بایگانی‌های منظومه شمسی | صفحه 2 از 3

توضیحاتی درباره سیارات

حمیده احمدیان راد

سیاره یک جسم بزرگ، گرد و سنگین است که حول یک ستاره می گردد و با نوری که از ستاره به آن می رسد، روشن می شود. در منظومه شمسی هشت سیاره وجود دارد که دور ستاره ای به نام خورشید می گردند. این سیاره ها به ترتیب فاصله از خورشید عبارتند از: تیر یا عطارد، ناهید یا زهره، زمین، مریخ، مشتری، کیوان یا زحل، اورانوس، نپتون. تا چندی پیش پلوتون جزو سیارات اصلی محسوب می شد ولی به تازگی سیاره کوتوله نامیده می شود.

مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است. به دنبال آن کیوان، اورانوس، نپتون، زمین، ناهید، مریخ، تیر و در آخر پلوتون کوچک قرار گرفته اند. مشتری آن قدر بزرگ است که همه سیارات دیگر را می توان در داخل آن جای داد.

سیارات داخلی تر و سیارات خارجی تر
سیارات منظومه شمسی به دو دسته تقسیم می شوند:

سیارات داخلی تر: سیارات داخلی تر که نزدیک به خورشید می گردند عبارتند از تیر، ناهید، زمین و مریخ. آنها نسبتاً کوچکند و بیشتر ترکیبشان از سنگ است. به آنها “شبه زمین” هم می گویند. این سیارات تعداد کمی ماه دارند یا اصلاً ماه ندارند. زمین بزرگ ترین سیاره در این دسته است. بقیه سیارات شبه زمین از 38 تا 95 درصد قطر زمین و 5.5 تا 85 درصد جرم زمین را دارند.

سیارات خارجی تر: شامل مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هستند. آنها غول های گازی یا سیارات “شبه مشتری” نامیده می شوند. جو آنها گازی است و سطح خاکی ندارند. همه چهار سیاره اصولاً از هیدروژن و هلیوم ساخته شده اند و مقادیر کمتری از عناصر آمونیاک و متان هم در جوشان وجود دارد. آنها از 3.9 تا 11.2 برابر قطر زمین و از 15 تا 318 برابر جرم زمین را دارند. این دسته از سیارات تعداد زیادی ماه دارند.

سیاره کوتوله پلوتون فقط 19 درصد قطر و یک پانصدم جرم زمین را دارد. به عنوان یک سیاره سنگی و یخی کوچک با مداری بزرگ تر از غول های گازی، پلوتون را نمی توان در هیچ یک از این دو گروه طبقه بندی کرد. به این ترتیب ستاره شناسان عقیده دارند پلوتون اصلاً نمی تواند جزو سیارات اصلی باشد.

مشاهده سیارات
انسان ها شش سیاره از سیارات داخلی تر منظومه شمسی را از هزاران سال پیش می شناختند چون این سیارات بدون تلسکوپ هم از زمین قابل دیدن هستند. سه سیاره دیگر یعنی اورانوس، نپتون و پلوتون در ابتدای دهه 1780 به وسیله ستاره شناسان کشف شدند. این سه سیاره را باید از زمین با تلسکوپ دید.

وقتی از زمین به ستاره ها و سیاره ها نگاه می کنیم متوجه می شویم که در زمینه پایداری نورشان با هم متفاوتند. سیاره ها با نور ثابتی می درخشند در حالی که به نظر می رسد که ستاره ها چشمک می زنند.

چشمک زدن ستاره ها به خاطر حرکت لایه های هوایی است که دور زمین را احاطه کرده اند. ستاره ها آن قدر از زمین دورند که حتی وقتی با تلسکوپ به آنها نگاه می کنیم فقط نقاط روشنی از نور در آسمان به نظر می رسند. جو زمین نور ستاره ای را که از میان آن عبور می کند خم می کند. هنگامی که مناطقی از جو حرکت می کنند نقاط نور می رقصند و در درخشندگیشان تغییر ایجاد می شود.

سیاراتی که خیلی به ما نزدیکند از میان تلسکوپ به شکل صفحات تخت گرد (دیسک) ریز به نظر می رسند. جو، نوری را که از نقاط مختلف روی صفحه سیاره می آید پراکنده می کند. اما همیشه نور کافی از تعدادی از نقاط درخشان روی دیسک به زمین می رسد که باعث می شود سیاره ظاهر ثابتی داشته باشد.

حرکت سیارات
سیاره ها در دو مسیر حرکت می کنند. آنها به دور ستاره شان در مسیری که مدار نامیده می شود حرکت می کنند. همچنان که یک سیاره دور ستاره می گردد دور محور خودش هم می چرخد. محور یک خط فرضی است که از مرکز سیاره می گذرد.

چرخش
سیارات با نسبت های زمانی مختلف با یکدیگر دور خودشان می چرخند. یک روز چنین تعریف شده که چقدر طول می کشد تا زمین یک بار دور خودش بچرخد. مشتری و زحل خیلی سریع تر از یک روز زمینی می چرخند. یعنی حدود ده ساعت طول می کشد تا یک بار دور خودشان بچرخند. ناهید خیلی آهسته تر می چرخد. حدود 243 روز زمینی طول می کشد تا ناهید یک بار دور خودش بچرخد.

گردش
وقتی از زمین نگاه می کنیم به نظر می رسد که سیارات منظومه شمسی و ستارگان دور زمین می گردند. آنها هرشب در شرق طلوع می کنند و در غرب غروب می کنند. در بیشتر مواقع سیاره ها به آهستگی -آهسته تر از ستاره ها- در آسمان به جانب غرب حرکت می کنند.

در زمان های قدیم دانشمندان فکر می کردند ماه، خورشید، سیاره ها و ستارگان واقعاً دور زمین حرکت می کنند. اما در سال 1543 ستاره شناس لهستانی نیکولا کپرنیک نشان داد که خورشید مرکز مدارهای سیاره ها است و سیارات دور خورشید حرکت می کنند.

واحد اندازه گیری فاصله ها در منظومه شمسی
ستاره شناسان فاصله ها را در منظومه شمسی با واحدهای نجومی (astronomical units یا AU) اندازه گیری می کنند. یک واحد نجومی متوسط فاصله بین زمین و خورشید است که حدود 93 میلیون مایل یا 150 میلیون کیلومتر است. سیاره های داخلی تر مدارهایی دارند که قطرشان 0.4، 0.7، 1.0 و 1.5 واحد ستاره شناسی یا AU است. مدارهای غول های گازی یا سیاره های خارجی تر به بزرگی 5، 10، 20 و 30 واحد نجومی یا AU است.

به خاطر فاصله های متفاوت از خورشید، دما و شکل سطح سیاره ها و شرایط دیگر سیاره ها با هم بسیار متفاوتند.

نحوه تشکیل سیارات
ستاره شناسان نظریه ای درباره چگونگی شکل گیری منظومه شمسی ما دارند که توضیح می دهد چرا سیاره های سنگی و کوچک نزدیک به خورشیدند و سیاره های گازی و بزرگ دورتر از خورشیدند.

