بایگانی‌های سیارات

تعداد متغیر سیارات منظومه شمسی در طول تاریخ

حمیده احمدیان راد

یونانیان باستان اولین کسانی بودند که کلمه planet (در فارسی به معنی سیاره) را به کار بردند. Planet معنی ستاره سرگردان را می داد. ارسطو فیلسوف یونانی که در بیش از 2000 سال قبل زندگی می کرد هفت سیاره را در آسمان شناسایی کرد. این هفت سیاره از نظر ارسطو اشیایی هستند که ما اکنون به آنها خورشید، ماه، مریخ، زهره یا ناهید، عطارد، مشتری و کیوان می گوییم. اینها تا 1500 سال بعد به عنوان سیاره شناخته می شدند.

به این ترتیب به عقیده یونانی ها هفت سیاره وجود داشت که این هفت سیاره شامل خورشید و ماه هم بودند.

نیکلا کپرنیک ستاره شناس لهستانی، در ابتدای قرن 16 میلادی حدس زد که خورشید مرکز آن چیزی است که ما امروزه آن را منظومه شمسی می نامیم. تا پیش از این زمین مرکز منظومه شمسی دانسته می شد. همچنین او خورشید را از شمار سیاره ها خارج کرد. سپس در سال 1610 ریاضی دان ایتالیایی، گالیلئو گالیله از میان یک تلسکوپ به آسمان نگاه کرد. او برای اولین بار اشیایی را مشاهده کرد که ما امروزه آنها را به عنوان چهار ماه مشتری می شناسیم.

کمی بعدتر در همین قرن، ستاره شناسانی به نام های کریستین هویگنس و جان دومینیک کاسینی، پنج شیء را کشف کردند که به گرد زحل می گردند. در پایان قرن هفدهم ستاره شناسان موافقت کردند که اشیایی که دور مشتری و زحل می گردند، همراه با خود این دو سیاره و همچنین عطارد، زهره یا ناهید، زمین، ماه زمین و مریخ باید همگی سیاره نامیده شوند. به این ترتیب اشیایی که سیاره نامیده می شدند به 16 عدد افزایش یافت.

از آن زمان تا ابتدای قرن بیستم، تعداد اشیایی که ستاره شناسان سیاره می نامیدند از رقم 16 پایین آمد و به شش تا رسید. چون که اشیایی که به دور سیارات می گشتند به عنوان ماه طبقه بندی شدند. سپس اورانوس کشف شد و تعداد سیارات به عدد هفت رسید و دوباره بعد از کشف چند شیء که بین مریخ و مشتری قرار دارند، دوباره ستاره شناسان تعداد سیارات را به 13 افزایش دادند. این اشیا که بین مریخ و مشتری هستند امروزه به نام سیارک ها شناخته می شوند و به این ترتیب این اشیا هم از رده سیارات خارج شدند.

با کشف نپتون و پلوتون تعداد سیارات به عدد نه رسید که عبارتند از: تیر، زهره یا ناهید، مریخ، زمین، مشتری، کیوان، اورانوس، نپتون و پلوتون. اما اکنون درباره سیاره بودن پلوتون ابهامات زیادی وجود دارد و ممکن است که تعداد سیارات به عدد هشت کاهش یابد. چراکه پلوتون جزو اشیای تازه کشف شده ای قرار گرفته که فراتر از مدار نپتون هستند و بعضی از آنها حتی بزرگ تر از پلوتون هستند.

منبع: http://www.sciencenewsforkids.org

پرسش

سیارات خاکی منظومه شمسی …… هستند.

امتیاز به مطلب

کشف سیارات

از زمین پنج سیاره تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، مریخ، مشتری و کیوان یا زحل را می توانیم بدون استفاده از تلسکوپ ببینیم. سیارات دیگر یعنی اورانوس، نپتون با استفاده از تلسکوپ قابل دیدن هستند. اورانوس در سال 1781، نپتون در سال 1846 و پلوتون که اینک جزو سیارات اصلی محسوب نمی شود و عنوان سیاره کوتوله دارد، در سال 1930 برای اولین بار با تلسکوپ دیده شدند. علاوه بر اینها هزاران جسم مثل سیارک ها نیز وجود دارند. بیشتر سیارک ها در منطقه ای بین مدارهای مریخ و مشتری می گردند. در حالی که خانه شهاب سنگ های در حال حرکت در فضا بسیار دورتر از مدار پلوتون و در ابر اورت است.

