها را تشکیل دادند. این اشیا شبه سیاره نامیده می شوند.

بعضی از این شبه سیاره ها با هم ترکیب شدند و به نه سیاره بزرگ تبدیل شدند. بقیه شبه سیاره ها، ماه ها، سیارک ها و شهاب سنگ ها را درست کردند که همگی در همان مسیر اولیه حرکت (همان مسیری که هنگامی که در داخل دیسک بودند می پیمودند) و کم و بیش در همان سطح صاف و هموار دور خورشید می گردند. دلیلش هم این است که آنها دراصل از یک دیسک صاف و تخت به وجود آمده اند.

برخی از موادی که در داخل دیسک به هم برخورد کردند، ساختمان ذراتی را تشکیل می دهند که  امروزه بر روی کره زمین وجود دارد. این مواد شامل مواد معدنی، آب و مولکول های آلی مثل متان هستند.

پرسش

سه سیاره ای که نسبت به بقیه سیارات منظومه شمسی از خورشید دورترند کدامند؟

الف) کیوان، نپتون، اورانوس

ب) نپتون، کیوان، اورانوس

ج) کیوان، اورانوس، نپتون

د) اورانوس، کیوان، نپتون

مقالات مرتبط:

منظومه شمسی

منظومه شمسی برای کودکان

محل قرارگیری منظومه شمسی

شکل گیری منظومه شمسی

منظومه های مشابه منظومه شمسی

شهاب سنگ یک سنگ آسمانی است که به زمین افتاده است. در واقع همه اجرام در حال حرکت در فضا که به زمین می افتند، شهاب سنگ نامیده می شوند. دست کم هر سال 100 شهاب سنگ با زمین برخورد می کنند. بیشتر این شهاب سنگ ها بسیار ریزند. آنها به قدری کوچکند که مقاومت هوا می تواند سرعتشان را آنقدر آهسته کند که براثر اصطکاک با جو نسوزند و به آرامی به زمین بیفتند.

سه نوع شهاب سنگ وجود دارد. سنگی، آهنی و سنگی-آهنی. شهاب سنگ های سنگی از مواد معدنی سیلیکون و اکسیژن غنی هستند. مقادیر کمتری از آهن، منیزیوم و عناصر دیگر هم در آنها وجود دارد. بخشی از شهاب سنگ های سنگی، تکه هایی از همان موادی که سیاره ها را تشکیل داده اند را در خود دارند. گروه دیگری از شهاب سنگ های سنگی زمانی بخشی از بدنه والدشان بوده اند. به عنوان مثال بخشی از یک سیارک بوده اند.

شهاب سنگ های آهنی بیشتر از آهن و نیکل تشکیل شده اند.

شهاب سنگ های سنگی-آهنی به مقدار تقریباً مساوی سنگ بر پایه سیلیکون و فلز آهن-نیکل دارند.

ترکیب مواد شهاب سنگ ها، کلیدهایی را درباره منشأ آنها به دست می دهد. منشأ آنها ممکن است سیارک ها باشند. بعضی از مواد شهاب سنگ ها شبیه به ترکیبات زمین و ماه یا برخی حدس می زنند که شبیه به مریخ است و ترکیب بعضی ها هم کاملاً با ترکیبات اینها متفاوتند. بعضی ها هم ترکیبی مثل ستاره های دنباله دار دارند.