ستاره شناسان باور دارند که منظومه شمسی ما حدود 4.6 میلیارد سال پیش از یک ابر در حال چرخش متشکل از گاز و گرد و غبار، به نام سحابی خورشیدی به وجود آمد. نیروی جاذبه، یک قسمت از گاز و گرد وغبار را به مرکز سحابی که متراکم تر از بقیه جاها بود کشاند. مواد روی هم انباشته شدند، به سرعت چرخیدند و درنتیجه در مرکز سحابی، خورشید ما شکل گرفت.

سپس گاز و گرد و غبار باقیمانده به صورت یک صفحه تخت گرد (دیسک) به نام دیسک میان سیاره ای در می آید که به دور خورشید می گردد. ذرات سنگی داخل دیسک به هم خوردند و به هم چسبیدند و اجسامی به نام شبه سیاره ها (PLANETESIMALS) را تشکیل دادند. این اجسام هم با هم ترکیب شدند و سیارات را تشکیل دادند. در فاصله های دورتر که اینک سیاره های خارجی تر قرار دارند، گازها منجمد شده به یخ تبدیل شدند و توپ های بسیار بزرگی از گاز منجمد شده را درست کردند که سیاره های شبه مشتری یا سیارات خارجی تر نام دارند.

از خورشید ما ذراتی از گازهای داغ و الکتریسیته جریان پیدا می کند که باد خورشیدی نامیده می شود. باد خورشیدی در ابتدای تشکیل منظومه شمسی قوی تراز حالا بود. باد خورشیدی اولیه عناصر هیدروژن و هلیوم را از سیاره های داخلی تر مثل زمین دور کرد. اما جاذبه قوی تر سیاره های غول آسای خارجی تر، بیشتر هیدروژن وهلیوم را نگه داشت. این درحالی بود که باد خورشیدی هم در آنجا ضعیف تر بود. بنابراین این سیارات خارجی تر بیشتر عناصر هیدروژن و هلیوم خود را نگه داشتند.

ستاره شناسان این نظریه ها را توسعه دادند و این تقسیم بندی را ارایه کردند که سیاره های سنگی همیشه نزدیک به خورشید و سیاره های غول آسا دورتر از خورشید می گردند. آنها نظریه های جدیدی را بر اساس مطالعه منظومه های شمسی دیگر هم ارایه می کنند. مثلاً این که حدس می زنند سیارات غول آسا در منظومه های شمسی دیگر ممکن است دور از ستاره هایشان شکل گرفته باشند ولی بعداً حرکت کرده اند و به ستاره نزدیک تر شده اند.

تیر (عطارد) نزدیک ترین سیاره به خورشید است.

ابرهای ضخیم اسید سولفوریک ناهید را پوشانده. (عکس از ناسا)

زمین، خانه ما، از اقیانوسی از آب های شیرین و قاره هایی که بالای سطح دریا قرار دارند برخوردار است.

مریخ ابرهایی در جوش و یخ ته نشین شده در قطب شمالش دارد. (عکس از ناسا)

لایه های ابرهای متراکم اطراف مشتری در عکسی که به وسیله فضاپیمای وویجر1 گرفته شده قابل مشاهده است.

زحل به وسیله هفت حلقه اصلی احاطه شده. (عکس از ناسا)

اورانوس در طرف چپ با رنگ های حقیقی و در طرف راست با رنگ های اشتباه. این عکس ها با ترکیب عکس های بی شماری که به وسیله فضاپیمای وویجر2 گرفته شده بود، درست شده اند.

ابرهای آبی نپتون بیشتر از متان منجمد تشکیل شده اند. شیء دیگر، ماه نپتون به نام تیتون است. (عکس از ناسا)

دانشمندان درباره سیاره بودن پلوتون شک دارند

پرسش

اگر طول روز را در سیارات مختلف با هم مقایسه کنیم، کدام سیاره طولانی ترین روز را دارد؟

امتیاز به مطلب

ستاره های دنباله دار از کجا می آیند و به کجا می روند؟

ستاره های دنباله دار مدار دارند. بر این اساس ستاره های دنباله دار به دو دسته تقسیم می شوند:

ستاره های دنباله داری که مدت کوتاه تری طول می کشد که به دور خورشید بگردند (ستاره های دنباله داری با دوره گردش زیر 200 سال): ستاره های دنباله داری که مدت کوتاه تری طول می کشد که به دور خورشید بگردند، به عنوان مثال ستاره دنباله دار هالی از دسته ای از اشیاء به نام کمربند کوییپر می آیند که فراتر از مدار پلوتون قرار دارد. کشش جاذبه ای سیاراتی که در بخش خارجی تر منظومه شمسی هستند، می تواند اشیاء را به خارج از کمربند کوییپر و به سوی منظومه شمسی داخلی تر پرتاب کند. به این ترتیب این اشیاء ستاره های دنباله دار فعالی می شوند.

ستاره های دنباله داری که مدت بیشتری طول می کشد تا به دورخورشید بگردند (ستاره های دنباله داری با دوره گردش 200 سال به بالا تا 30 میلیون سال): این ستاره های دنباله دار از ابر اورت (Oort clude) می آیند. این ابر مجموعه ای از اجرام یخی است و حدود 1000 برابر فاصله مدار پلوتون تا خورشید از خورشید فاصله دارد. واکنش های جاذبه ای که در اثر عبور ستارگان رخ می دهد می تواند باعث شود که اجسام یخی موجود در ابر اورت به منظومه شمسی داخلی تر وارد شوند و ستاره های دنباله دار فعالی شوند.

ستاره های دنباله دار هر زمانی که به منظومه شمسی داخلی تر وارد می شوند، یخ و گرد و غبارشان را از دست می دهند و پشت مسیرهای پر از گرد و غبار و خرده ریزهای فضا باقی می مانند. موقعی که زمین از میان یکی از این مسیرها عبور می کند این خرده ریزها به شهاب سنگ تبدیل می شوند که پس از ورود به جو زمین می سوزند. بعضی از ستاره های دنباله دار در منظومه شمسی داخلی تر همه یخ هایشان را از دست می دهند، متلاشی می شوند و به ابرهایی از گرد و غبار تبدیل می شوند یا به شکلی نازک و شکننده در می آیند. یعنی اشیای غیر فعالی مثل سیارک ها می شوند.

مدارهای بلند و بیضی شکل ستاره های دنباله دار می توانند مدارهای تقریباً گرد سیارات را قطع کند. در نتیجه بعضی وقت ها ستاره های دنباله دار با سیارات و ماه هایی که به دورشان می گردند تصادف می کنند. خیلی از حفره های سیارات و سایر اجرام منظومه شمسی مثل ماه ها به خاطر تصادف با ستاره های دنباله دار به وجود آمده اند.