بسیاری از فضاپیماها برای کشف سیارات و ماه ها به فضا فرستاده شده اند. این فضاپیماها عبارتند از: آپولو، کاسینی- هویگنس، مارینرها، ماژلان، ونرا، وایکینگ، وویجر(1و2)، استارداست، اولیس، ماکسیمم و … .

آپولو11 در سال 1969 برای اولین بار بشر را به ماه برد و روی ماه نشست. سرنشینان آپولو عبارت بودند از نیل آرمسترانگ و باز آلدرین. مایکل کالینز هم در داخل موشک بود. آپولوهای 17-12 هم به اکتشاف ماه ادامه دادند.

پیونیر10 و11 اولین مأموریت ناسا برای کشف منظومه شمسی و فراتر از آن بود. پیونیر10 در سال 1972 پرتاب شد و به مشتری رفت. 29 سال بعد در سال 2001 علایمی از پیونیر10 به زمین رسید. پیونیر بیش از هفت میلیارد مایل از زمین فاصله داشت و به سوی ستاره آلدباران (Aldebaran) در صورت فلکی ثور (Taurus) درحرکت بود.

پیونیر11 در سال 1973 برای سفر به مشتری راه اندازی شد. بعد به سمت صورت فلکی عقاب (Aquila) رفت. آخرین پیام از پیونیر 11 در سال 1995 به زمین رسید.

مأموریت وایکینگ ها

ناسا دو فضاپیمای وایکینگ، یعنی وایکینگ1 و وایکینگ2 را به کاوشگر برای نشستن و گشتن بر روی سطح مریخ مجهز کرد و آن را در سال 1975 به فضا فرستاد. وایکینگ ها تصاویری از مریخ و ماه هایش به زمین ارسال کردند.

مأموریت وویجرها

ناسا دو فضاپیمای وویجر را در سال 1977 برای کشف منظومه شمسی به فضا فرستاد. وویجرها تصاویری از سیاره های خارجی تر و ماه هایشان به زمین ارسال کردند.

مأموریت استارداست

یک فضاپیمای کوچک حدود 350 کیلوگرمی در فوریه 1999 پرتاب شد تا با شهاب سنگ وایلد2 ،Wild2 ملاقات کند و در سال 2006 در آمریکا به زمین بنشیند. فضاپیمای استارداست ناسا برای کسب اطلاعات درباره شهاب سنگ ها طراحی شده بود. استارداست یک نمونه از مواد شهاب سنگ ها را به زمین آورد.

مأموریت مارینرها

فضاپیماهای مارینر برای جمع آوری اطلاعات درباره سیاره های تیر، ناهید و مریخ طراحی شدند. آنها به فضا فرستاده شدند تا از این سیاره ها نقشه برداری کنند و دما، ترکیبات، فشار و تراکم و … جو آنها را اندازه گیری کنند.

مأموریت کاسینی هویگنس

فضاپیمای کاسینی هویگنس در اکتبر 1997 به فضا فرستاده شد تا برای مأموریتی 11 ساله به زحل برود. این فضاپیما بعد از انجام تقسیم بندی های اصلی بر روی حلقه های کیوان یا زحل، شکاف کاسینی (Cassini Division) نامیده شد. شکاف کاسینی به شکاف تاریکی بین دو حلقه اول زحل گفته می شود. کاسینی عکس ها و اطلاعات علمی ای از ناهید در سال 1998 و از مشتری در سال 2000 به زمین فرستاد. برای کسب اطلاع درباره ساختمان فضاپیما اینجا را کلیک کنید.

پرسش

سیارات خاکی منظومه شمسی کدامند؟

الف) مشتری، کیوان، نپتون، اورانوس

ب) زمین، مشتری و پلوتون

ج) تیر، ناهید، زمین، مریخ

د) پلوتون، ستاره های دنباله دار، سیارک ها، شهاب سنگ ها

امتیاز به مطلب

خواندنی هایی درباره سیارات

بزرگ ترین سیاره:

مشتری است. همه سیارات منظومه شمسی را می توان داخل مشتری جا داد.

کوچک ترین سیاره:

پلوتون است. این سیاره حتی از بسیاری از ماه های سیاره ها از جمله ماه زمین کوچک تر است. تا چندی پیش پلوتون جزو سیارات اصلی در نظر گرفته می شد ولی حالا به عنوان سیاره کوتوله طبقه بندی می شود.

نزدیک ترین سیاره از نظر اندازه به زمین:

زهره یا ناهید حدود 95 درصد قطر زمین و 82 درصد جرم زمین را دارد.