امتیاز به مطلب

نحوه تولد خورشید

خورشید مثل بقیه ستاره ها از یک ابر عظیم در حال چرخش به نام سحابی تشکیل شده است. این ابر از گاز (بیشتر هیدروژن) و گرد و غبار تشکیل شده بود. به دلیل اتفاقاتی که در مجاورت این ابر رخ داد، ابر سحابی به هم فشرده شد و به شکل دیسک درآمد. ذرات داخل ابر به هم برخورد کردند و اشیای بزرگ تری را تشکیل دادند و اشیای موجود در منظومه شمسی مثل خورشید، سیارات، ستاره های دنباله دار و… را تشکیل دادند.

خورشید در مرکز دیسک متولد شد

دیسک همچنان به چرخشش ادامه داد. مرکز دیسک متراکم شد چراکه مواد به سمت مرکز دیسک یا هسته آن کشیده می شدند. دما و فشار در مرکز دیسک افزایش یافت. اتم ها به هم نزدیک تر شدند، دما در مرکز بیشتر و بیشتر شد، دیسک سریع تر و سریع تر چرخید، در نهایت هسته دیسک به نقطه بحرانی رسید و شروع به سوختن کرد. 50 میلیون سال طول کشید تا این ابر منقبض، گرم شود و یک ستاره اولیه درخشان و تابناک را تشکیل دهد. همجوشی هسته ای آغاز شد و خورشید در مرکز دیسک متولد شد.

ستاره اولیه

وقتی دما به حدود 27000000 درجه فارنهایت (حدود 15000000 سانتی گراد) رسید، همجوشی هسته ای در هسته خورشید آغاز شد. در این واکنش هسته ای، اتم های هیدروژن به اتم های هلیوم به علاوه انرژی تبدیل می شوند. این انرژی (تابشی) مانع از انقباض بیشتر خورشید می شود.

ستاره های جوان اغلب انرژی تابشی زیادی را به بیرون فوران می کنند که به اطراف گرما می دهد. این فوران ها می تواند تریلیون ها کیلومتر امتداد داشته باشد و در هر ساعت 500000 مایل (حدود 805 هزار کیلومتر) سفر کند. این فوران ها ممکن است به وسیله حوزه های مغناطیسی، مرکز فعالیت های خورشیدی شود.

سپس خورشید ثبات پیدا کرد و یک کوتوله زرد شد. از آن زمان این ستاره عمر ده میلیارد ساله اش را شروع کرد که حالا پنج میلیارد سال آن را گذرانده است. بعد از آن سوخت هیدروژن خورشید بر اثر تبدیل دایمی به هلیوم و تولید انرژی تمام می شود و در نتیجه مرگ خورشید شروع می شود.

مقالات مرتبط:

انرژی خورشید چگونه تأمین می شود؟

بادها و فوران های خورشیدی

چرا رنگ خورشید زرد است؟

امتیاز به مطلب

چگونگی شکل گیری منظومه شمسی

منظومه شمسی ما حدود 4.6 میلیارد سال پیش، از ابر در حال چرخش بسیار بزرگی متولد شد. این ابر عظیم که سحابی نامیده می شود از گاز و گرد و غبار تشکیل شده بود. بر طبق “نظریه سحابی” شاید موج فشار ناشی از شوک انفجار یک نواختر در نزدیکی سحابی و نیز نیروهای جاذبه ای باعث شدند که این سحابی به هم فشرده شود. در نتیجه ذرات داخل سحابی به هم برخورد کردند. سحابی سریع تر و سریع تر چرخید و مثل یک دیسک فشرده و صاف و تخت شد. ذرات کوچک به هم فشرده شدند و اشیای بزرگی به وجود آوردند و به تدریج منظومه شمسی ما که شامل یک ستاره، سیارات و سایر اجسام است شکل گرفت.

چگونه ستاره خورشید متولد شد؟

میلیون ها سال پس از آن که سحابی شروع به فشرده شدن کرد و به دیسک در حال چرخش عظیمی تبدیل شد، مرکز دیسک تبدیل به توده متراکمی شد. چراکه بیشتر مواد داخل سحابی به طرف مرکز دیسک کشیده می شدند. همان طور که این توده مرکزی بزرگ می شد دمایش هم افزایش می یافت. اتم ها در این منطقه مرکزی به هم نزدیک تر می شدند و همچنان دیسک به چرخشش ادامه می داد و سریع تر و سریع تر می چرخید. در نهایت هسته دیسک به نقطه بحرانی رسید و شروع به سوختن کرد. همجوشی هسته ای شروع شد و ستاره ای به نام خورشید متولد شد.

درواقع وقتی دما به حدود 27 میلیون درجه فارنهایت رسید، همجوشی هسته ای در هسته خورشید شروع شد. این واکنش هسته ای باعث شد که اتم های هیدروژن به اتم های هلیوم به اضافه انرژی تبدیل شوند. تولید این انرژی مانع از انقباض و به هم فشردگی بیشتر خورشید می شود.

در نهایت خورشید ثبات پیدا کرد و به یک کوتوله زرد تبدیل شد که قرار بود ده میلیارد سال به همین شکل باقی بماند. بعد از این ده میلیارد سال سوخت هیدروژن خورشید کم کم کاهش پیدا می کند و خورشید به سوی مرگ می رود. تا کنون پنج میلیارد سال از عمر خورشید سپری شده است.

سیاره ها چگونه تشکیل شدند؟

چنان که گفتیم تراکم مواد در وسط دیسک از همه جا بیشتر بود. در نتیجه گرد و غبار و اشیایی به ابعاد سنگ ریزه در همین منطقه میانه دیسک با هم برخورد کردند و به توده های بزرگ تر و بزرگ تری تبدیل شدند. در نهایت این توده ها سیاره های خاکی یعنی تیر، مریخ، زمین و ناهید را به وجود آوردند.

اما در فاصله دورتر از خورشید، سرما به حدی بود که آب یخ می زد. در این جا قطعات ریز یخ به هم برخورد کردند. گاز و گرد و خاک را هم به داخل خود جارو کردند و به غول های گازی یعنی مشتری، کیوان (زحل)، اورانوس و نپتون تبدیل شدند. اورانوس و نپتون که از مرکز متراکم دیسک دورتر بودند کوچک تر از دو غول گازی دیگر شدند.

شبه سیاره ها چه هستند؟

بیشتر گاز و گرد و غبار، در وسط دیسک در حال چرخش جمع شده بود. نظریه سحابی می گوید که ابتدا خورشید در وسط این دیسک تشکیل شد. بعد از تشکیل خورشید، باقیمانده گرد و خاک و گازهایی که به داخل خورشید مکیده نشده بودند به چرخششان ادامه دادند. ذرات باقی مانده داخل دیسک به هم برخورد کردند و به هم گیر کردند و چسبیدند و اشیایی به اندازه سیارک ها را تشکیل دادند. این اشیا شبه سیاره نامیده می شوند.