سیاره ای که به نظر می رسد سنگین ترین سیاره است:

مشتری است. یک فرد 45 کیلوگرمی وزنش روی مشتری 115 کیلوگرم می شود.

سیاره ای که به نظر می رسد از همه سبک تر است:

پلوتون است. یک فرد 45 کیلوگرمی وزنش در پلوتون چهار کیلوگرم می شود.

روی تیر و مریخ وزن یک فرد 45 کیلوگرمی فقط 17 کیلوگرم است.

سیاره ای که نزدیک تر به زمین دور خورشید می گردد:

زهره یا ناهید است که تقریباً وقتی خیلی به زمین نزدیک می شود 38 میلیون کیلومتر از آن فاصله دارد.

سیاره ای که بلند ترین سال را دارد:

پلوتون است. یک سال روی پلوتون معادل 248.5 سال زمینی است.

سیاره ای که کوتاه ترین سال را دارد:

زهره یا ناهید است. طول مدت یک سال روی ناهید فقط 88 روز از یک سال زمینی است.

سیاره ای که بلندترین روز را دارد:

ناهید است. یک روز در ناهید 243 روز زمینی است (یک روز در ناهید بلندتر از یک سال آن است. یک سال روی ناهید فقط 224.7 روز زمینی است).

سیاره ای با کوتاه ترین روز:

مشتری است. یک روز در مشتری 9.8 ساعت زمینی است. موقعی که شما از زمین به مشتری نگاه می کنید، می توانید بخشی از تغییر شکل آن را ببینید.

متراکم ترین سیاره:

زمین است.

سیاره ای با کمترین تراکم یا چگالی

کیوان یا زحل است که اگر به اندازه کافی آب پیدا شود می تواند رویش شناور شود.

بزرگ ترین ماه:

گانیمد یکی از ماه های مشتری است. این ماه 5262 کیلومتر (3280 مایل) قطر دارد. یعنی بزرگ تر از سیاره های پلوتون و تیر است و یک سوم زمین قطر دارد.

دو ماه که جو دارند:

تیتان یکی از ماه های زحل و تریتون یکی از ماه های نپتون هستند.

ماه تریتون، بزرگ ترین ماه نپتون

ماه تیتان، یکی از ماه های زحل

بزرگ ترین توفان:

نقطه قرمز بزرگ روی مشتری که توفانی به طول 17000 مایل (28000 کیلومتر) و عرض 9000 مایل (14000 کیلومتر) دارد. این توفان به قدری بزرگ است که می تواند دو تای زمین را بپیماید.

سریع ترین بادها:

روی سطح نپتون است. این بادها سرعتی بیش از 1500 مایل در ساعت (250 کیلومتر در ساعت) دارند.

بزرگ ترین آتشفشان:

المپوس، بزرگ ترین آتشفشان منظومه شمسی است که هم اکنون هم خاموش است. این آتشفشان روی مریخ قرار دارد و 17 مایل (27 کیلومتر) بلندی و بیش از 320 مایل (520 کیلومتر) عرض دارد. این آتشفشان 200 سال پیش فوران کرد.

بزرگ ترین چاله برخوردی:

“والهالا” است که بر روی کالیستو یکی از ماه های مشتری قرار دارد. والهالا یک چاله درخشان است که 600 کیلومتر عرض دارد و حلقه هایی دارد که تا فاصله تقریباً سه هزار کیلومتری در خارج آن ادامه پیدا کرده اند.

گرم ترین سیاره:

زهره یا ناهید است که دمایش به 480 درجه سانتی گراد می رسد.

سردترین سیاره:

پلوتون است که دمایش به 238- درجه سانتی گراد می رسد.

سردترین شیء اندازه گرفته شده:

تریتون است که ماه سیاره نپتون است.

صاف ترین شیء:

اروپا یکی از ماه های مشتری صاف ترین شیء در منظومه شمسی است.

غیر عادی ترین مدار:

متعلق به نریید (Nereid) ماه سیاره نپتون است.

شیب دارترین مدار از نقطه تلاقی:

پلوتون که شیب مدارش 17.15 درجه است.

پهن ترین سیاره:

زحل پهن ترین سیاره در منظومه شمسی است. تفاوت بین قطر خط استوایش و قطر قطبش تقریباً ده درصد است.

دورترین سیاره از خورشید:

معمولاً پلوتون دورترین سیاره از خورشید است. اما بعضی وقت ها (در طول یک دوره 20 ساله درهر 248 سال زمینی) نپتون دورترین سیاره می شود.