بعضی از این شبه سیاره ها با هم ترکیب شدند و به نه سیاره بزرگ تبدیل شدند. بقیه شبه سیاره ها، ماه ها، سیارک ها و شهاب سنگ ها را درست کردند که همگی در همان مسیر اولیه حرکت (همان مسیری که هنگامی که در داخل دیسک بودند می پیمودند) و کم و بیش در همان سطح صاف و هموار دور خورشید می گردند. دلیلش هم این است که آنها دراصل از یک دیسک صاف و تخت به وجود آمده اند.

برخی از موادی که در داخل دیسک به هم برخورد کردند، ساختمان ذراتی را تشکیل می دهند که امروزه بر روی کره زمین وجود دارد. این مواد شامل مواد معدنی، آب و مولکول های آلی مثل متان هستند.

پرسش

سه سیاره ای که نسبت به بقیه سیارات منظومه شمسی از خورشید دورترند کدامند؟

الف) کیوان، نپتون، اورانوس

ب) نپتون، کیوان، اورانوس

ج) کیوان، اورانوس، نپتون

د) اورانوس، کیوان، نپتون

مقالات مرتبط:

منظومه شمسی

منظومه شمسی برای کودکان

محل قرارگیری منظومه شمسی

شکل گیری منظومه شمسی

منظومه های مشابه منظومه شمسی

امتیاز به مطلب

محل قرار گیری منظومه شمسی در کهکشان راه شیری

از آنجایی که ما در داخل کهکشان راه شیری هستیم و هرگز فضاپیمایی را به خارج از کهکشانمان نفرستاده ایم، هیچ عکسی هم از کهکشان راه شیری نداریم. تنها اطلاعات به دست آمده از طریق رادیوتلسکوپ ها است که به ما اجازه می دهد درباره کهکشان راه شیری مطالبی بدانیم.

بازوهای کهکشان راه شیری به نام صورت های فلکی ای که در مسیر دیده می شوند نام گذاری شده اند. بازوهای اصلی کهکشان راه شیری بازوی برساووش ( perseus arm )، بازوی قوس ( sagittarius arm )، بازوی قنطورس ( centaurus arm ) و بازوی ماکیان ( cygnus arm ) هستند. منظومه شمسی ما در بازوی مارپیچی و کوچکی به نام بازوی جبار یا شکارچی (orion arm) قرار دارد. مرکز کهکشان راه شیری، حاوی ستارگان پیر و دست کم یک سیاهچاله است. ستارگان جوان تر همراه با گرد و غبار و گازی که ستارگان جدید را تشکیل می دهند در بازوها قرار دارند.

از زمین، کهکشان راه شیری ما به شکل یک نوار قابل مشاهده است که سراسر آسمان شب را فراگرفته. وقتی دور از نور شهر هستیم آسان تر می توانیم آن را ببینیم.

منظومه شمسی ما در بخش خارجی تر کهکشان راه شیری قرار دارد. دانشمندان حدس می زنند تعداد ستارگان کهکشان راه شیری به 400 میلیارد بالغ شود). بیشتر این ستارگان از زمین قابل مشاهده نیستند. تقریباً هرچیزی که ما می توانیم در آسمان ببینیم، به کهکشان راه شیری تعلق دارد.

خورشید حدود 26000 سال نوری از مرکز کهکشان راه شیری فاصله دارد. کهکشان راه شیری حدود 80000 تا 120000 سال نوری درازا و کمتر از 7000 سال نوری ضخامت دارد. ما روی یکی از بازوهای مارپیچی کهکشان راه شیری، به طرف خارج و لبه آن قرار داریم. خورشید و منظومه شمسی ما حدود 200 تا 250 میلیون سال طول می کشد تا یک بار به دور کهکشان راه شیری بگردند. در این مدار، زمین و بقیه منظومه شمسی با سرعتی معادل حدود 155 مایل در ثانیه یا 250 کیلومتر در ثانیه حرکت می کنند.

اگر بخواهیم از زمین به مرکز کهکشان برویم باید هدف را صورت فلکی قوس قرار دهیم. اگر شما در یک فضاپیما بودید در طول سفر باید از کنار یکی یکی ستارگان صورت فلکی قوس و بسیاری دیگر از ستارگان عبور می کردید.

شکاف بزرگی در کهکشان راه شیری وجود دارد که در واقع یک سری از ابرهای تیره و تار حاوی گرد و غبار در این کهکشان است. این ابرها از صورت فلکی قوس تا صورت فلکی ماکیان گسترده شده اند.

100 میلیارد سیاره در کهکشان راه شیری
براساس مطالعه ای جدید تنها در کهکشان راه شیری دست کم 100 میلیارد سیاره وجود دارد این درحالی است که کهکشان راه شیری تنها یکی از کهکشان های بی شمار جهان است.

این قبیل کشفیات معمولاً توجه زیادی را به خود جلب می کنند چون این فکر به ذهن خطور می کند که در چه تعداد سیاره ممکن است حیات ساده یا حتی زندگی هوشند وجود داشته باشد. ستاره شناسان با تجزیه و تحلیل تغییرات در درخشندگی ستاره می توانند ویژگی های سیارات، مانند اندازه و دورهای مداری آنها را تعیین کنند. اما پیچیدگی زیاد زندگی سلولی پیدایش و تکامل حیات را بسیار غیر محتمل می کند. برخی از دانشمندان حدس می زنند احتمالاً میان صد میلیارد سیاره موجود در کهکشان راه شیری تعداد زیادی از اشکال ساده حیات و شاید هزاران تمدن وجود داشته باشد.

کهکشان راه شیری تنها یکی از کهکشان های موجود در گروهی از کهکشان ها به نام گروه محلی یا خوشه کهکشانی محلی است. گروه محلی که کهکشان ما در آن واقع است، شامل سه کهکشان بزرگ و 30 کهکشان کوچک تر است. در گروه محلی، کهکشان ما از نظر بزرگی بعد از کهکشان آندرومدا (Andromeda) قرار دارد اما به نظر می رسد که کهکشان ما از همه کهکشان ها متراکم تر باشد. کهکشان آندرومدا نزدیک ترین کهکشان مارپیچی به کهکشان راه شیری است ولی نزدیک ترین کهکشان نیست. آندرومدا حدود 2.9 میلیون سال نوری از کهکشان راه شیری فاصله دارد. تعدادی از کهکشان های کوچک خیلی به کهکشان راه شیری نزدیک تر هستند. برای کسب اطلاعات درباره کهکشان ها اینجا را کلیک کنید.

در داخل گروه محلی، کهکشان راه شیری با سرعت حدود 300 کیلومتر در ثانیه به طرف صورت فلکی ویرگو یا سنبله (virgo) حرکت می کند. کهکشان راه شیری همراه با دیگر کهکشان های گروه محلی (گروه محلی کهکشان های نزدیک به همی هستند که هماهنگ با یکدیگر حرکت می کنند) سفر می کند.

هارلو شاپلی (1972-1885) ستاره شناسی آمریکایی است که برای اولین بار اندازه کهکشان راه شیری و موقعیت زمین در این کهکشان را تخمین زد (در حدود سال 1918 میلادی).