امتیاز به مطلب

سیاره ها برای کودکان

ما انسان ها هزاران سال است که از کره کوچکمان به جهان بزرگ بالای سرمان نگاه می کنیم. ستاره شناسان قدیم، نقاط نورانی ای را می دیدند که به نظر می رسید همراه با ستارگان حرکت می کنند. آنها این اشیاء را سیاره نامیدند.

منظومه شمسی به خورشید و همه اشیایی که اطراف خورشید حرکت می کنند گفته می شود. یعنی این که منظومه شمسی ما از یک ستاره یعنی خورشید، هشت سیاره، 138 تا ماه و تعدادی ستاره دنباله دار، سیارک ها و دیگر سنگ های فضایی تشکیل شده. برای آگاهی بیشتر درباره خورشید به مقاله خورشید برای کودکان مراجعه کنید.

منظومه شمسی ما بخشی از یک کهکشان به نام کهکشان راه شیری است و خورشید در مرکز منظومه شمسی قرار دارد. ستاره شناسان عقیده دارند منظومه شمسی 4.5 میلیارد سال قبل تشکیل شده است. خورشید 99.8 درصد مقدار ماده (جرم) منظومه شمسی ما را در خود دارد. این مقدار ماده زیاد باعث شده که خورشید روی سیارات، ماهواره ها، سیارک ها، ستاره های دنباله دار و شهاب ها کشش جاذبه ای ایجاد کند. آنهایی که به ستارگان نگاه می کنند ستاره های دنباله دار با دنباله های درخشان و شهاب ها را هم در آسمان می بینند. سیارک ها و ستاره های دنباله دار در مسیر دایره ای به دور خورشید می گردند.

سیارات

سیاره یک جسم فضایی بزرگ است که نور ستاره ای را که دور آن می گردد بازمی تاباند.

هشت سیاره ای که منظومه شمسی ما را تشکیل می دهند، تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند (پلوتون هم یک سیاره کوتوله است). پس زمین هم فقط یکی از اشیای منظومه شمسی است.

همه سیارات شبیه به هم نیستند. بعضی از آنها حتی جامد هم نیستند. سیارات منظومه شمسی ما به دو دسته سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر تقسیم شده اند. سیارات داخلی تر به خورشید نزدیک ترند. آنها کره های جامد تشکیل شده از سنگ مثل زمین هستند. سیارات داخلی تر عبارتند از تیر، ناهید، زمین و مریخ. این سیارات در 600 میلیون سال اول زندگیشان به وسیله شهاب سنگ ها بمباران شده اند. به خاطر همین است که شما چاله هایی با اندازه های مختلف روی سیارات داخلی تر و ماه هایشان پیدا می کنید. (به حفره های روی ماه فکر کنید.)

بشر در سال 1969 به ماه رفت تا سنگ ها و حفره های آن را مطالعه کند. در قرن اخیر، مریخ پیماها درباره حفره های روی مریخ اطلاعاتی برای ما ارسال کرده اند. حتی روی زمین هم چاله هایی وجود دارد. زمین هم یک موقعی به وسیله شهاب سنگ ها بمباران شده بود و چاله های زیادی داشت. اما در مدت میلیون ها سال و شاید بیشتر، باد، باران، یخ و آب شکل سطح زمین را که پر از چاله بوده تغییر داده اند. اما باز هم چاله هایی روی زمین پیدا می شود.

سیاره های خارجی تر سیارات گازی بزرگی هستند که حلقه دارند. این سیارات شامل مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند. پس زحل تنها سیاره ای نیست که حلقه دارد. بین سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر یک کمربند سیارک ها است که در آن سیارک ها به دور خورشید می گردند. بعضی از سیارات ماه هایی دارند. اما بعضی ها ماه یا قمر ندارند.

پرسش

کدام 2 سیاره هیچ ماهی به دورشان ندارند؟

امتیاز به مطلب

توضیحاتی درباره سیارات

حمیده احمدیان راد

سیاره یک جسم بزرگ، گرد و سنگین است که حول یک ستاره می گردد و با نوری که از ستاره به آن می رسد، روشن می شود. در منظومه شمسی هشت سیاره وجود دارد که دور ستاره ای به نام خورشید می گردند. این سیاره ها به ترتیب فاصله از خورشید عبارتند از: تیر یا عطارد، ناهید یا زهره، زمین، مریخ، مشتری، کیوان یا زحل، اورانوس، نپتون. تا چندی پیش پلوتون جزو سیارات اصلی محسوب می شد ولی به تازگی سیاره کوتوله نامیده می شود.

مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است. به دنبال آن کیوان، اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و در آخر پلوتون کوچک قرار گرفته اند. مشتری آن قدر بزرگ است که همه سیارات دیگر را می توان در داخل آن جای داد.

سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر
سیارات منظومه شمسی به دو دسته تقسیم می شوند:

سیارات داخلی تر: سیارات داخلی تر که نزدیک به خورشید می گردند عبارتند از تیر، ناهید، زمین و مریخ. آنها نسبتاً کوچکند و بیشتر ترکیبشان از سنگ است. به آنها “شبه زمین” هم می گویند. این سیارات تعداد کمی ماه دارند یا اصلاً ماه ندارند. زمین بزرگ ترین سیاره در این دسته است. بقیه سیارات شبه زمین از 38 تا 95 درصد قطر زمین و 5.5 تا 85 درصد جرم زمین را دارند.

سیارات خارجی تر: شامل مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند. آنها غول های گازی یا سیارات “شبه مشتری” نامیده می شوند. جو آنها گازی است و سطح خاکی ندارند. همه چهار سیاره اصولاً از هیدروژن و هلیوم ساخته شده اند و مقادیر کمتری از عناصر آمونیاک و متان هم در جوشان وجود دارد. آنها از 3.9 تا 11.2 برابر قطر زمین و از 15 تا 318 برابر جرم زمین را دارند. این دسته از سیارات تعداد زیادی ماه دارند.

سیاره کوتوله پلوتون فقط 19 درصد قطر و یک پانصدم جرم زمین را دارد. به عنوان یک سیاره سنگی و یخی کوچک با مداری بزرگ تر از غول های گازی، پلوتون را نمی توان در هیچ یک از این دو گروه طبقه بندی کرد. به این ترتیب ستاره شناسان عقیده دارند پلوتون اصلاً نمی تواند جزو سیارات اصلی باشد.

مشاهده سیارات
انسان ها شش سیاره از سیارات داخلی تر منظومه شمسی را از هزاران سال پیش می شناختند چون این سیارات بدون تلسکوپ هم از زمین قابل دیدن هستند. سه سیاره دیگر یعنی اورانوس، نپتون و پلوتون در ابتدای دهه 1780 به وسیله ستاره شناسان کشف شدند. این سه سیاره را باید از زمین با تلسکوپ دید.

وقتی از زمین به ستاره ها و سیاره ها نگاه می کنیم متوجه می شویم که در زمینه پایداری نورشان با هم متفاوتند. سیاره ها با نور ثابتی می درخشند در حالی که به نظر می رسد که ستاره ها چشمک می زنند.

چشمک زدن ستاره ها به خاطر حرکت لایه های هوایی است که دور زمین را احاطه کرده اند. ستاره ها آن قدر از زمین دورند که حتی وقتی با تلسکوپ به آنها نگاه می کنیم فقط نقاط روشنی از نور در آسمان به نظر می رسند. جو زمین نور ستاره ای را که از میان آن عبور می کند خم می کند. هنگامی که مناطقی از جو حرکت می کنند نقاط نور می رقصند و در درخشندگیشان تغییر ایجاد می شود.

سیاراتی که خیلی به ما نزدیکند از میان تلسکوپ به شکل صفحات تخت گرد (دیسک) ریز به نظر می رسند. جو، نوری را که از نقاط مختلف روی صفحه سیاره می آید پراکنده می کند. اما همیشه نور کافی از تعدادی از نقاط درخشان روی دیسک به زمین می رسد که باعث می شود سیاره ظاهر ثابتی داشته باشد.

حرکت سیارات
سیاره ها در دو مسیر حرکت می کنند. آنها به دور ستاره شان در مسیری که مدار نامیده می شود حرکت می کنند. همچنان که یک سیاره دور ستاره می گردد دور محور خودش هم می چرخد. محور یک خط فرضی است که از مرکز سیاره می گذرد.

چرخش
سیارات با نسبت های زمانی مختلف با یکدیگر دور خودشان می چرخند. یک روز چنین تعریف شده که چقدر طول می کشد تا زمین یک بار دور خودش بچرخد. مشتری و زحل خیلی سریع تر از یک روز زمینی می چرخند. یعنی حدود ده ساعت طول می کشد تا یک بار دور خودشان بچرخند. ناهید خیلی آهسته تر می چرخد. حدود 243 روز زمینی طول می کشد تا ناهید یک بار دور خودش بچرخد.