پرسش

تاکنون چند نفر روی ماه راه رفته اند؟

امتیاز به مطلب

منظومه شمسی برای کودکان

منظومه شمسی ما نه سیاره دارد که دور ستاره خورشید می گردند. زمین که ما بر روی آن زندگی می کنیم یکی از این سیارات است.

خورشید: خورشید در مرکز منظومه شمسی ما است. خورشید یک ستاره است. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره خورشید مطلب خورشید برای کودکان را نگاه کنید.

عطارد یا تیر:تیر نزدیک ترین سیاره به خورشید است. تیر یک سیاره داغ و کوچک است. عطارد ماه ندارد.

زهره یا ناهید: ناهید دومین سیاره نزدیک به خورشید است. ناهید داغ ترین سیاره است. ناهید ماه ندارد.

زمین: ما روی سیاره زمین زندگی می کنیم. زمین سومین سیاره نزدیک به خورشید است. زمین تنها سیاره ای در منظومه شمسی است که موجودات زنده در آن زندگی می کنند. زمین یک ماه دارد.

مریخ: مریخ چهارمین سیاره نزدیک به خورشید است. مریخ یک سیاره نارنجی ست. مریخ دو تا ماه دارد.

مشتری: مشتری پنجمین سیاره نزدیک به خورشید است. این سیاره بسیار بزرگ که گازی است بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی ما است. مشتری ماه های زیادی دارد.

زحل: زحل ششمین سیاره نزدیک به خورشید است. این سیاره بسیار بزرگ حلقه های زیبایی دارد که از یخ و سنگ تشکیل شده اند. این سیاره ماه های زیادی دارد.

اورانوس: اورانوس هفتمین سیاره نزدیک به خورشید است. این سیاره یک سیاره بسیار بزرگ گازی با نور آبی است. اورانوس ماه های زیادی دارد.

نپتون: نپتون هشتمین سیاره نزدیک به خورشید است. این سیاره یک سیاره بسیار بزرگ گازی با نور آبی است. اورانوس ماه های زیادی دارد.

پلوتون: ستاره شناسان به تازگی تصمیم گرفته اند پلوتون را جزو سیارات در نظر نگیرند و آن را یک سیاره کوتوله به حساب می آورند. این سیاره کوتوله نسبت به سیارات دیگر از خورشید دورتر است. پلوتون معمولاً دورتر از نپتون است. ولی در زمان های کوتاهی هم نپتون از پلوتون به خورشید نزدیک تر می شود. این سیاره سنگی یک ماه دارد که اندازه خودش است و دو ماه ریز هم دارد. پلوتون کوچک ترین سیاره در منظومه شمسی ما است.

پرسش

پنج سیاره ای که از دیگر سیارات منظومه شمسی به خورشید نزدیک ترند کدامند؟

الف) زمین، نپتون، مریخ، تیر، مشتری

ب) تیر، ناهید، زمین، مریخ، مشتری

ج) ناهید، تیر، زمین، مشتری، مریخ

د) تیر، ناهید، زمین، مشتری، مریخ

مقالات مرتبط:

منظومه شمسی

منظومه شمسی برای کودکان

محل قرارگیری منظومه شمسی

شکل گیری منظومه شمسی

منظومه های مشابه منظومه شمسی ما

2/5 - (2 امتیاز)

تصویری کامل از منظومه شمسی

امتیاز به مطلب

سیاره کیوان (زحل)

کیوان (زحل) از نظر فاصله از خورشید ششمین سیاره منظومه شمسی است. کیوان همچنین دومین سیاره بزرگ منظومه شمسی ما است (مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است). این سیاره هفت حلقه باریک و صاف و زیبا در اطرافش دارد که بیشتر از ذرات یخی (و مقداری سنگ) که اطراف سیاره حرکت می کنند، تشکیل شده.

حلقه های تابان، کیوان را به یک از زیباترین اشیای منظومه شمسی تبدیل کرده اند. مشتری، نپتون و اورانوس سیارات دیگری هستند که می دانیم حلقه دارند. حلقه های آنها خیلی ضعیف تر از حلقه های دور کیوان است.

کیوان بیشتر از هیدروژن و گاز هلیوم تشکیل شده. زحل یکی از سیاره هایی است که بدون استفاده از تلسکوپ هم قابل دیدن است. اما به تلسکوپ با قدرت پایین نیازمندیم تا حلقه های آن را ببینیم.

اندازه و شکل

قطر کیوان در استوا حدود 74900 مایل یا 120540 کیلومتر یعنی تقریباً ده برابر قطر زمین است. با اندازه ای که کیوان دارد، تقریباً 765 زمین را می توان در یک سیاره کیوان خالی جا داد.

چرخش سریع کیوان باعث می شود تا استوای این سیاره قلمبه و برآمده و قطب هایش صاف باشد.

بلندی روز و سال

همانطور که کیوان به دور خورشید می گردد، به دور محورش (یک خط فرضی که از مرکز کیوان می گذرد) هم می چرخد.

کیوان سریع تراز هر سیاره دیگری در منظومه شمسی به جز مشتری به دور محورش می چرخد. هر چرخش کیوان به دور محورخودش ده ساعت و 39 دقیقه طول می کشد درحالی که که سرعت چرخش زمین به دور محورش 24 ساعت یا یک روز زمینی است.

یک سال روی کیوان هم 29.46 سال زمینی به طول می انجامد. یعنی 29.46 سال زمینی طول می کشد تا کیوان یک بار دور خورشید بگردد.

مدار و فاصله از خورشید

کیوان در یک مدار بیضی شکل دور خورشید می گردد. فاصله آن از خورشید از حدود 1514500000 کیلومتر در دورترین نقطه تا حدود 1352550000 کیلومتر در نزدیک ترین نقطه متفاوت است. کیوان به طور متوسط 9.539 AU (واحد نجومی، معادل فاصله زمین از خورشید) از خورشید فاصله دارد. یعنی کیوان حدود نه و نیم برابر فاصله زمین تا خورشید از خورشید فاصله دارد.

حلقه های کیوان

حلقه های زیبای کیوان از زمین تنها با تلسکوپ قابل مشاهده هستند. این حلقه ها اولین بار به وسیله گالیله در قرن 17 کشف شدند.

هفت حلقه روشن کیوان به طور عمده از ذرات یخ تشکیل شده اند. اگرچه عرض این حلقه ها خیلی زیاد است و 300000 کیلومتر قطر دارند ولی خیلی باریکند (حدود 0.6 مایل یا یک کیلومتر ضخامت دارند).

جرم، تراکم، جاذبه

کیوان نسبت به سیارات دیگر تراکم کمتری دارد. تراکم آن فقط یک دهم تراکم زمین و حدود دو سوم تراکم آب است. یعنی این که وزن یک تکه از زحل خیلی کمتر از وزن همان تکه از زمین است. با این تراکم اگر آبی که بتواند کیوان را در خودش جا دهد وجود داشت، کیوان روی آب شناور می ماند!

اگرچه کیوان تراکم کمی دارد، اما جرمش از همه سیارات دیگر به جز مشتری بیشتر است. جرم کیوان حدود 95 برابر جرم زمین است. با این حال نیروی جاذبه کیوان کمی بیشتر از نیروی جاذبه زمین یعنی 1.08 برابر آن است. دلیل این نیروی جاذبه کم با وجود جرم زیاد این است که کیوان سیاره بزرگی است و نیروی جاذبه ای که یک سیاره در سطحش بر یک جسم وارد می کند، با جرمش و معکوس شعاع به توان دو تناسب دارد. به این ترتیب وزن یک شخص 100 پوندی (45 کیلوگرمی) روی کیوان 107 پوند (48.5کیلوگرم) است.

کیوان تنها سیاره ای در منظومه شمسی است که تراکمش کمتر از آب است.

دمای روی کیوان

نوارهای ابر، دور سیاره کیوان چرخ می زنند. نقطه چرخان بزرگ یک تندر است

کجی محور کیوان باعث شده تا خورشید به شکل نامساوی بخش شمالی وجنوبی کیوان را به دو قسمت تقسیم کند. در نتیجه فصل ها و دما تغییر می کند.

دمای کیوان همیشه خیلی سردتر از زمین است. چون کیوان نسبت به زمین از خورشید خیلی دورتر است. دما در بالای ابرهای کیوان به طور متوسط 258- درجه فارنهایت یا 175- درجه سانتی گراد است.

دما در پایین ابرهای کیوان خیلی بیشتر از بالای ابرها است. نکته جالب این است که این سیاره حدود 21.2 برابر گرمایی را که از خورشید دریافت می کند بازمی تاباند! بسیاری ازستاره شناسان باور دارند دلیلش این است که بیشتر گرمای داخل کیوان از انرژی ای به دست می آید که در نتیجه غوطه خوردن آهسته هلیوم از میان هیدروژن مایع در داخل سیاره تولید می شود.

ماه ها

کیوان تعدادی ماه دارد (33 تای آن کشف شده). 18 ماه کیوان امگذاری شده اند. ماه های کیوان شامل تیتان (بزرگ ترین ماه)، آرهه آ، لپتوز، دیونز، تتیس، انکلادوز، میاماس، هیپریون، فوب، جانوس، اپیمتئوس، پاندورا، پرومتئوس، هلن، تلستو، اتلس، کالیپسو و پان (کوچک ترین ماه نامگذاری شده کیوان) می شوند.

پروازها به سوی کیوان

در سال 1973 ایالات متحده آمریکا یک سفینه فضایی را برای مطالعه کیوان و مشتری به فضا فرستاد. این فضاپیما به نام "پیونیر- کیوان" درسال 1979 به درون فضای 20900 کیلومتری کیوان وارد شد. این سفینه داده های علمی و تصاویر از نمای نزدیک کیوان را به زمین ارسال کرد. داده ها و عکس ها به کشف دو حلقه خارجی تر کیوان منجر شد.

پیونیر- کیوان همچنین مشخص کرد که این سیاره حوزه مغناطیسی ای دارد که هزار برابر قوی تر از حوزه مغناطیسی زمین است.

فضاپیمای کاسینی در سال 2004 به دور کیوان گشت. این فضاپیما برای مطالعه کیوان، حلقه ها و ماه هایش طراحی شده بود و سفینه ای را به سوی جو ماه کیوان، تیتان، پرتاب کرد

این حوزه مغناطیسی یک مغناطکره (منطقه ای با نیروهای مغناطیسی قوی) بزرگ تولید می کند. به علاوه داده های جمع آوری شده به وسیله سفینه از وجود کمربندهای تابشی در داخل حوزه مغناطیسی سیاره حکایت داشت. کمربندها شامل الکترون ها و پروتون های با انرژی بالا بودند. در سال 1977 ایالات متحده دو سفینه وویجر1 و وویجر2 را به فضا فرستاد تا درباره کیوان و سایر سیارات مطالعه کنند.

وویجر1 در داخل فضای 126000 کیلومتری کیوان و وویجر2 در داخل فضای 101000 کیلومتری آن پرواز کرد.

وویجر وجود هفتمین حلقه را تأیید کرد. وویجر همچنین این داده ها را به دست آورد که حلقه های سیاره از فرها و جعدها (مانند موی مجعدانسان) تشکیل شده اند. به علاوه سفینه داده ها و عکس هایی را در رابطه با کشف و یا تأیید وجود نه ماه کیوان به زمین فرستاد. این سفینه همچنین نشان داد که جو تیتان (یکی از ماه های کیوان) بیشتر حاوی نیتروژن است. در سال 1997 ایالات متحده فضاپیمای کاسینی را برای مطالعه کیوان، حلقه های آن و ماه هایش فرستاد. فضاپیما در 2004 شروع به گردش به دور کیوان کرد. کاسینی یک فرودگر به نام هوگنز را که از کاسینی جدا شد و بر روی کیوان نشست حمل کرد. هوگنز به وسیله آژانس فضایی اروپا ساخته شده بود.

تصویر شماره یک از کیوان برای رنگ کردن.

تصویر شماره دو از کیوان برای رنگ کردن.

مقالات مرتبط:

امتیاز به مطلب

سیاره مشتری

حمیده احمدیان راد

مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است و از نظر فاصله از خورشید پنجمین سیاره منظومه شمسی است. نوارهایی که سراسر عرض های جغرافیایی مشتری را فراگرفته و نیز یک نقطه قرمز بزرگ که درواقع توفان است، اشکال برجسته مشتری را تشکیل می دهند.

مشتری بیشتر از گاز تشکیل شده. این سیاره دو برابر گرمایی را که ازخورشید جذب می کند بازمی تاباند. مشتری همچنین یک حوزه مغناطیسی قوی دارد.

هنگامی که از زمین به مشتری نگاه می کنیم، این سیاره روشن تر از بیشتر ستارگان به نظر می آید. اگر از زمین نگاه کنیم، مشتری معمولاً بعد از ناهید دومین سیاره درخشان آسمان است.

لایه های متراکم ابر، اطراف مشتری را فراگرفته اند. شکل بیضی مشخصی که روی این تصویر از مشتری می بینید نقطه قرمز بزرگ است

مشتری یک توپ غول آسا از گاز، مایع با کمی (اگر نگوییم تقریباً هیچی) سطح خاکی است. به جایش سطح مشتری از ابرهای متراکم قرمز، قهوه ای، زرد، و سفید تشکیل شده. ابرها در مناطق روشنی به نام ناحیه (zone) قرار دارند و مناطق تاریک تر کمربندها هستند که به موازات استوا دور سیاره چرخیده اند.

اندازه

قطرمشتری 88846 مایل (142984 کیلومتر) است. این میزان بیش از 11 برابر قطر زمین و حدود یک دهم قطر خورشید است. یعنی بیش از 1000 تا زمین لازم است تا حجم این سیاره غول آسا را پرکند. همچنین اگر مشتری خالی بود تمام سیارات منظومه شمسی را می شد در آن جا داد.