گردش
وقتی از زمین نگاه می کنیم به نظر می رسد که سیارات منظومه شمسی و ستارگان دور زمین می گردند. آنها هرشب در شرق طلوع می کنند و در غرب غروب می کنند. در بیشتر مواقع سیاره ها به آهستگی -آهسته تر از ستاره ها- در آسمان به جانب غرب حرکت می کنند.

در زمان های قدیم دانشمندان فکر می کردند ماه، خورشید، سیاره ها و ستارگان واقعاً دور زمین حرکت می کنند. اما در سال 1543 ستاره شناس لهستانی نیکولا کپرنیک نشان داد که خورشید مرکز مدارهای سیاره ها است و سیارات دور خورشید حرکت می کنند.

واحد اندازه گیری فاصله ها در منظومه شمسی
ستاره شناسان فاصله ها را در منظومه شمسی با واحدهای نجومی (astronomical units یا AU) اندازه گیری می کنند. یک واحد نجومی متوسط فاصله بین زمین و خورشید است که حدود 93 میلیون مایل یا 150 میلیون کیلومتر است. سیاره های داخلی تر مدارهایی دارند که قطرشان 0.4، 0.7، 1.0 و 1.5 واحد ستاره شناسی یا AU است. مدارهای غول های گازی یا سیاره های خارجی تر به بزرگی 5، 10، 20 و 30 واحد نجومی یا AU است.

به خاطر فاصله های متفاوت از خورشید، دما و شکل سطح سیاره ها و شرایط دیگر سیاره ها با هم بسیار متفاوتند.

نحوه تشکیل سیارات
ستاره شناسان نظریه ای درباره چگونگی شکل گیری منظومه شمسی ما دارند که توضیح می دهد چرا سیاره های سنگی و کوچک نزدیک به خورشیدند و سیاره های گازی و بزرگ دورتر از خورشیدند.

ستاره شناسان باور دارند که منظومه شمسی ما حدود 4.6 میلیارد سال پیش از یک ابر در حال چرخش متشکل از گاز و گرد و غبار، به نام سحابی خورشیدی به وجود آمد. نیروی جاذبه، یک قسمت از گاز و گرد وغبار را به مرکز سحابی که متراکم تر از بقیه جاها بود کشاند. مواد روی هم انباشته شدند، به سرعت چرخیدند و درنتیجه در مرکز سحابی، خورشید ما شکل گرفت.

سپس گاز و گرد و غبار باقیمانده به صورت یک صفحه تخت گرد (دیسک) به نام دیسک میان سیاره ای در می آید که به دور خورشید می گردد. ذرات سنگی داخل دیسک به هم خوردند و به هم چسبیدند و اجسامی به نام شبه سیاره ها (PLANETESIMALS) را تشکیل دادند. این اجسام هم با هم ترکیب شدند و سیارات را تشکیل دادند. در فاصله های دورتر که اینک سیاره های خارجی تر قرار دارند، گازها منجمد شده به یخ تبدیل شدند و توپ های بسیار بزرگی از گاز منجمد شده را درست کردند که سیاره های شبه مشتری یا سیارات خارجی تر نام دارند.

از خورشید ما ذراتی از گازهای داغ و الکتریسیته جریان پیدا می کند که باد خورشیدی نامیده می شود. باد خورشیدی در ابتدای تشکیل منظومه شمسی قوی تراز حالا بود. باد خورشیدی اولیه عناصر هیدروژن و هلیوم را از سیاره های داخلی تر مثل زمین دور کرد. اما جاذبه قوی تر سیاره های غول آسای خارجی تر، بیشتر هیدروژن وهلیوم را نگه داشت. این درحالی بود که باد خورشیدی هم در آنجا ضعیف تر بود. بنابراین این سیارات خارجی تر بیشتر عناصر هیدروژن و هلیوم خود را نگه داشتند.

ستاره شناسان این نظریه ها را توسعه دادند و این تقسیم بندی را ارایه کردند که سیاره های سنگی همیشه نزدیک به خورشید و سیاره های غول آسا دورتر از خورشید می گردند. آنها نظریه های جدیدی را بر اساس مطالعه منظومه های شمسی دیگر هم ارایه می کنند. مثلاً این که حدس می زنند سیارات غول آسا در منظومه های شمسی دیگر ممکن است دور از ستاره هایشان شکل گرفته باشند ولی بعداً حرکت کرده اند و به ستاره نزدیک تر شده اند.

تیر (عطارد) نزدیک ترین سیاره به خورشید است.

ابرهای ضخیم اسید سولفوریک ناهید را پوشانده. (عکس از ناسا)

زمین، خانه ما، از اقیانوسی از آب های شیرین و قاره هایی که بالای سطح دریا قرار دارند برخوردار است.

مریخ ابرهایی در جوش و یخ ته نشین شده در قطب شمالش دارد. (عکس از ناسا)

لایه های ابرهای متراکم اطراف مشتری در عکسی که به وسیله فضاپیمای وویجر1 گرفته شده قابل مشاهده است.

زحل به وسیله هفت حلقه اصلی احاطه شده. (عکس از ناسا)

اورانوس در طرف چپ با رنگ های حقیقی و در طرف راست با رنگ های اشتباه. این عکس ها با ترکیب عکس های بی شماری که به وسیله فضاپیمای وویجر2 گرفته شده بود، درست شده اند.

ابرهای آبی نپتون بیشتر از متان منجمد تشکیل شده اند. شیء دیگر، ماه نپتون به نام تیتون است. (عکس از ناسا)

دانشمندان درباره سیاره بودن پلوتون شک دارند

پرسش

اگر طول روز را در سیارات مختلف با هم مقایسه کنیم، کدام سیاره طولانی ترین روز را دارد؟

امتیاز به مطلب

ستاره های دنباله دار از کجا می آیند و به کجا می روند؟

ستاره های دنباله دار مدار دارند. بر این اساس ستاره های دنباله دار به دو دسته تقسیم می شوند:

ستاره های دنباله داری که مدت کوتاه تری طول می کشد که به دور خورشید بگردند (ستاره های دنباله داری با دوره گردش زیر 200 سال): ستاره های دنباله داری که مدت کوتاه تری طول می کشد که به دور خورشید بگردند، به عنوان مثال ستاره دنباله دار هالی از دسته ای از اشیاء به نام کمربند کوییپر می آیند که فراتر از مدار پلوتون قرار دارد. کشش جاذبه ای سیاراتی که در بخش خارجی تر منظومه شمسی هستند، می تواند اشیاء را به خارج از کمربند کوییپر و به سوی منظومه شمسی داخلی تر پرتاب کند. به این ترتیب این اشیاء ستاره های دنباله دار فعالی می شوند.

ستاره های دنباله داری که مدت بیشتری طول می کشد تا به دورخورشید بگردند (ستاره های دنباله داری با دوره گردش 200 سال به بالا تا 30 میلیون سال): این ستاره های دنباله دار از ابر اورت (Oort clude) می آیند. این ابر مجموعه ای از اجرام یخی است و حدود 1000 برابر فاصله مدار پلوتون تا خورشید از خورشید فاصله دارد. واکنش های جاذبه ای که در اثر عبور ستارگان رخ می دهد می تواند باعث شود که اجسام یخی موجود در ابر اورت به منظومه شمسی داخلی تر وارد شوند و ستاره های دنباله دار فعالی شوند.

ستاره های دنباله دار هر زمانی که به منظومه شمسی داخلی تر وارد می شوند، یخ و گرد و غبارشان را از دست می دهند و پشت مسیرهای پر از گرد و غبار و خرده ریزهای فضا باقی می مانند. موقعی که زمین از میان یکی از این مسیرها عبور می کند این خرده ریزها به شهاب سنگ تبدیل می شوند که پس از ورود به جو زمین می سوزند. بعضی از ستاره های دنباله دار در منظومه شمسی داخلی تر همه یخ هایشان را از دست می دهند، متلاشی می شوند و به ابرهایی از گرد و غبار تبدیل می شوند یا به شکلی نازک و شکننده در می آیند. یعنی اشیای غیر فعالی مثل سیارک ها می شوند.

مدارهای بلند و بیضی شکل ستاره های دنباله دار می توانند مدارهای تقریباً گرد سیارات را قطع کند. در نتیجه بعضی وقت ها ستاره های دنباله دار با سیارات و ماه هایی که به دورشان می گردند تصادف می کنند. خیلی از حفره های سیارات و سایر اجرام منظومه شمسی مثل ماه ها به خاطر تصادف با ستاره های دنباله دار به وجود آمده اند.