فضاپیماهایی که از مشتری دیدن کردند

مشتری اولین بار در سال 1973 به وسیله فضاپیمای پیونیر10 ناسا که در نزدیکی مشتری پرواز کرد، مورد مشاهده قرار گرفت. بعداً پیونیر11 ، وویجر1، وویجر2، اولیس و گالیله به مشتری رفتند.

امتیاز به مطلب

مریخ

مریخ از نظر فاصله از خورشید چهارمین سیاره منظومه شمسی است. مریخ یکی از همسایه های دیوار به دیوار زمین در فضا است! مریخ هم مثل بقیه اجزای منظومه شمسی، 4.6 میلیارد سال پیش متولد شده است. اندازه مریخ نصف اندازه زمین است.

سطح مریخ

سطح مریخ خشک و سنگی و پوشیده از خاک غنی از آهن است. سطح مریخ دارای اشکال مختلفی است که در روی زمین هم وجود آنها عادی است. این اشکال شامل دشت ها، دره ها، آتشفشان ها، یخ های قطبی، آبراه ها و دره های تنگ می شود. اما حفره هایی که در روی سطح مریخ دیده می شود، در روی زمین نادر است.

دانشمندان شواهد محکمی پیدا کرده اند که نشان می دهد زمانی آب روی سطح مریخ جاری بوده است.

اندازه

مریخ حدود 4222 مایل (6790 کیلومتر) قطر دارد. این رقم 53 درصد یا کمی بیش از نصف قطر زمین است.

ترکیب سیاره ای

دانشمندان هنوز مطلب زیادی درباره مریخ نمی دانند. یک روش خوب برای مطالعه مریخ، کار گذاشتن شبکه ای از گیرنده های حرکتی به نام سیسمومتر روی سطح مریخ است. این ابزار، حرکات کوچک روی سطح را اندازه گیری می کند. دانشمندان این ابزار را به کار می گیرند تا درباره لایه های زیرین هم اطلاعاتی به دست آورند. محققان از این تکنیک معمولاً برای مطالعه داخل زمین استفاده می کنند.

دانشمندان چهار منبع کسب اطلاعات درباره داخل مریخ دارند. 1- محاسبه تراکم، جرم، نیروی جاذبه و مواد در حال گردش سیاره. 2- دانش به دست آمده درباره سیاره های دیگر. 3- تجزیه و تحلیل شهاب سنگ هایی که روی زمین می افتند 4- داده هایی که به وسیله سفینه های فضایی در حال گردش جمع آوری می شود. به این ترتیب دانشمندان فکر می کنند که مریخ شاید مثل زمین سه لایه اصلی داشته باشد.

جرم و تراکم و نیروی جاذبه

جرم مریخ 6.42X10²⁰ کیلوگرم است. این رقم یک نهم جرم زمین است. تراکم مریخ حدود 3.933 گرم بر سانتی متر مکعب است. این رقم 70 درصد تراکم زمین است. چون تراکم مریخ خیلی کمتر از تراکم زمین است، نیروی جاذبه در سطح مریخ فقط 38 درصد تراکم زمین است. یعنی وزن یک شخص 100 پوندی (45 کیلوگرمی) روی مریخ 38 پوند (17 کیلوگرم) می شود. اگر شخصی در مریخ سنگی را از ارتفاع به پایین بیندازد و همین سنگ را از ارتفاع روی زمین بیندازد، این سنگ کندتر از مریخ، روی زمین رها می شود.

مدار مریخ

مثل همه سیارات منظومه شمسی، مریخ هم در مداری بیضی شکل دور خورشید می گردد. ولی مدار آن بیشتر از بقیه سیاره ها (پلوتون استثنا است البته اگر واقعاً سیاره باشد) حالت بیضی شکل دارد. وقتی فاصله مریخ تا خورشید به کمترین میزان می رسد، اندازه آن 206620000 کیلومتر می شود و وقتی فاصله اش به بیشترین حد می رسد، میزان آن 249230000 کیلومتر می شود.

فاصله بین زمین و مریخ هم به موقعیت دو سیاره در مدارشان بستگی دارد. موقعی که این فاصله کم است میزان آن به 54500000 کیلومتر می رسد و وقتی فاصله زیاد است به 401300000 کیلومتر بالغ می شود.

کجی محور مریخ، مثل زمین، باعث می شود مقدار نور خورشیدی که روی بخش های مشخصی از سیاره می افتد در طول سال خیلی متفاوت باشد. در نتیجه مریخ هم مثل زمین فصل دارد.

طول روز و سال در مریخ

مثل زمین، مریخ هم از غرب به شرق حول محورش می چرخد. روز خورشیدی روی مریخ 24 ساعت و 39 دقیقه و 35 ثانیه است. این مدت، مدت زمانی است که در آن مریخ یک بار دور خودش می چرخد. یک روز زمینی 24 ساعت طول می کشد. یعنی هر روز روی مریخ 1.03 روز زمینی طول می کشد.

یک سال روی مریخ 687 روز زمینی به طول می انجامد. این زمان مدتی است که مریخ یک بار دور خورشید می گردد.

دما

متوسط دمای سطح مریخ 81- درجه فارنهایت (63- درجه سانتی گراد) است. تنوع دما از 68 درجه فارنهایت (20 درجه سانتی گراد) تا 220- درجه فارنهایت (140- درجه سانتی گراد) متغیر است. مریخ خیلی سردتر از زمین است.

هنگامی که جو گرد و غبار زیادی دارد، دمای جو می تواند گرم تر از حد طبیعی شود. چون گرد و غبار نور خورشید را جذب می کند و سپس بیشتر گرمای به دست آورده را به گازهای جو انتقال می دهد.

صورت ماه

عکسی که به وسیله ناسا گرفته شده به خاطر وجود سنگ ها و سایر اشکال زمین شناسی بر روی سطح مریخ نشان می دهد که مریخ شبیه به صورت یک بشر است.

ماه های مریخ

مریخ دو تا ماه دارد. فوبوس و دیموس. آنها احتمالاً سیارک هایی هستند که به مدار مریخ کشیده شده اند.

لایه های مریخ

پوسته: دانشمندان حدس می زنند که متوسط ضخامت پوسته مریخ 30 مایل (50 کیلومتر) است. احتمالاً ضخامت پوسته در شمال باریک تر از جنوب است.

بیشتر پوسته شاید از یک سنگ آتشفشانی به نام بازالت تشکیل شده باشد که غنی از آهن است. وجود بازالت در پوسته زمین و ماه هم عادی است. بعضی از سنگ های پوسته ای مریخ، به ویژه در نیمکره شمالی ممکن است شکلی از "آندزیت" (andesite) باشد که نوعی دیگر از سنگ آتشفشانی است که باز هم در روی زمین یافت می شود.

تفاوت آندزیت با بازالت در این است که آندزیت سیلیکات دارد ولی بازالت ندارد. سیلیکات از سیلیکون و اکسیژن تشکیل شده.

گوشته (mantle): ترکیبات تشکیل دهنده مریخ مشابه گوشته زمین است و عمدتاً از سیلیکون، اکسیژن، آهن و منیزیوم تشکیل شده. منبع گرمای داخل مریخ شاید مشابه منبع گرمای داخل زمین باشد. این گرما از شکستن هسته اتم های عناصری مثل اورانیوم، پتاسیم و توریوم ناشی می شود. به خاطر گرمای رادیو اکتیویته، متوسط دمای گوشته مریخ ممکن است 2700 درجه فارنهایت (1500 درجه سانتی گراد) باشد.

هسته: احتمالاً هسته مریخ از آهن، نیکل و سولفور تشکیل شده. تراکم مریخ اشاراتی به اندازه هسته آن می کند. تراکم مریخ کمتر از تراکم زمین است. بنابراین شعاع هسته مریخ باید کوچک تر از شعاع هسته زمین باشد. شعاع هسته مریخ شاید بین 900 و 1200 مایل (1500 و 2000 کیلومتر) باشد. برخلاف زمین که بخشی از هسته اش مذاب است، ممکن است که هسته مریخ جامد باشد.

دانشمندان حدس می زنند که هسته مریخ جامد باشد چون که مریخ حوزه مغناطیسی قابل توجهی ندارد. حوزه مغناطیسی اثری است که یک شیء مغناطیسی در نواحی اطرافش به جا می گذارد. وجود حرکت در داخل هسته مذاب سیاره، هسته را شیئی مغناطیسی می کند. این حرکت در هسته مذاب هم با چرخش سیاره ایجاد می شود.

بعضی از داده ها از وجود سنگ های مغناطیسی قوی تر در میان سنگ های قدیمی مریخ حکایت دارد. بنابراین شاید در گذشته های دور داخل مریخ داغ تر بوده و این سیاره هسته مذاب داشته است.

جو

مریخ جو خیلی باریکی دارد. این جو از 95.3 درصد دی اکسید کربن، 2.7 درصد نیتروژن و 1.6 درصد آرگون، 0.07 درصد مونوکسید کربن و 0.03 درصد بخار آب تشکیل شده. جو مریخ نسبت به جو زمین که 21 درصد اکسیژن دارد، اکسیژن خیلی کمتری دارد. میزان اکسیژن در مریخ فقط 0.13 درصد است.

در سطح مریخ فشار جوی 0.7 درصد فشار جو در سطح زمین است. وقتی روی مریخ فصل ها تغییر می کنند، فشار جوی در سطح آن 20 تا 30 درصد تغییر می کند. این به بیضی بودن زیاد مدار مریخ برمی گردد. مریخ در طول زمستان نسبت به تابستان حدود 20 درصد به خورشید نزدیک تر است. به خاطر همین در یک سال مریخی، کلاه قطبی شمالی نسبت به کلاه قطبی جنوبی دی اکسید کربن بیشتری جذب می کند.

ذخایر زیادی از دی اکسید کربن یخ زده در قطب های شمال و جنوب مریخ وجود دارد. در طول فصل گرما بخشی از کلاه قطبی ذوب می شود و دی اکسید کربن آزاد می شود. در طول فصل سرما بخشی از کلاه قطبی یخ می زند و دی اکسید کربن جو کم می شود.

مقدار زیادی ذرات گرد و غبار معلق در جو مریخ وجود دارد. این ذرات که حاوی مقدار زیادی اکسید کربن است، نور آبی را جذب می کند. بنابراین آسمان آبی کمی دارد و رنگش به صورتی-زرد می زند.

ابرهای مریخ

در جو مریخ ابرهای باریکی که از ذرات دی اکسید کربن یخ زده تشکیل شده اند می توانند در عرض های جغرافیایی بالا شکل بگیرند. علاوه بر ابرها وجود مه رقیق و ذرات یخ آب هم در مریخ معمول است. مه و بخار مخصوصاً در اول صبح معمول است. در این زمان دما به کمترین میزان خود می رسد و بخار آب بیشتر به هم فشرده می شود.

باد و توفان های گرد و غبار

در مریخ فشردگی یا تبخیر دی اکسید کربن در قطب ها، گردش هوا را تحت تأثیر قرار می دهد. موقعی که زمستان شروع می شود، دی اکسید کربن جو در قطب ها به هم فشرده می شود و بیشتر دی اکسید کربن به قطب ها می رود تا در آنجا مستقر شود. موقعی که بهار از راه می رسد، برفک دی اکسید کربن تبخیر می شود و در نتیجه گاز از قطب ها به جاهای دیگرجریان پیدا می کند.

بیشتر بادهای روی سطح مریخ آرامند و سرعت هایی در حدود شش مایل در ساعت (10 کیلومتر در ساعت) دارند. بادهای تندی با سرعت 55 مایل در ساعت (90 کیلومتر در ساعت) هم مشاهده شده اما به هر صورت این تندبادها هم نسبت به بادهایی با همان سرعت در زمین نیروی خیلی کمتری دارند و این به خاطر تراکم کمتر جو مریخ است.

جو سیاره مریخ هم مثل جو زمین ابرهایی دارد و یک رسوب یخ نیز در قطب شمالش وجود دارد

بادهای کوچک و چرخان می توانند گرد و غبار را از سطح مریخ بلند کنند. این بادها توفان های کوچک ولی موذی ای مثل ترنادو درست می کنند. توفان های گرد و غباری بزرگ وقتی به وجود می آید که باد گرد و غبار را به سمت بالای جو می برد. گرد و غبار نور خورشید را جذب می کند و هوای اطراف را گرم می کند. هنگامی که گرمای هوا بیشتر می شود، بادهای بیشتری به وجود می آید و گرد و غبارهای بیشتری را بالا می برد. در نتیجه توفان قوی تر می شود.

توفان های گرد و غبار با مقیاس های بزرگ تر، می توانند منطقه ای به وسعت بیش از 200 مایل (320 کیلومتر) تا چند هزار کیلومتر را در بربگیرند. بزرگ ترین توفان ها ممکن است تمام سطح مریخ را بپوشانند. این توفان ها اندازه غیر معمولی ندارند ولی ممکن است چند ماه به طول انجامند. قوی ترین توفان ها تقریباً تمام سطح مریخ را از نظرها پنهان می کنند. چنین توفان هایی در سال 1971 و 2001 رخ دادند.

هر موقع مریخ بیشتر به خورشید نزدیک می شود، توفان های گرد و غبار معمول تر می شود. دلیل این که در این شرایط توفان های بیشتری رخ می دهند این است که خورشید جو مریخ را بیشتر گرم می کند.

چرا رنگ مریخ سرخ است؟

اگر از زمین نگاه کنیم، رنگ مریخ نارنجی مایل به قرمز براق و روشن است. این رنگ به خاطر این است که خاک مریخ از مواد معدنی غنی از آهن تشکیل شده. این رنگ همچنین شبیه به رنگ زنگ زدگی است که به خاطر ترکیب آهن و اکسیژن است.