امتیاز به مطلب

سیارات

حمیده احمدیان راد

منظومه شمسی ما از خورشید، هشت سیاره و یک سیاره کوتوله (و ماه هایشان)، یک کمربند سیارک ها و بسیاری از ستاره های دنباله دار و شهاب سنگ ها تشکیل شده است. خورشید در مرکز منظومه شمسی ما است. سیارات، ماه هایشان، سیارک ها، ستاره های دنباله دار و سنگ های دیگر همه به دور خورشید می گردند.

نه سیاره ای که دور خورشید می گردند به ترتیب فاصله از خورشید عبارتند از: تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، زمین، مریخ، مشتری، کیوان، اورانوس، نپتون و پلوتون (یک سیاره کوتوله).

بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی ما مشتری است. به دنبال آن زحل، اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و در آخر پلوتون کوچک قرار دارند. مشتری به قدری بزرگ است که همه سیارات دیگر را می توان در داخل آن جا داد.

سیارات داخلی تر، سیارات خارجی تر

سیارات داخلی تر (سیاراتی که نزدیک به خورشید دور آن می گردند) کاملاً از سیارات خارجی تر (سیاراتی که دور از خورشید به دور آن می گردند)، متفاوتند.

سیارات داخلی تر عبارتند از: تیر، ناهید، زمین و مریخ. این سیارات نسبتاً کوچکند و بیشتر از سنگ تشکیل شده اند و تعداد کمی ماه دارند یا اصلاً ماه ندارند.

سیارات خارجی تر عبارتند از: مشتری، کیوان، اورانوس، نپتون و پلوتون (یک سیاره کوتوله). آنها اکثراً بسیار بزرگ، اکثراً گازی و حلقه دار هستند و ماه های زیادی دارند (به استثنای پلوتون که کوچک و سنگی است و تنها یک ماه بزرگ و دو ماه ریز دارد).

دما روی سیارات

معمولاً هر چه سیارات دورتر از خورشید قرار گرفته باشند، سردترند. تفاوت ها موقعی رخ می دهد که اثر گلخانه ای، یک سیاره را گرم می کند (مثل ناهید) که با یک جو ضخیم احاطه شده.

تراکم سیارات

سیارات گازی خارجی تر نسبت به سیارات سنگی داخلی تر تراکم کمتری دارند.

زمین متراکم ترین سیاره منظومه شمسی است. زحل کمترین تراکم را دارد. به طوری که روی آب شناور باقی می ماند.

جرم سیارات

مشتری سنگین ترین سیاره است. زحل به دنبال آن است. اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و پلوتون به ترتیب در رده های بعدی قرار دارند.

نیروهای جاذبه بر روی سیارات

سیاره ای که سطحش قوی ترین نیروهای جاذبه ای را دارد، مشتری است. اگرچه زحل، اورانوس و نپتون هم سیارات خیلی سنگینی هستند، نیروهای جاذبه شان در حد نیروی جاذبه زمین است. این به خاطر این است که نیروی جاذبه ای که در سطح سیاره بر یک شیء وارد می شود، با جرمش و با معکوس مربع شعاع سیاره متناسب است.

طول یک روز در سیارات

یک وز مدت زمانی است که طول می کشد تا یک سیاره حول محورش (360 درجه) بچرخد. یک روز بر روی زمین تقریباً 24 ساعت طول می کشد.

سیاره ای که طولانی ترین طول روز را دارد ناهید است. یک روز روی ناهید 243 روز زمینی طول می کشد (یک روز روی ناهید بلندتر از سالش است. یک سال روی ناهید تنها 224.7 روز زمینی طول می کشد).

سیاره ای که کوتاه ترین طول روز را دارد مشتری است. یک روز روی مشتری فقط 9.8 ساعت زمینی طول می کشد. موقعی که شما از زمین به مشتری نگاه می کنید، می توانید بعضی از تغییر شکل هایش را ببینید.

متوسط سرعت حرکت در مدار سیارات

سیارات با سرعت های مختلف به دور خورشید می گردند. هر سیاره موقعی که به خورشید نزدیک تر می شود سرعتش زیاد می شود و موقعی که از خورشید دور می شود، سرعتش آهسته تر می شود (این قانون دوم حرکت سیاره ای کپلر است).

امتیاز به مطلب

ویکی‌وبیا؛ مرجع آموزش، دانش و اطلاعات کاربردی

Tag: سیارات

تعداد متغیر سیارات منظومه شمسی در طول تاریخ

کشف سیارات

خواندنی هایی درباره سیارات

سیاره ها برای کودکان

توضیحاتی درباره سیارات

ستاره های دنباله دار از کجا می آیند و به کجا می روند؟

سیارات